Ðã cuối buổi chiều, nhưng các cán bộ, nhân viên Trạm y tế xã Hải Trạch (Bố Trạch) vẫn đang truyền dịch, phát thuốc cho ba, bốn trường hợp bị cảm sốt. Bác sĩ Hồ Văn Thuận, Trưởng trạm y tế xã dẫn chúng tôi đi xem khu sản - nhi, phòng đặt máy siêu âm được xây dựng khá hiện đại, mới đưa vào sử dụng cách đây hơn một năm.

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, bác sĩ Thuận nói: Mấy năm về trước, nhà trạm tuềnh toàng, thiết bị, dụng cụ khám, chữa bệnh hết sức thiếu thốn. Nhưng ba năm trở lại đây, nhờ tranh thủ sự hỗ trợ của một số người gốc địa phương đi làm ăn xa, thành đạt trở về góp tiền của xây dựng các công trình đài, bia tưởng niệm, trường học, đình làng. Riêng khu nhà trạm y tế và các trang thiết bị cơ bản phục vụ khám, chữa bệnh cho người dân địa phương do ông Phan Hải, một doanh nhân sống ở TP Hồ Chí Minh đầu tư gần hai tỷ đồng xây dựng. Không chỉ hỗ trợ bằng tiền, ông còn đề xuất thiết kế, giám sát thi công, mua sắm thiết bị nhằm bảo đảm chất lượng công trình khi đưa vào sử dụng. Ngoài ra cũng có người tặng máy vi tính, quạt điện, hay quyên tiền để chăm sóc sức khỏe cho người nghèo trong xã. Nhờ vậy, hằng ngày, trạm y tế tiếp đón và khám, chữa bệnh cho 30 - 40 người, người bệnh không chỉ người tại chỗ mà ở các xã lân cận Phú Trạch, Ðông Trạch cũng tìm đến.

Ðồng chí Trần Thanh Văn, Phó Chủ tịch UBND huyện chia sẻ: Bố Trạch có thắng cảnh Phong Nha - Kẻ Bàng nổi tiếng tuy lượng khách du lịch hạn chế, huyện có 13 xã miền núi, trong đó có bảy xã đặc biệt khó khăn, với 54 km đường biên giới. Song nhờ sự chỉ đạo sâu sát của các cấp ủy đảng và chính quyền, việc triển khai thực hiện các phong trào khá toàn diện cho nên tốc độ tăng trưởng kinh tế của huyện mấy năm gần đây đạt 10 - 11%/năm. Lĩnh vực văn hóa - xã hội, trong đó có công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe được quan tâm hơn.

Từ năm 2004 đến nay, bằng các nguồn vốn mục tiêu của ngành y tế, Chương trình 135, đường Hồ Chí Minh, ngân sách huyện và các xã, kết hợp biện pháp xã hội hóa (đóng góp của người dân), huyện Bố Trạch đã đầu tư khoảng 20 tỷ đồng xây mới kiên cố 26 trạm y tế xã. Cùng với việc đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, phòng, chống dịch bệnh có hiệu quả, đến nay Bố Trạch là một trong số các huyện của tỉnh Quảng Bình dẫn đầu phong trào xã đạt chuẩn quốc gia về y tế, với 28/30 trạm (đạt 93%). Huyện đang phấn đấu sang năm 2010 có 100% số xã đạt chuẩn quốc gia về y tế, đồng thời hoàn thành xây dựng Bệnh viện đa khoa huyện Bố Trạch, biên chế 170 giường điều trị...

Ðến nay, Quảng Bình vẫn là một tỉnh nghèo. Công nghiệp hết sức nhỏ bé, du lịch và dịch vụ còn yếu kém; hơn 80% số dân cư sống ở nông thôn sản xuất nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Ðời sống của nhân dân còn ở mức thấp (thu nhập bình quân mới đạt 500 - 600 USD/người/năm), tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn khá cao (hơn 35%)... Ðiều đó đã ảnh hưởng các mặt văn hóa - xã hội, trong đó có vấn đề chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Ðến nay, hệ thống y tế từ tuyến tỉnh xuống cơ sở ở Quảng Bình còn khá nhiều bất cập.

Ngoài Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cu-ba, biên chế 500 giường điều trị (thuộc Bộ Y tế), Quảng Bình chưa xây dựng được bệnh viện đa khoa tỉnh. Bệnh viện y học cổ truyền tỉnh được thành lập hơn bốn năm nay, làm việc trong điều kiện chật hẹp, đang chờ hoàn thành một đơn nguyên, khả năng cuối năm nay đưa vào sử dụng. Riêng mạng lưới y tế cơ sở (bao gồm tuyến huyện, xã) khoảng 10 năm trở lại đây, tuy được một số chương trình, dự án đầu tư nhưng trong tình trạng chắp vá, nguồn nhân lực thiếu trầm trọng, nhất là số cán bộ có trình độ đại học đạt thấp (khoảng 23%).

Từ năm 2006, thực hiện Nghị định 172/2004/NÐ-CP của Chính phủ, hình thành ba đơn vị y tế trên địa bàn huyện nhưng trong đó Trung tâm y tế dự phòng huyện đến nay vẫn long đong nhất (không có trụ sở, phương tiện, thiết bị hầu như không có gì). Mặt khác không ít nơi, cấp ủy đảng, chính quyền coi công tác chăm sóc sức khỏe là việc của ngành y tế chưa tạo điều kiện cho hoạt động thuận lợi. Bởi vậy, kết thúc năm 2008, các chỉ số sức khỏe tại Quảng Bình rất lo ngại. Chẳng hạn tỷ lệ chết ở trẻ dưới một tuổi còn 20/100 nghìn trẻ, tỷ lệ chết ở trẻ em dưới năm tuổi là 28ọ; suy dinh dưỡng trẻ em trong độ tuổi còn hơn 28%; tỷ lệ người mắc lao còn khá cao 177/100 nghìn dân...

Ðáng chú ý cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật của phần lớn các bệnh viện huyện, gần đây mới được Dự án y tế nông thôn đầu tư xây dựng một phần, có cái đã đưa vào sử dụng năm 2008, có nơi đang tiếp tục hoàn thiện. Khoảng 50% trong tổng số 159 trạm y tế toàn tỉnh được xây dựng bán kiên cố cách đây 15 - 20 năm nay đã xuống cấp, hoặc không đúng quy cách, đang chờ có nguồn vốn để xây mới và nâng cấp lại...

Khoảng năm năm trở lại đây, trên địa bàn tỉnh Quảng Bình không có dịch bệnh gì lớn xảy ra. Các loại bệnh truyền nhiễm có nguy cơ gây dịch như sốt rét, tả, sởi được khống chế, đẩy lùi. Hằng năm, sốt xuất huyết rải rác xuất hiện nhưng nhờ tích cực chủ động giám sát và phòng, chống nên căn bệnh nguy hiểm này được kịp thời dập tắt. Tuy nhiên, đánh giá một cách nghiêm túc hệ thống y tế ở Quảng Bình từ tuyến tỉnh đến cơ sở còn không ít hạn chế, khiếm khuyết khiến công tác chăm sóc sức khỏe cho người nghèo, địa bàn vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn. Ðiều đó đòi hỏi tỉnh có sự quan tâm đầu tư nhiều mặt nhằm không ngừng nâng cao chất lượng các dịch vụ chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân các dân tộc trong tỉnh.

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, bác sĩ Nguyễn Thanh Hương, Giám đốc Sở Y tế Quảng Bình cho biết: Tiếp tục thực hiện Nghị quyết 46 của Bộ Chính trị (năm 2005) về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, từ nay đến năm 2015, một mặt Quảng Bình tranh thủ các nguồn vốn đầu tư xây dựng hoàn thiện các công trình Bệnh viện Y học cổ truyền (100 giường), Trường trung học Y tế, Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS của tỉnh, mặt khác tỉnh cũng dành sự quan tâm thích đáng cho mạng lưới y tế cơ sở, trong đó có việc tập trung đầu tư xây dựng và nâng cấp các bệnh viện huyện. Từ nay đến năm 2012, bằng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, dự án y tế nông thôn... tiếp tục xây dựng, nâng cấp các bệnh viện đa khoa Tuyên Hóa, Lệ Thủy, Bố Trạch và bệnh viện đa khoa khu vực bắc Quảng Bình. Triển khai phòng khám chất lượng cao, khoa điều trị theo yêu cầu trong một số bệnh viện huyện và thành phố Ðồng Hới. Ngành cũng tham mưu xây dựng đề án, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để khởi động xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị cho các trung tâm y tế dự phòng huyện, tránh tình cảnh "ăn nhờ ở đậu", hoạt động cầm chừng như mấy năm qua.

Ðến nay, Quảng Bình có 77 trạm y tế đạt chuẩn quốc gia (chiếm hơn 48%), hiện toàn tỉnh còn 81 trạm xuống cấp nặng, tập trung chủ yếu ở các huyện Quảng Trạch, Tuyên Hóa, Lệ Thủy, thành phố Ðồng Hới... cần sớm được xây dựng, nâng cấp với dự toán tổng kinh phí hơn 205 tỷ đồng. Một trong những tiêu chí của xã đạt chuẩn quốc gia về y tế là nhà trạm, trang thiết bị phục vụ khám, chữa bệnh bảo đảm đúng quy định của Bộ Y tế. Trong điều kiện một tỉnh nghèo, nguồn vốn eo hẹp cho nên Quảng Bình đề ra kế hoạch mỗi năm xây mới, nâng cấp 15 - 20 trạm y tế, phấn đấu đến năm 2012, 100% số xã đạt chuẩn quốc gia về y tế. Cùng với việc khai thác, sử dụng mọi nguồn vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật, tỉnh cũng đang có kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực cho các tuyến y tế đến năm 2010 và các năm tiếp theo. Trong đó, coi trọng đào tạo cán bộ có trình độ đại học cho tuyến huyện và xã (đang thiếu trầm trọng) theo nhiều hình thức. Nhằm đáp ứng đủ số lượng và bảo đảm chất lượng cán bộ cho mạng lưới y tế cơ sở, nhất là địa bàn vùng sâu, vùng xa, thực hiện mục tiêu đến năm 2010, 100% số trạm y tế xã có bác sĩ công tác, đạt chỉ tiêu 6 bác sĩ/10 nghìn dân. Ðồng thời phấn đấu đến năm 2012, các bệnh viện huyện cơ bản có bác sĩ chuyên khoa, làm tốt hơn việc cử cán bộ luân phiên hỗ trợ chuyên môn, kỹ thuật cho tuyến dưới theo Ðề án 1816 của Bộ Y tế. Khai thác mọi nguồn lực, để đến năm 2015 và các năm tiếp theo, Quảng Bình có thể thành lập được một, hai bệnh viện tư nhân và một số phòng khám bệnh ngoài công lập. Có như vậy mới không ngừng cải thiện được công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu của nhân dân, đáp ứng nhu cầu bảo vệ và nâng cao sức khỏe ngày càng tăng của cộng đồng; góp phần giúp người dân đỡ phải vất vả đi xa chữa bệnh.

NGUYỄN KHÔI và NGỌC CHÂU