Khoảng 17 giờ hằng ngày, đứng ở đường Trương Pháp, đoạn trước nhà nghỉ Hoa Hồng sẽ nhìn thấy rõ mồn một cồn cát rộng khoảng 50m2 giữa biển. Trong khi đó doi cát được bồi lấp ở phía bờ biển thuộc phường Hải Thành cũng gần tiếp nối với cồn cát nói trên. Còn phía bên kia bờ thuộc xã Bảo Ninh cũng có một doi cát ngày càng được bồi lấp. Nước trong, đứng ở trạm gác của trạm biên phòng cách đó khoảng 1 km cũng thấy rõ một vệt màu vàng lóng lánh dưới mặt biển kéo dài từ doi cát bờ Bảo Ninh ra gần đến cồn cát phía bờ đường Trương Pháp. Vệt màu vàng đó là cát tạo nên do khoảng cách từ mặt nước đến đáy cát quá ngắn. Một ngư dân cho biết, nhiều lúc có thể lội trên vệt cát ấy được. Tuy nhiên có một điều khác thường ở khu vực cửa Nhật Lệ là trong cùng một đoạn bờ sông nhưng chỗ thì được bồi ra, chỗ thì bị xâm thực rất mạnh.

Anh Thái Nam Long - Trạm phó Trạm kiểm soát Biên phòng cửa Nhật Lệ cho biết: "Hiện có khoảng 400 tàu công suất từ 20 CV trở lên của xã Bảo Ninh, Hải Thành và Quang Phú thường xuyên ra vào cửa, ngoài ra còn có các tàu ngoại tỉnh vào cảng. Thời điểm từ năm 2000 trở lui, tàu thuyền ra vào cửa thuận lợi nhưng vài năm trở lại đây thì rất khó khăn do luồng cạn, hẹp. Nhiều tàu đã bị mắc cạn, năm vừa rồi có tàu của ông Hoàng Tấn Sửa ở xã Bảo Ninh bị mắc không kéo được đến lúc nước lên lại không biết, sóng to quá đánh dạt vào bờ vỡ hết thân tàu, hay một chiếc của Bình Định cũng bị đánh hỏng. Cách đây 2 ngày có một chiếc cỡ 45 CV đã bị mắc cạn. Trước kia tàu vào đậu đến cả nghìn chiếc, kín cả bờ, từ đó các dịch vụ khác cũng phát triển theo như bán dầu, đá, thức ăn nhưng bây giờ có mấy chiếc vào đâu. Mỗi chiếc tàu là một khối tài sản lớn, có người phải vay mượn nên họ sợ lắm chứ. Khi ngư dân lên đóng dấu ra cửa họ kêu ca phàn nàn chứ biết làm sao được. Có lúc làm thủ tục xong vẫn phải neo trước trạm chờ nước lên mới ra được".

Giám đốc Ban quản lý Cảng cá Nhật Lệ, ông Lại Tấn An cung cấp những con số đáng buồn: "Trước đây cảng có 17 nậu cá, mỗi nậu có 30 tàu đánh bắt xa bờ, trong đó tàu ngoại tỉnh chiếm 2/3. Từ năm 2004, nhất là năm 2005, 2006 do cửa bị cạn nên tàu thuyền không ra vào được, tàu ngoại tỉnh giảm hẳn, ảnh hưởng lớn đến lượng cá nhập qua cảng. Do vậy các dịch vụ hậu cần cũng giảm luôn, như 4 nhà máy nước đá chỉ còn 2 nhà máy hoạt động, lượng xăng dầu bán ra rất ít. Năm 2003 có 2.736 lượt tàu cập cảng với hơn 13 nghìn tấn hàng hóa. Đến năm 2006 chỉ còn 705 lượt tàu cập cảng với hơn 5 nghìn tấn hàng. Nhiều chủ nậu đầu tư cho tàu thuyền phương tiện, vật tư chỉ thu lại... tiền nợ ngày càng lớn, tan cửa nát nhà do chủ tàu thua lỗ, trốn nợ, không vào được cảng. Cũng đã có nhiều báo cáo, kiến nghị đặc biệt là của cử tri trong các kỳ họp HĐND nhưng rồi vẫn chưa thấy kết quả gì".

Thời điểm này, nhiều chủ tàu đang hết sức lo lắng vì chuẩn bị vào mùa nước cạn, sắp đối mặt với chuyện tàu thuyền bị mắc kẹt. Vừa mới nghe hỏi đến, chủ tàu Võ Thanh Hảo ở xã Bảo Ninh liền tuôn một tràng: "Ôi dào, mấy năm ni có mần ăn chi được mô chú, không bị lỗ là may mắn rồi, ra ngoài biển cố gắng kiếm được bao nhiêu cũng không đủ bù chi phí thuê vận chuyển cá vào cảng. Khi cửa không cạn thì chạy thẳng vô cảng, đằng này phải đậu tàu ngoài cửa rồi thuê thuyền nhỏ chuyển cá vô. Như tụi tui ở đây quen có thể dò lệch bằng sóng nước nhưng vất vả lắm, nếu trở về vào buổi tối thì chấp nhận may rủi".

Được biết đã có nhiều cuộc hội thảo, nhiều đoàn về khảo sát nhưng vẫn chưa có phương án nào được lựa chọn để tiến hành cải tạo cửa Nhật Lệ. Và vì thế, ngư dân vẫn còn khốn đốn!

Kiến Giang