Ngồi trước mặt tôi là người chiến sĩ trai tráng 43 năm về trước đã từng vào sinh ra tử khắp chiến trường nước bạn Cam-pu-chia và Lào, người cựu chiến binh Nghiêm Văn Nhân. Ông kể cho tôi nghe về thời trai trẻ, về những khó khăn gian khổ, về niềm tự hào vinh quang là lính Cụ Hồ, và cả những ký ức không thể nào quên. Trong muôn vàn sự kiện, ông nhớ nhất là nồi cháo nghĩa tình do cụ bà Đặng Thị Lèn (người xã Quảng Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình) nấu cho trung đội của ông ăn trên đường hành quân từ nước bạn Lào trở về trong mùa mưa 1965.

Năm 1963, tạm biệt quê nghèo xóm Hưng Đạo, xã Nga Thuỷ, huyện Nga Sơn (Thanh Hóa), chàng trai Nghiêm Văn Nhân lên đường tòng quân nhập ngũ. Nối tiếp truyền thống cha anh đi trước, hành trang Nhân mang theo là lời dặn dò của mẹ- bà Lã Thị Hợi: “Khi đất nước có giặc, đời trai phải ra trận tuyến đánh giặc. Con đi giết giặc, quê hương chờ đón con về”. Tiểu đoàn 14, sư đoàn 304 là đơn vị đầu tiên rèn luyện đạo đức cách mạng và vun trồng chí khí yêu nước cho anh. Sau khi tôi luyện, Nhân được kết nạp vào Đảng cộng sản Việt Nam và gia nhập đội quân biệt phái đi Quảng Nam xây dựng cơ sở và sang nước bạn Lào chiến đấu. Mùa khô năm 1965, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta diễn ra vô cùng ác liệt khắp hai miền Nam, Bắc. Nợ nước chưa làm tròn, giặc ngoài đánh chưa tan, Nhân và 40 đồng đội khác tình nguyện sang nước bạn Lào chiến đấu.

Lúc này tình hình chiến sự ở Lào vô cùng căng thẳng và rối ren. Lực lượng chống đối cách mạng Lào là  quân Fu-mi-đùm cấu kết với phỉ Vàng Pao hòng lật đổ chính quyền cách mạng. Theo tiếng gọi của Chính phủ Lào, Sư đoàn 304 do Đại tá Mai Hiền chỉ huy một lực lượng quân tình nguyện Việt Nam hành quân sang Đồng Hến thuộc tỉnh Pa-thét, đánh quân Fu-mi-đùm giải phóng tỉnh Pa-thét. Sau hơn ba tháng nếm mật nằm gai, phục kích, tập kích, toàn bộ lực lượng quân Fu-mi-đùm bị tiêu diệt. Trong trận đánh ấy có người đã vĩnh viễn nằm lại nơi đất bạn Lào.

Kết thúc trận đánh Đồng Hến, Đại tá Mai Hiền dẫn đoàn quân tình nguyện Việt Nam thắng trận trở về trong niềm hân hoan chào đón của nhân dân các tỉnh dọc biên giới Việt Lào như Quảng Bình, Hà Tĩnh… Lúc này vào mùa mưa, đoàn xe của Nhân đi qua phà Địa Lợi đến Quảng Bình thì trời trở rét. Toàn bộ trung đội vận tải có 40 chiến sĩ bị sốt rét rừng không tiếp tục hành quân được nữa. Trước tình hình ấy, Đại tá Mai Hiền lệnh bộ đội dừng chân. Khi biết bộ đội Việt Nam đi chiến đấu giúp nước bạn Lào trở về bị sốt rét, người dân xã Quảng Ninh lo lắm. Thanh niên trong làng được huy động để đẩy xe vào rừng cất dấu, nguỵ trang. Sau đó toàn bộ 40 chiến sĩ bị sốt rét được đưa đến từng hộ dân và bố trí nghỉ ngơi. Đêm ấy, cụ bà Đặng Thị Lèn 82 tuổi đã đi vận động bà con quanh làng xin gạo nấu cháo, lực lượng thanh niên xung phong của xã thì nhường phần cơm của mình cho bộ đội. Trong tổ thanh niên xung phong ấy, có chị Phan Thị Đào đã thức đêm để hát cho bộ đội nghe. Trong sâu thẳm tình dân, cô nghẹn ngào xúc động ứng khẩu thành thơ: “Nồi cháo Quảng Bình thắm tình dân sâu nặng. Chúc các anh đi chân cứng đá mềm, giết xong giặc Mỹ trở về quê hương. Có cô thanh niên xung phong trong lòng vấn vương, thương anh bộ đội ở phương trời nào. Mũ tai bèo dáng cao cao. Sao vàng lấp lánh anh vào chiến khu”. Bài thơ ấy được anh Nhân giữ mãi đến ngày cưới vợ thì thất lạc.

Hôm nay, ông Nghiêm Văn Nhân đã trở về với cuộc sống đời thường. Tuy bộn bề việc làng, việc hội, nhưng người cựu chiến binh vẫn dành riêng thời gian để ôn lại những ký ức chiến tranh. Ông kể cho con cháu, cho bà con và thanh niên trong xã nghe về hình ảnh người lính Cụ Hồ, về nghĩa tình sâu nặng của người dân Quảng Bình thời chiến trận. Ông luôn tự hào về những điều mình nói, những chiến thắng đã qua, những niềm vui của người cựu chiến binh già bình dị. Ông bảo: “Cuộc sống đời thường càng tô đẹp thêm bản chất cao đẹp của người lính Cụ Hồ. Thời gian trôi đi thật nhanh. Bản chất cao đẹp ấy không bao giờ mất đi trong tim mỗi người lính. Ký ức về trận Đồng Hến, về nghĩa tình quân dân Quảng Bình thêm dầy thêm nặng”.

Mai Hoàng Châu Thư