Từ nhóm hợp tác liên gia đình...

Kể từ khi những con tàu đánh bắt xa bờ không còn thu được hiệu quả kinh tế cao sau mỗi chuyến vươn khơi, các nhóm hợp tác liên gia đình đóng vai trò rất quan trọng đối với nghề biển của tỉnh Quảng Bình. Theo thống kê, phần kinh tế hộ gia đình đã tạo ra 90% tổng sản phẩm thủy sản toàn tỉnh và nhóm hợp tác liên hộ chiếm khoảng 80 đến 90% lực lượng nghề biển. Từ năm 2001, Quảng Bình có 1.174 nhóm hợp tác với lực lượng lao động hơn 10.300 người.

Tại huyện Bố Trạch hình thức liên kết theo nhóm tập trung vào lĩnh vực đánh bắt và thu mua hải sản. Nếu chế biến hải sản là nhóm của chị em phụ nữ thì đánh bắt là nhóm liên kết của nam giới, chủ yếu hoạt động theo thuyền nghề. Vài ba gia đình hoặc đại gia đình góp vốn mua một chiếc tàu từ 54-60 CV trở lên để cùng đi biển. Xã Ðức Trạch hiện có 463 tàu thuyền, trong đó 177 chiếc tàu công suất trên 90 CV, 100 tàu dưới 90 CV, số còn lại là thuyền dưới 20 CV với hơn 6.500 lao động trực tiếp và gián tiếp liên quan tới nghề biển. Chủ tịch Hội Nông dân xã Trương Công Hoạt cho biết, trước kia xã có năm HTX nhưng bây giờ chỉ còn HTX Thượng Ðức nhưng vốn chủ yếu là do ngư dân đóng góp. Chủ tàu QB 2514 TS Hồ Ðăng Ninh cho biết, chiếc tàu do ông cùng các con của mình chung vốn để đóng và hiện đang đánh bắt khá hiệu quả. Tàu có sáu lao động, mỗi năm bình quân đi 22 chuyến biển với thời gian mười ngày/chuyến, thu nhập trung bình từ 2,5 đến 2,7 triệu đồng/người/tháng. Còn ông Hồ Ðăng Khánh, một ngư dân của làng biển Ðức Trạch cho hay, ông hiện có hai tàu đắnh bắt xa bờ và các con khi lập gia đình ở riêng ông cho mỗi người một chiếc tàu trị giá hơn 500 triệu đồng để hành nghề. Ðội tàu đại gia đình ông không chỉ có tiếng ở Ðức Trạch mà còn cả tỉnh Quảng Bình.

Hợp tác cùng chung vốn, chung sức trong khai thác hải sản và dịch vụ hậu cần nghề cá mang lại hiệu quả ngày càng cao. Ở xã Cảnh Dương (Quảng Trạch, Chủ tịch Hội Nông dân xã Ðồng Thanh Ðắng cho rằng, kinh tế hợp tác trong lĩnh vực hải sản ở địa phương phát triển là do phù hợp với quy mô, trình độ quản lý và đặc thù nghề nghiệp cũng như nguyện vọng của ngư dân; đồng thời tạo nên sự tương trợ lẫn nhau trong sản xuất trên biển, góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Hiện xã Cảnh Dương có 325 tàu thuyền tổng công suất gần 22.500 CV, trong đó có 183 tàu đánh bắt xa bờ, hầu hết làm nghề câu mực, câu cá hố...; có 60 cơ sở thu mua chế biến hải sản và đóng tàu thuyền ra đời trên cơ sở hợp tác theo nhóm. Rõ nhất là xu hướng hợp tác, góp vốn để đóng tàu thuyền, tập hợp bạn nghề để bám biển sản xuất.

Khác với sự ra đời và hoạt động của các HTX đánh bắt xa bờ trước đây, dù quy mô liên kết và công suất tàu nhỏ hơn, nhưng các nhóm hợp tác hoạt động trong sự ràng buộc về trách nhiệm lớn hơn rất nhiều, và vốn tự họ bỏ ra nên làm thế nào để sinh lợi đồng vốn là ưu tiên hàng đầu trong hoạt động của cả nhóm. Hầu hết các nhóm được hình thành một cách tự nguyện của các thành viên, họ tự bàn bạc đề ra hình thức, nội dung hợp tác, phương pháp quản lý và phân phối thu nhập bằng các quy ước được thỏa thuận giữa các bên hoặc các thành viên trong nhóm với nhau. HTX đánh cá Nhật Lệ II (ở xã Bảo Ninh, TP Ðồng Hới) của chủ nhiệm Nguyễn Hữu Bíu là một thí dụ điển hình. HTX hiện có ba tàu với tổng công suất 500 CV, trong đó có một tàu làm nhiệm vụ trung chuyển sản phẩm và cung ứng nhiên liệu, thực phẩm cho hai tàu còn lại. Nhờ tích cực bám biển, cho nên nhiều năm qua HTX luôn làm ăn có lãi. Riêng năm 2009, HTX có doanh thu hơn 15 tỷ đồng.

... Ðến tổ đoàn kết khai thác hải sản

Xác định kinh tế hộ và liên hộ gia đình sẽ là lực lượng sản xuất nghề biển chủ đạo, từ giữa năm 2009, UBND tỉnh Quảng Bình đã có chỉ thị về việc thành lập các tổ đoàn kết (TÐK) khai thác hải sản trên biển. Chủ trương này đã nhận được sự đồng tình cao của ngư dân bởi qua đó họ có thể tương trợ nhau lúc khó khăn trên biển. Chỉ trong sáu tháng cuối năm 2009, toàn tỉnh đã có 183 TÐK khai thác hải sản được thành lập với gần 1.000 tàu thuyền (chiếm 34% tổng số tàu thuyền) và gần 8.000 lao động tham gia. Ðể hình thành TÐK, yêu cầu cần phải có ít nhất ba tàu cá, có cùng địa bàn cư trú, cùng nghề và khai thác cùng ngư trường.

Qua thực tế thấy rằng, chủ tàu tham gia TÐK có nhiều thuận lợi khi đánh bắt trên biển. Xã Bảo Ninh có 43 TÐK với 280 tàu. Trong cơn bão số 9 năm 2009, nhờ làm tốt thông tin liên lạc mà toàn bộ tàu, thuyền của xã đã vào nơi neo đậu an toàn. Ngoài việc huy động vốn để đóng, sửa chữa tàu, thuyền, chi phí cho chuyến ra khơi, các thành viên trong TÐK còn thay phiên nhau vận chuyển sản phẩm vào bờ tiêu thụ. Như vậy, hầu hết chủ tàu đã rút bớt số lần ra khơi để tăng thời gian bám biển từ 4 đến 5 ngày so với trước, nhờ vậy đã tiết kiệm dầu, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả khai thác. Về phía chính quyền, các xã cũng có thể dễ dàng biết được tổ, nhóm nào hoạt động ở đâu, tình trạng ngư dân ra sao, dự ước được sản lượng của các tàu thông qua báo cáo của tổ trưởng TÐK. Anh Nguyễn Hữu Thân, tổ trưởng TÐK ở thôn Mỹ Cảnh, xã Bảo Ninh cho biết: "Tham gia các TÐK, bạn thuyền và chủ tàu thấy yên tâm hơn, nếu không may gặp tai nạn, rủi ro giữa biển sẽ có người trợ giúp". Phó Bí thư thường trực Ðảng ủy xã Bảo Ninh Trần Ngoan cho rằng, việc thành lập TÐK khai thác hải sản là đúng và cần thiết đối với ngư dân vì những thành viên trong TÐK được phân định trách nhiệm rất rõ ràng để xử lý có hiệu quả các tình huống trên biển. Từ kinh nghiệm của ngư dân xã Bảo Ninh, đồng chí Trần Ngoan chia sẻ: "Các tàu thường đi theo nhóm nên khi gặp vùng biển ít cá, chủ các tàu có thể dồn sản phẩm cho một tàu đưa về đất liền tiêu thụ; ngược lại trúng đàn cá thì tất cả các tàu cùng khai thác". Còn anh Nguyễn Minh Tuấn, chủ tàu ở xã Cảnh Dương nói: "Tổ chúng tôi có sáu tàu thường xuyên khai thác ở vùng biển Vịnh Bắc Bộ, mỗi tháng một tàu đóng 100 nghìn đồng làm quỹ hoạt động. Trong tháng 10-2009 mặc dù thời tiết không thuận lợi, nhưng nhờ tích cực hỗ trợ nhau trong việc tìm ngư trường mà tổ vẫn đạt doanh thu gần 400 triệu đồng, thu nhập 2,5 triệu đồng/người".

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Bình Trần Ðình Du cho rằng, lâu nay các tàu cá ở Quảng Bình đã biết hỗ trợ, liên kết với nhau để làm ăn nhưng cơ chế chưa thật rõ ràng, việc thành lập các TÐK đã giúp ngư dân biết cách liên kết chặt chẽ hơn trong sản xuất, chia sẻ nhau trong hoạn nạn và tạo ra những đội tàu hùng mạnh góp phần bảo vệ chủ quyền vùng biển, đảo của Tổ quốc. Tuy nhiên, hiện nghề biển ở Quảng Bình vẫn còn tình trạng giữa các tàu, các TÐK chưa tích cực thông tin cho nhau về ngư trường có nhiều cá (do chủ tàu muốn giấu ngư trường). Một số tàu, thuyền không đăng ký hoặc thường xuyên thay đổi tần số của máy thông tin nên khó giữ liên lạc từ đất liền đến tàu và giữa các tàu thành viên trong TÐK. Tới đây ngành sẽ rà soát lại việc thành lập TÐK khai thác hải sản trên ở các địa phương để các tàu cá thật sự là thành viên của các TÐK. Qua đó nhằm nâng cao hiệu quả việc đánh bắt hải sản, ngăn ngừa và giảm thiểu thiệt hại cho ngư dân.

HƯƠNG GIANG