Bà sinh ra ở đất Quảng Trị. Trận đói năm Ất Dậu (1945) đã đưa bà lưu lạc ra vùng đất phía tây tỉnh Quảng Bình. Cách mạng Tháng Tám nổ ra, bà cùng những người dân nghèo trong vùng tham gia hoạt động cứu quốc. Năm 1948, bà là chủ tịch Hội Phụ nữ xã Hàm Nghi (là các xã Ngân Thủy, Kim Thủy, Lâm Thủy, huyện Lệ Thủy bây giờ). Năm 1960, bà Hồ Thị Khéo được địa phương bình bầu vào đoàn đại biểu tỉnh Quảng Bình ra thăm Bác Hồ tại Hà Nội.

Nhớ lần gặp Bác

Ngày đó, tại ngôi trường của con em miền Nam tập kết ra Bắc, khi cả đoàn đang ngồi chờ thì: "Thình lình thấy Bác xuất hiện trước mặt rồi. Ai nấy sững sờ rồi cùng đồng loạt đứng lên vỗ tay đón Bác..." - bà Khéo nhớ lại ngày được gặp Bác. Bác hỏi: "Các cháu đi tham quan thấy nước VN mình như thế nào?". Mọi người nói với Bác: "Thưa Bác, nước mình đẹp lắm nhưng còn nghèo ạ”. Bác hỏi: "Phải làm sao cho nước VN ta giàu?". Đại biểu của đoàn thưa: "Thưa Bác, Bác căn dặn điều gì thì chúng cháu sẽ về làm ạ”.

Bác lại hỏi: "Thế phải làm gì?". Bà Khéo còn nhớ rành mạch: "Lúc đó mẹ được đứng gần Bác nhất, vì mẹ là người dân tộc mà. Nghe Bác hỏi rứa, mẹ mới nói là phải bảo vệ cái rừng như cây lim, cây gỗ để đổi cho nước ngoài lấy cái máy móc, làm lại cái đường, cái cầu mà đi...". Bác cười và nói: "Bây giờ Bác giao nhiệm vụ là trở về quê mọi người phải chăm lo học tập văn hóa, tăng gia sản xuất để đuổi cái đói cái nghèo. Đừng phá rừng mà phải nuôi, phải trồng cây gây rừng để mau giàu mạnh...".

"Mẹ luôn nhắc mình phải nghe lời Bác..."

Trở về sau ngày gặp Bác, bà Hồ Thị Khéo báo cáo với xã những gì đã được nghe Bác nói, Bác căn dặn. Bà kể: "Với công việc của mẹ ở xã, mẹ vận động chị em phụ nữ toàn xã trồng thêm nhiều cây sắn, cây ngô để ủng hộ bộ đội ăn no mà luyện tập đánh giặc".

Hết chiến tranh, bà Khéo về ở với con và cháu ở bản Khe Dây, xã Trường Xuân. Bà vận động con cháu và bà con trong thôn, trong xã bảo vệ rừng. Học theo người Kinh khai hoang cái nương gần, cái đất thấp để làm ruộng lúa nước.

Từ ngày có chương trình phủ xanh đất trống đồi trọc của Chính phủ, bà Khéo cho biết: "Mẹ già, sức yếu rồi nên không nhận được nhiều diện tích đất mô. Mẹ chỉ nhận hơn hai sào (trên 1.000m2) thôi để trồng cây theo lời Bác dặn. Cũng để con cháu thấy mình già cả rồi mà còn hăng hái trồng cây gây rừng thì hắn phải học theo mà mần chớ!". Trước năm 2000, bà trồng cây bạch đàn, keo lai trên diện tích đất ấy. Năm 2003 bà bán được lứa đầu tiên với hơn 200 cây. Số tiền trên được bà đầu tư mua giống cây bạch đàn, keo lai để trồng lại rừng của bà.

Bà cười bảo: "Lúc đó mẹ còn trẻ nên sức còn tốt, trồng cây mau lắm. Chớ bây giờ già rồi, mẹ trồng chậm chạp thôi". Không đủ sức cuốc lỗ trồng cây, bà nhờ con cháu cuốc sẵn cho. Miệt mài, nhẫn nại rồi cây bạch đàn cũng lên kín đất rừng của bà. Bây giờ cây bà trồng đã lớn gần cái phích đựng nước. Phía dưới tán cây bạch đàn, bà trồng thêm mấy trăm cây thơm, mùa này đã ra quả. Bà bảo: "Mẹ cũng kể chuyện được gặp Bác Hồ cho con cháu nghe, mẹ phải làm nhiều hơn cho con cháu biết là đến ni mẹ vẫn nghe theo lời Bác dặn".

LAM GIANG