Trường cấp ba Bố Trạch ra đời vào đúng Ngày kỷ niệm thành lập Ðoàn TNCS Hồ Chí Minh, 26-3-1965. Những quả bom đầu tiên của giặc Mỹ ném xuống miền bắc, trong đó có Quảng Bình vào đúng năm đó. Ba năm học cấp ba, thầy và trò phải chuyển trường mấy lần, từ Mỹ Trạch đến Cự Nẫm rồi về Hòa Trạch. Mỗi lần chuyển trường, lại phải vào rừng đẵn gỗ, bứt tranh để làm hầm, làm nhà, làm bàn ghế. Ðúng là "nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò", làm hầm, làm nhà nhiều quá, cực nhọc quá, chúng tôi chế thơ Tố Hữu đọc cho nhau nghe: "Ðời đi học từ nay tôi đã hiểu/ Dấn thân vô là chịu cảnh làm trường/ Là tranh kề cổ, gỗ đè vai/ Là thân sống coi còn một nửa". Ðùa vui thôi nhưng cũng thương cảm tuổi học trò thời chiến. Mọi người đến trường ở Cự Nẫm đều phải đi qua bãi bom B52. Máy bay giặc Mỹ mấy lần ném bom vào trường. Một lần bọn giặc lái ném bom vào Trường cấp ba Bố Trạch đóng ở Cự Nẫm. Chúng tôi đang ngồi trong lớp chăm chú nghe thầy Cư bình giảng bài thơ "Việt Bắc" thì nhiều ánh chớp lóe lên, mảnh bay veo véo, khói bụi mịt mờ, khét lẹt. Thầy Cư trúng mảnh bom, bị thương gục ngay tại bục giảng. May mà, cả lớp chưa xuống hầm, chứ nếu ở trong đó thì chẳng còn có ngày hôm nay. Một quả bom sát thương nổ trúng hầm trú ẩn của lớp. Hôm đó, máy bay Mỹ còn nhiều lần đến ném bom sát thương, bom bi vào xã Cự Nẫm, khá nhiều người dân bị chết trong đó có hai bạn Quê và Mai ở trường tôi.

Bom đạn ác liệt thế mà rất ít người bỏ học. Thời ấy, những thanh niên tuổi mười sáu, mười bảy xác định việc học tập, rèn luyện như nhiệm vụ đánh giặc Mỹ xâm lược. "Nhà tan cửa nát cũng ừ/ Quyết tâm đánh Mỹ cực chừ sướng sau"; tinh thần kiên cường của quê hương "Hai giỏi" thấm vào máu của những người trẻ tuổi chúng tôi. Thiếu thốn trăm bề, từ cái ăn cái mặc đến sách giáo khoa, giấy bút... nhưng chúng tôi vẫn ham học lắm; vừa học vừa cấy lúa, trồng sắn, khoai để cải thiện bữa ăn. Có lần cuốc ruộng, chạm phải quả bom bi chưa nổ nằm trong cỏ, bạn Lưu lớp tôi đã bị thương nặng...

Trong những năm ấy, các thầy cô là điểm tựa tinh thần vững chãi của lớp học trò "ăn chưa no, lo chưa tới". Ðây là nơi hội tụ giáo viên hai miền bắc- nam, một biểu tượng cho khát vọng thống nhất thời đất nước còn chia cắt. Hiệu trưởng Lê Công Tánh, một nhà giáo mẫu mực thương yêu học sinh như con mình. Thầy Khôi dạy văn hết sức truyền cảm là người miền nam. Thầy Hưng dạy lý, thầy Tiến dạy địa là người Hà Nội, thầy Ðường dạy sử quê Vĩnh Phúc... Tôi mang trong tim hình ảnh thầy Lế dạy toán, thầy Ðông dạy văn, thầy Anh dạy sinh, cô Huyền xinh đẹp dạy hóa... quê ở Quảng Bình. Và, không thể không nhắc đến thầy Thúc Hoàng, cán bộ văn phòng là nhà thơ quê hương. Các thầy, cô thật sự là những tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Trách nhiệm và tình cảm hòa quyện vào nhau tạo ra môi trường học đường hết sức trong sáng, đẹp đẽ. Có thể nói rằng, chính ba năm học tập rèn luyện ở Trường cấp ba Bố Trạch đã góp phần tạo nên nhân cách, văn hóa của lớp học trò chúng tôi.

Năm mươi năm, bao lớp học sinh bước vào cuộc đời từ mái trường này. học sinh cấp ba Bố Trạch có mặt khắp mọi miền Tổ quốc, nhiều người là giáo sư, phó giáo sư, tiến sxi, nhà giáo ưu tú, cán bộ quản lý, sĩ quan quân đội, công an, doanh nhân, văn nghệ sĩ... GS, TS, Nguyễn Hữu Ðức, Phó Giám đốc Ðại học Quốc gia Hà Nội, cựu học sinh cấp ba Bố Trạch được công nhận là giáo sư trẻ nhất Việt Nam vào năm 2004.

Càng gần tới kỷ niệm bốn mươi năm Ngày Chiến thắng 30-4, càng bâng khuâng nhớ lại những năm tháng "đội mũ rơm đi học đường dài". Tôi tự hỏi: Tại sao trong hoàn cảnh chiến tranh đạm bom ác liệt, thiếu thốn trăm bề mà thầy trò vẫn dành cho nhau tình cảm trong sáng, đẹp đẽ đến thế? Mặc dù trường chưa ra trường, lớp chưa ra lớp nhưng thầy ra thầy, trò ra trò. Người dạy và người học đều mang trong mình tình yêu, niềm tin lý tưởng và khát vọng, ước mơ được cống hiến cho đất nước. Không thể đem cái ngày xưa để so sánh hay vận dụng áp đặt vào cuộc sống bây giờ, nhưng tôi tin những giá trị tốt đẹp về đạo đức luân lý, tình thầy trò, tình bạn bè, nghề dạy học, nhà trường... vẫn còn nguyên giá trị. Khi mối quan hệ thầy trò có nhiều điều mang tính thực dụng quá đáng, khi bạo lực học đường đang có chiều hướng tăng lên như hiện nay, thiết nghị nhiều giá trị truyền tống vẫn có ý nghĩa giáo dục. Trong suy ngẫm thế, chúng tôi càng biết ơn ngôi trường yêu dấu của mình.

Sưu tầm: ĐC

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng Website Văn phòng UBND tỉnh nhằm mục đích theo dõi và phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của UBND tỉnh)