Thời trước, khi cuộc sống của bà con bữa no, bữa đói, củ khoai deo là lương thực chính của người dân Hải Ninh. Đất nước đổi mới, khoai deo không dùng để độn cơm, mà được bà con chế biến thành bánh, mứt, ăn vừa ngon, vừa bảo quản được lâu, góp phần giúp đời sống người dân Hải Ninh cải thiện đáng kể.

Hơn 5 năm trước, cuộc sống của bà con Hải Ninh còn nhiều vất vả, thiếu thốn. Đàn ông đi biển, đàn bà ở nhà trông con, phụ nữ không có việc làm, chiều chiều bế con ra bờ biển ngóng trông những con thuyền từ khơi xa về. Mọi việc chi tiêu lớn bé trong gia đình đều phụ thuộc vào sự “hào phóng” từ biển cả. Đất ở Hải Ninh nhiều cát, lúa và các loại cây hoa màu khó bám trụ dưới trời chang chang nắng. Chỉ riêng khoai deo như là cây thiên phú cho mảnh đất này. Khoai không những tốt mà củ vừa bùi, vừa ngọt. Từ chỗ trồng để lót dạ trong mùa giáp hạt và phục vụ chăn nuôi, bà con đã thử làm khoai deo đem bán. Không ngờ món hàng này bán rất chạy, ai cũng thích ăn và mua để làm quà. Từ một vài gia đình sản xuất nhỏ lẻ, đến nay sản phẩm này đã phát triển mạnh, tiêu thụ trong và ngoài tỉnh.

Nhận thấy thế mạnh của địa phương, Đảng uỷ, UBND xã Hải Ninh đã chú trọng đầu tư cho cây khoai deo. Xã tập trung chuyên canh và mở rộng diện tích đến gần 150 héc-ta, mời cán bộ khuyến nông huyện về tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc, chế biến khoai. Muốn có sản phẩm ngon, sau khi thu hoạch về, bà con để một thời gian cho bớt độ bột mới đem luộc. Khoai luộc xong, bóc sạch vỏ, thái lát mỏng, phơi nắng. Sau đó, chọn ngày nắng to, phơi vài bữa là được. Khoai deo ngon là loại khô nhưng dẻo như mạch nha, màu đỏ vàng tựa mật ong, vị ngọt mát giống đường phèn. Nhâm nhi miếng khoai vừa dẻo vừa thơm, nhiều thực khách đã ví đó là “sâm dẻo” của quê biển. Khách du lịch đến Quảng Bình, ghé chợ Đồng Hới cạnh bến đò Mẹ Suốt không bao giờ quên mua vài cân khoai deo về biếu gia đình, bạn bè…

Ông Mai Văn Bưởi, Chủ tịch UBND xã Hải Ninh hồ hởi cho chúng tôi biết: “Hiện nay, khoai deo như là cứu cánh giúp nhiều gia đình trong xã thoát nghèo. Riêng Hợp tác xã Tân Định là trung tâm chế biến khoai lớn nhất xã, tạo thêm việc làm cho nhiều chị em. Mỗi năm toàn xã thu nhập gần 6 tỷ đồng từ sản xuất khoai deo”.

Giữa vùng cát trắng Hải Ninh là màu xanh bạt ngàn của cây khoai deo, cây chủ lực đã giúp miền quê nghèo làng biển ngày càng khởi sắc.

Bài và ảnh: Xuân Vui