Tham dự hội nghị, có trên 70 đại biểu đại diện lãnh đạo Bộ, các Tổng cục, Cục, Vụ, các cơ quan, ban ngành, đơn vị chức năng thuộc Bộ VHTTDL và lãnh đạo Sở VHTTDL 14 tỉnh, thành khu vực 2. Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trần Chiến Thắng chủ trì hội nghị.

Sau khi nghe báo cáo tóm tắt công tác gia đình, VHTTDL khu vực 2; báo cáo tổng kết chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010 và xây dựng chương trình cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020; nghe báo cáo đề dẫn nội dung giao ban công tác gia đình, VHTTDL 6 tháng đầu năm 2010; các đại biểu đã tập trung thảo luận một số vấn đề còn tồn tại trong thời gian qua như tình hình khó khăn trong hoạt động của các đơn vị VHTTDL cơ sở, công tác tổ chức, quản lý lễ hội, quản lý di tích cũng như tình trạng di tích bị xâm hại, xuống cấp; vấn đề quản lý quảng cáo rao vặt cũng như tình trạng bạo lực gia đình đang ngày càng trở nên nghiêm trọng; việc liên kết vùng miền để phát triển VHTTDL, trước mắt là liên kết để tổ chức thành công Năm Du lịch quốc gia Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên 2011 tại Phú Yên...

Chưa để xảy ra tình trạng mê tín dị đoan và thương mại hóa lễ hội

Vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm vẫn là công tác tổ chức, quản lý lễ hội cũng như tình trạng “bùng phát” lễ hội hiện nay tại nhiều địa phương trong cả nước. Một số đại biểu cho biết, lãnh đạo địa phương thấy các tỉnh khác tổ chức nhiều lễ hội, tổ chức festival nên đã “nóng ruột”, yêu cầu ngành VHTTDL địa phương phải tìm và tổ chức lễ hội, festival... cho “bằng chị bằng em”. Điều này đã dẫn đến tình trạng “loạn” lễ hội, festival như hiện nay ở một số địa phương. Sự xuất hiện với tần suất quá lớn của các lễ hội đã kéo theo các hoạt động ăn theo lễ hội, mê tín dị đoan và thương mại hóa lễ hội, làm cho lễ hội mất dần đi những giá trị văn hóa, biến dạng, gây bức xúc trong dư luận. Tuy nhiên, hầu hết các đại biểu đều khẳng định, khu vực duyên hải Trung Bộ và đặc biệt là khu vực Tây Nguyên chưa để xảy ra tình trạng này.

Hầu hết các lễ hội trong khu vực, và nhất là lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số đều mang đậm tính dân gian, làng xã, tộc người. Các lễ hội tuy nhỏ nhưng mang đậm bản sắc văn hóa và yếu tố tâm linh, tín ngưỡng. Việc tổ chức lễ hội không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của các dân tộc anh em mà còn tạo sân chơi bổ ích, lành mạnh, góp phần đẩy lùi tệ nạn xã hội, giữ gìn an ninh - trật tự và thu hút du khách, góp phần vào việc phát triển kinh tế- xã hội của địa phương.

Đơn cử như Khánh Hòa, mỗi năm có tới gần 300 lễ hội. Trong đó, lễ hội Tháp Bà Ponagar đã trở thành một lễ hội tâm linh, tín ngưỡng lớn của khu vực cũng như trong cả nước, thu hút hàng chục ngàn người tham gia. Bình Định, 6 tháng đầu năm 2010, cũng đã tổ chức gần 50 lễ hội, các tỉnh Tây Nguyên mỗi dân tộc đều có hàng chục lễ hội riêng biệt. Mỗi lễ hội đều mang đậm yếu tố văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc; người dân và du khách đến với lễ hội với cái tâm thành kính, hướng về cội nguồn và hết sức trong sáng, không hề có yếu tố mê tín dị đoan, buôn thần bán thánh hay thương mại hóa lễ hội. Và đặc biệt không hề xảy ra tình trạng đặt tiền vào tay, chân Phật như một số lễ hội ở các địa phương khác. Và điều đáng quý là kinh phí tổ chức lễ hội đều từ nguồn xã hội hóa - các đơn vị tư nhân và người dân đóng góp.

Hầu hết các lễ hội trong khu vực, và nhất là lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số đều mang đậm tính dân gian, làng xã, tộc người. Các lễ hội tuy nhỏ nhưng mang đậm bản sắc văn hóa và yếu tố tâm linh, tín ngưỡng. Việc tổ chức lễ hội không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của các dân tộc anh em mà còn tạo sân chơi bổ ích, lành mạnh, góp phần đẩy lùi tệ nạn xã hội, giữ gìn an ninh - trật tự và thu hút du khách, góp phần vào việc phát triển kinh tế- xã hội của địa phương.

Tăng cường công tác chỉ đạo, lãnh đạo của các Bộ, ngành

Bên cạnh việc tổ chức, quản lý lễ hội, các đại biểu cũng quan tâm nhiều đến công tác lập hồ sơ công nhận di tích, danh lam thắng cảnh, cũng như công tác trùng tu, tôn tạo và quản lý di tích. Đặc biệt là tình trạng buông lỏng quản lý, dẫn đến việc xâm hại di tích đang ngày càng phổ biến tại các địa phương.

Ông Nguyễn Hữu Bài, Phó giám đốc Sở VHTTDL Khánh Hòa cho biết: Hiện ngành VHTTDL Khánh Hòa đang gặp rất nhiều khó khăn trong công tác lập hồ sơ đề nghị công nhận di tích, danh lam thắng cảnh. Ai cũng biết, di tích, danh lam thắng cảnh được xếp hạng sẽ góp phần quản lý, bảo tồn và phát huy hiệu quả.

Tuy nhiên, chính quyền địa phương lại cho rằng, việc di tích, danh lam thắng cảnh được xếp hạng, được liệt vào hàng “di sản” sẽ khó trong công tác đầu tư, khai thác. Điều này đã lý giải vì sao hiện nay chỉ khoảng 10% di tích, danh lam thắng cảnh trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa được xếp hạng và quản lý. Tiêu biểu nhất là hai di tích, danh lam thắng cảnh nổi tiếng của Khánh Hòa là bãi biển Đại Lãnh và Khu di tích lầu Bảo Đại. Tuy nhiên, nhiều năm qua, 2 di tích, danh lam thắng cảnh này vẫn chưa được tỉnh Khánh Hòa công nhận và xếp hạng. Điều này dẫn đến việc di tích, danh lam thắng cảnh không phát huy được hiệu quả, giá trị mà đang đứng trước nguy cơ xuống cấp, bị xâm hại nghiêm trọng. Điều đáng nói là Khu di tích lầu Bảo Đại có tại 4 địa phương, thì 3 địa phương khác đã công nhận, xếp hạng, riêng Khánh Hòa đến nay vẫn bị “khước từ”.

Quang cảnh hội nghị

Bên cạnh đó, công tác trùng tu, tôn tạo di tích, di tích bị xâm hại cũng được nhiều đại biểu quan tâm - đây cũng là vấn đề được báo chí phản ánh trong thời gian qua. Ông Trần Quang Nhất, Giám đốc Sở VHTTDL Phú Yên chia sẻ, trong thời gian qua, công tác trùng tu, tôn tạo các di tích tại địa phương rất được quan tâm. Đặc biệt là khâu “tham khảo” ý kiến các nhà khoa học và các cơ quan, ban, ngành chức năng để giữ đúng nguyên mẫu, hoa văn...

Ông đưa ra ví dụ, công tác lấy ý kiến đóng góp trùng tu, tôn tạo di tích thành An Thổ - nơi sinh đồng chí Trần Phú, Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản VN đã phải kéo dài suốt 12 tháng, dù công trình rất cần đẩy nhanh tiến độ để kịp lễ hội kỷ niệm 400 năm Phú Yên và Năm Du lịch quốc gia Duyên hải Nam Trung Bộ 2011.

Ông lý giải, mình làm chậm nhưng mà chắc, mình phải làm sao có trách nhiệm đối với lịch sử và thế hệ mai sau. Xung quanh vấn đề này, ông Nguyễn Thành Tự, đại diện Sở VHTTDL Quảng Nam lo lắng: Trong thời gian qua, công tác trùng tu, bảo tồn đã giúp Quảng Nam giữ gìn tốt các di tích, danh lam thắng cảnh, góp phần thu hút du khách đến với địa phương. Tuy nhiên, về lâu dài, các cơ quan chức năng của Bộ cần có những quy định thống nhất trong công tác trùng tu, tôn tạo di tích; trùng tu như thế nào, khi nào được trùng tu, và dùng vật liệu nào để trùng tu...

Việc trùng tu phải góp phần phát huy hiệu quả, giá trị của di tích. Tránh tình trạng mạnh ai nấy làm, mỗi nơi trùng tu, tôn tạo một kiểu, quản lý một kiểu dẫn đến tình trạng di tích xuống cấp, hư hại. Nhất là trong tình hình thời tiết khắc nghiệt, lũ lụt thường xuyên của khu vực duyên hải Trung Bộ.

Ngoài ra, các đại biểu cũng đã quan tâm đến một số vấn đề khác như những khó khăn trong hoạt động VHTTDL ở cơ sở, tình trạng bạo lực gia đình ngày càng trở nên phổ biến, việc quy hoạch, quản lý quảng cáo rao vặt cũng như vấn đề liên kết vùng, địa phương, ngành để góp phần phát triển VHTTDL...

Các vấn đề này cần phải được Bộ chỉ đạo sát sao, giúp cho các Sở VHTTDL tại các địa phương hoạt động hiệu quả hơn trong công tác quản lý nhà nước, tổ chức lễ hội, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Trần Chiến Thắng chỉ đạo, các Sở VHTTDL cần chủ động trong công tác quản lý nhà nước trên lĩnh vực mình quản lý, nhất là trong khâu cải cách thủ tục hành chính, nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ công chức để nâng cao hiệu quả làm việc.

Thứ trưởng đánh giá cao công tác tổ chức, quản lý lễ hội của các địa phương trong khu vực, không để xảy ra tình trạng lợi dụng ăn theo lễ hội, mê tín dị đoan, hay thương mại hóa lễ hội, đây là điều hết sức đáng mừng.

Tuy nhiên, các Sở VHTTDL cũng cần thống kê rõ chi phí cho một lễ hội là bao nhiêu? Trong đó, kinh phí xã hội hóa, nhân dân đóng góp và ngân sách địa phương chi là bao nhiêu để thấy được tính hiệu quả của lễ hội... Trong thời gian tới, Bộ sẽ tổ chức Hội thảo mô hình quản lý di tích để tìm mô hình quản lý nào cho phù hợp, cũng như quy trình trùng tu, tôn tạo di tích sao cho hiệu quả, phát huy được giá trị di tích.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng cũng chỉ đạo các địa phương cần đẩy mạnh công tác quy hoạch quảng cáo, rao vặt để đảm bảo yếu tố văn hóa, văn minh đô thị. Đồng thời, đẩy mạnh công tác quản lý gia đình một cách toàn diện, trên tất cả các mặt để hạn chế tình trạng bạo lực gia đình đang ngày càng gia tăng.

Nam Phong