Khôi phục sản xuất tiểu thủ công nghiệp

Quảng Bình là tỉnh có truyền thống về sản xuất tiểu thủ công nghiệp (TTCN) với nhiều sản phẩm được người tiêu dùng biết đến. Trước đây các HTX cơ khí Hồng Quang, Hồng Hải (TP Ðồng Hới) hằng năm đã chế tạo gần 1.000 tấn sản phẩm cơ khí, phục vụ sản xuất nông nghiệp cho Quảng Bình và các tỉnh trong khu vực. Công nghiệp sản xuất các sản phẩm hóa chất cũng tạo ra các mặt hàng có giá trị, nhất là đất đèn. Nhiều HTX TTCN như Ðộng Lực, Ánh Hồng, Hồng Thắng sản xuất ra các loại cặp da, dép cao-su, dép nhựa, lốp xe đạp... đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân.

Trước sự thay đổi cơ chế quản lý kinh tế, hàng loạt HTX sản xuất thủ công nghiệp ở Quảng Bình không còn. Các mặt hàng tiêu dùng được coi là thế mạnh của tỉnh cũng biến mất, sản xuất TTCN của tỉnh sụt giảm nghiêm trọng.

Những năm gần đây, với các giải pháp phù hợp, TTCN ở Quảng Bình đã phát triển trở lại. Ðến nay, toàn tỉnh có hơn 27 nghìn cơ sở sản xuất TTCN và ngành nghề nông thôn (NNNT), trong đó có 13.400 cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng, đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ và cơ khí nhỏ, bình quân hằng năm tăng thêm 1.000 cơ sở. Giá trị sản xuất TTCN và NNNT năm 2010 dự kiến đạt 1.110 tỷ đồng, tăng gần hai lần so với năm 2005. Các cơ sở sản xuất TTCN đã tạo việc làm ổn định cho một lực lượng lớn lao động ở nông thôn, năm 2005 có 41.207 lao động được giải quyết việc làm thì năm 2010 tăng lên 51.140 lao động.

Chúng tôi đến thôn Tân An, xã Quảng Thanh, huyện Quảng Trạch là nơi có nghề làm bánh tráng nổi tiếng nhất tỉnh Quảng Bình. Nghề này xuất hiện ở Tân An hàng trăm năm nay theo nghiệp cha truyền con nối. Chủ tịch UBND xã Quảng Thanh Nguyễn Tiến Thược cho biết: Thôn Tân An có 309 hộ với 1.270 nhân khẩu chuyên làm nghề sản xuất bún, bánh tráng các loại. Mỗi ngày, thôn Tân An sản xuất khoảng 20 nghìn chiếc bánh tráng. Bánh sản xuất đến đâu bán đến đấy thông qua hệ thống tiêu thụ ở các chợ trong huyện và có mặt trên thị trường trong và ngoài tỉnh. Nhờ sản xuất bánh tráng mà đời sống người dân Tân An đã được nâng lên đáng kể, tỷ lệ hộ giàu 16%.

Hỗ trợ người sản xuất

Từ năm 2006, các doanh nghiệp tư nhân ở Quảng Bình đã đầu tư phát triển TTCN khá mạnh mẽ. Các mặt hàng mà doanh nghiệp tập trung sản xuất đó là gạch ngói, gạch lát vỉa hè, sản phẩm nhôm kính, đồ gỗ và chế biến hải sản... Từ một cơ sở chuyên cung cấp vật liệu xây dựng nhỏ lẻ, Công ty TNHH Thành Hưng ở phường Bắc Nghĩa, TP Ðồng Hới đã mạnh dạn đầu tư máy móc sản xuất ra các loại gạch lát vỉa hè làm đẹp cho TP Ðồng Hới và nhiều đô thị trong khu vực.

Cựu chiến binh Hoàng Hữu Tố ở xã Quảng Tân, huyện Quảng Trạch lại chọn nghề làm nón lá để kiếm sống. Nhờ mạnh dạn đầu tư phát triển nghề, gia đình ông Tố đã thoát nghèo. Hiện nay cơ sở của ông cung cấp vật liệu và bao tiêu sản phẩm nón lá cho hơn 1.500 lao động của huyện Quảng Trạch. Ông Tố cho biết: Ðể sống được với nghề nón, sản phẩm của mình phải đủ sức cạnh tranh với nhiều loại nón lá khác. Muốn làm được điều đó thì mình cần phải học hỏi thêm kinh nghiệm thường xuyên thay đổi mẫu mã, nâng cao chất lượng để cạnh tranh với sản phẩm các nơi khác.

Ðối với người dân Quảng Trạch, nghề làm nón lá đã mang lại thu nhập cao, Chủ tịch UBND xã Quảng Tân Phan Thanh Tâm cho biết: Tiếng là nghề phụ nhưng làm nón là nguồn thu nhập chính của nhân dân trong xã. Mỗi năm, bà con sản xuất được gần 1,2 triệu chiếc nón, doanh thu 4,4 - 4,6 tỷ đồng, trong khi sản lượng lúa toàn xã chỉ đạt 1.300 tấn, bán được khoảng 4 tỷ đồng.

Theo ông Phạm Hữu Thắng, để khôi phục lại nghề nón, trước hết phải tổ chức đầu mối thu mua sản phẩm cho người dân. Thời gian qua, Trung tâm khuyến công và xúc tiến đầu tư Quảng Bình đã giúp nhiều hộ đầu tư vốn thành lập các doanh nghiệp đầu mối cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm cho các làng nghề. Ðây là nét mới trong phát triển TTCN và NNNT ở Quảng Bình.

Tạo đà để TTCN phát triển

Cùng với các thế mạnh về kinh tế du lịch, thủy sản, phát triển CN-TTCN và NNNT là chương trình kinh tế trọng điểm được tỉnh Quảng Bình triển khai trong giai đoạn 2006-2010. Giám đốc Sở Công thương Quảng Bình Mai Văn Nhị cho biết: Năm năm qua lĩnh vực TTCN và NNNT tỉnh Quảng Bình đã có bước phát triển mới, nhiều nghề truyền thống như làm nón lá, rèn đúc, trồng dâu nuôi tằm... từng bị mai một đã dần khôi phục. Một số nghề mới du nhập vào địa bàn nhưng sản phẩm đã có chỗ đứng trên thị trường như hàng mây xiên xuất khẩu, mộc mỹ nghệ cao cấp. Việc khôi phục và phát triển của các làng nghề và làng nghề truyền thống đã góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm lúc nông nhàn và tăng thu nhập cho người dân, tăng giá trị kinh tế cho địa phương.

Theo Giám đốc Trung tâm khuyến công và xúc tiến thương mại, Phạm Hữu Thắng, từ năm 2007, tỉnh Quảng Bình đã có chính sách khuyến khích phát triển CN-TTCN và NNNT: như hỗ trợ nhiều nhất là 50% chi phí cho các cơ sở xây dựng và phát triển thương hiệu sản phẩm; hỗ trợ doanh nghiệp đầu mối làm nhiệm vụ cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm. Ðến nay, Sở Công thương Quảng Bình đã hỗ trợ năm doanh nghiệp đầu mối 200 triệu đồng, động viên và khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư sản xuất, kinh doanh.

Công tác đào tạo nghề cho người lao động là một trong những nội dung được ưu tiên hàng đầu của công tác khuyến công, đây là "chìa khóa" để phát triển TTCN và NNNT ở Quảng Bình. Từ năm 2006 đến nay, toàn tỉnh đã mở 500 lớp đào tạo nghề cho hơn 17.500 lao động với nguồn kinh phí hỗ trợ hơn 13,5 tỷ đồng.

Thực tế cho thấy, giá trị sản xuất TTCN và NNNT của tỉnh Quảng Bình đã có bước tăng trưởng nhưng chưa bền vững. Phần lớn các cơ sở sản xuất TTCN quy mô nhỏ, phân tán theo từng hộ gia đình, hiệu quả kinh tế chưa cao. Trình độ tay nghề của người lao động thấp, chưa tạo ra các sản phẩm có chất lượng đủ sức cạnh tranh. Ðây là chương trình kinh tế trọng điểm của tỉnh nhưng ở một số nơi, chính quyền cơ sở chưa quan tâm, thậm chí có nơi xem đó như là việc của ngành công thương nên chưa có các biện pháp hỗ trợ.

Hiện nay, tỉnh Quảng Bình đang khuyến khích các doanh nghiệp và thành phần kinh tế phát triển sản xuất TTCN trên cơ sở tập trung đầu tư nguồn vốn, đổi mới công nghệ để tạo ra các sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường. Tỉnh kêu gọi, khuyến khích doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đầu tư vào tám cụm, điểm sản xuất TTCN trên địa bàn. Ðể chương trình kinh tế trọng điểm này thật sự có hiệu quả, các cấp chính quyền tỉnh Quảng Bình cần quan tâm hỗ trợ người sản xuất và doanh nghiệp đầu mối về thông tin thị trường, sản phẩm, chính sách về đất đai để họ yên tâm đầu tư sản xuất.

Hương Giang