Qua mấy chục năm tích cực vận động, đến nay, đồng bào Rục đã sống định canh, định cư ở các bản: Phú Minh, Ón, Mò O Ồ Ồ và Yên Hợp thuộc xã Thượng Hóa (Minh Hóa) với 152 hộ, 673 nhân khẩu. Năm 2009, nhờ sự giúp đỡ của Bộ đội Biên phòng, lần đầu tiên người Rục trồng được mùa lúa nước và mới đây được đi xuất khẩu lao động. Người Rục hôm nay đã có một bước tiến dài trong hành trình tái hoà nhập cộng đồng.

Từ câu chuyện người Rục trồng được lúa nước...

Cách đây hơn 50 năm, vào năm 1959, khi Đồn Biên phòng 585- Cà Xèng phát hiện, vận động ra khỏi hang đá, tộc người Rục đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng thì bây giờ đã tăng lên 156 hộ, 694 khẩu, trong đó bản Ón có 59 hộ, 252 khẩu; bản Yên Hợp 40 hộ, 186 khẩu và bản Mò O Ồ Ồ 57 hộ, 256 khẩu. Người Rục đã định cư ổn định tại xã Thượng Hóa (Minh Hóa- Quảng Bình). Trong hành trình mấy mươi năm ấy, cán bộ, chiến sĩ của Đồn Cà Xèng không ai không thể quên một thời lăn lộn “bốn cùng” với đồng bào Rục. Từ câu chuyện phát hiện ra, giúp đồng bào Rục “hạ sơn”, thoát khỏi cuộc sống u uất, tăm tối trong những hang đá; rồi bám dân, giúp dân ổn định nơi ăn, chốn ở, biết trồng lúa, ngô, khoai, sắn; biết nuôi lấy con lợn, con bò, gà, vịt... là một quá trình lâu dài kế tiếp nhau của nhiều thế hệ Đồn Biên phòng 585.        

Nhớ lại cách đây khoảng 10 năm, khi đưa thóc giống lên cho bà con trồng, bà con đổi thành rượu và uống hết, cán bộ lên hỏi, bà con trả lời tỉnh bơ: “Miềng (mình) không trồng được lúa nước mô! Miềng đổi thóc giống thành rượu, uống cho ấm bụng rồi”. Thế mà bây giờ người Rục trồng được lúa nước quả là một bước tiến dài. Ông Trần Trung Trực, Trưởng bản Yên Hợp, người được xem là “ông vua lúa nước của người Rục” kể, hôm đó Bộ đội Biên phòng mời ba trưởng bản Ón, Yên Hợp, Mò O Ồ Ồ tới họp về chuyện làm lúa nước. Bộ đội nói một lần không ai biết, nói nhiều lần hiểu ra thấy có lý. Nhưng hai trưởng bản kia lại ngần ngại chưa chịu làm vì cho rằng việc trồng lúa nước sẽ bị tổ tiên về trách phạt vì trái tục tổ tiên.Còn trưởng bản Yên Hợp Trần Trung Trực quyết tâm lắm, ông hưởng ứng ngay, ông được về dưới xuôi, ra huyện nhiều lần, thấy bà con làm lúa nước cũng nhiều nên đồng ý ngay.

Ngày đầu ra đồng, người Rục ba bản được mời về mảnh đất của bản Yên Hợp xem bộ đội vỡ đất, đắp bờ, làm cỏ. Trưởng bản Trần Trung Trực được cán bộ biên phòng hướng dẫn cách cày đất làm lúa, cách ngâm giống, ủ giống. Ngày gieo lúa, dân cùng lãnh đạo ba bản đều đến dự. Gieo xong vài ngày, cán bộ lại ra thăm lúa một lần. Lần nào ông Trực cũng được mời đi theo, dân bản cũng được động viên đi xem để học tập. Lần đầu tiên thấy lúa trổ bông, cả ba bản kéo nhau đi xem. Mảnh ruộng chỉ 1.000m2 mà ngày nào cũng có người tới xem, nay bông lúa mọc trắng phau giữa bạt ngàn núi rừng biên giới. Nhiều người không tin sẽ có gạo từ cái hoa trắng, được bộ đội biên phòng giải thích họ cứ chờ và đến giữa tháng 6, lúa đã kết hạt chắc mẩy. Ngày gặt, nhìn bộ đội gặt, buộc lúa, tuốt lúa, phơi lúa đúng nắng rồi đưa vào bao, người Rục cười khúc khích vì lạ.

Lúa thu hoạch xong được đưa về nhà trưởng bản Trần Trung Trực. Bộ đội lại bày cách chọn những hạt lúa tốt nhất để làm giống cho vụ sau, số còn lại được giã ra lấy gạo, làm bữa cơm mới, mời đại diện dân ba bản, các trưởng bản, cán bộ xã, bộ đội biên phòng xuống chung vui. Trưởng bản Trần Trung Trực vui như trẻ: “Mừng lắm! Lần đầu tiên đồng bào mình có được bữa cơm mới. Mình cúng tổ tiên, báo cáo với tổ tiên rằng con cháu đã làm ra hạt gạo nhờ Bộ đội Biên phòng giúp đỡ. Dân mình biết ơn Bộ đội Biên phòng lắm!”.

Hệ thống kênh dẫn nước bằng bê tông sắp sửa được hoàn thành

... đến “vựa lúa” giữa đại ngàn Trường Sơn

Cùng với Dự án bảo tồn và phát triển đồng bào Rục của Nhà nước với số tiền đầu tư lên đến 32 tỷ đồng thì cán bộ, chiến sĩ Đồn 585 thông qua những mô hình sản xuất, chăn nuôi đã hướng cho đồng bào chăm lo phát triển kinh tế hộ gia đình, giảm dần tâm lý trông chờ, ỷ lại vốn tồn tại từ bao đời nay. Và đến hôm nay, Bộ đội Biên phòng Đồn 585 quyết tâm xây dựng cánh đồng lúa nước cho đồng bào Rục.

Chúng tôi đi thăm công trình thuỷ lợi Rục Làn, đứng trên mặt con đập đang thành hình, nhìn xuống một dải đất bằng phẳng xuôi về tận bản Mò O Ồ Ồ, trong tương lai đó sẽ là cánh đồng lúa nước của đồng bào Rục. Công trình thuỷ lợi Rục Làn với tổng số vốn lên đến 4,42 tỷ đồng, ngoài mục đích phục vụ tưới tiêu cho sản xuất thì hồ thuỷ lợi còn cung cấp nguồn nước sạch cho đồng bào ba bản: Mò O Ồ Ồ, Yên Hợp, Ón.

Ban chỉ huy Đồn Biên phòng 585 đặt ra cho đơn vị thi công là mặt bằng chân ruộng phải thấp hơn hệ thống mương dẫn nước cho nước tự do chảy vào, có thể sản xuất hai vụ lúa trong năm. Sau khi đã tạo được mặt bằng, công đoạn cuối cùng là đưa lượng đất mùn để dành vào lại chân ruộng. “Biết là rất kỳ công khi tạo ra một diện tích đất trồng lúa khá lớn như thế này, nhưng Bộ đội Biên phòng và đơn vị thi công quyết tâm làm, làm nhanh, làm chu đáo... kịp trao “cần câu cơm” cho đồng bào trong thời gian sớm nhất”, thượng uý Dương ở Đồn Biên phòng 585, người dẫn chúng tôi ra thăm công trình hồ hởi nói. Dự án thuỷ lợi Rục Làn hoàn thành thì người Rục, người Sách xã Thượng Hoá sẽ được đổi đời.

Ruộng lúa thành hình hài, bà con từ các bản háo hức kéo nhau vào xem. Từ người già đến con trẻ, gương mặt ai cũng rạng rỡ. Bà Hồ Thị Khun tuổi ngoài 60, ở bản Mò O Ồ Ồ nói với chúng tôi: “Mệ sống gần trọn cuộc đời, chừ mới thấy ruộng lúa nước to, rộng như rứa. Từ trước đến nay, nhà mệ, nhà của nhiều người trong bản chỉ có rẫy sắn, rẫy ngô thôi! Người Rục sắp tới không lo đói nữa rồi!”.

Người Rục không còn lo đói. Gạo hỗ trợ của Chính phủ giúp bà con có cái ăn ấm bụng, Bộ đội Biên phòng tạo ra ruộng lúa nước cho bà con canh tác, từ “vựa lúa” này chắc chắn họ sẽ có của để dành và hòa nhập với cộng đồng một cách chắc chắn.

Người sưu tầm: Đ.Chiến

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)