Ông Phạm Thành Đồng, Chủ tịch xã UBND xã Quảng Trường, khi nghe tôi hỏi chuyện về đội tàu biển này đã cười bảo: "Lên rừng mà hỏi chuyện đi biển thì thật là khó tin, nhưng quả đó là chuyện có ở xã tôi".

Vùng quê sơn cước này cũng lắm sự lạ. Đến mùa trăng tròn, cánh thủy thủ là con em trong xã lại dong tàu lên phía núi để về nhà tạm nghỉ. Nếu mùa trăng sáng trùng với mùa gặt lúa thì những chàng trai ấy trở lại đích thực là nông dân thứ thiệt. Cùng gia đình gặt lúa, xốc rơm, phơi thóc. Hết mùa trăng sáng, họ lại xuống tàu làm thủy thủ.

Theo cụ Mai Xuân Cử (thôn Thuận Hoà), là một trong những người kỳ cựu của thời chuyển đổi nông dân thành ngư dân cho hay, mọi chuyện khởi đầu từ năm 1995. Một số thanh niên trước đây từng sống trên Cồn Ngựa (vùng đất kẹp giữa sông Gianh thuộc địa bàn xã) có làm nghề chài lưới, do đời sống quá chật vật nên họ liều mạng rủ nhau vào các tỉnh phía Nam làm ăn. Có người mách bảo, họ xuống làm công cho các tàu đánh cá ở Phan Thiết, Phan Rang. Đến năm 1997, nhiều người kiếm được ít vốn và trở về.

Một câu hỏi đặt ra: Tại sao không mua tàu tự đi biển mà lại phải đi làm thuê? Tháng 8/1998, những con tàu biển đầu tiên của thanh niên trong xã mở một hành trình gần 20 km từ cửa Gianh lên Quảng Trường trong sự đón tiếp nồng hậu của cả xã. Sau 2 con tàu ngược dòng sông Gianh ấy, đến cuối năm lại có thêm 7 chiếc nữa ngược lên theo, rồi cứ thế mà tăng dần.

Buổi trưa, nhánh sông Gianh chảy qua thôn Thuận Hoà gió mát rượi. Tôi trèo lên thuyền thúng bơi ra giữa dòng rồi cập mạn trèo lên cặp tàu đang thả neo sau chuyến đi biển dài ngày. Anh Mai Xuân Sỹ cùng hội bạn đang tranh thủ vá lưới chuẩn bị cho chuyển ra biển vài ngày tới vồn vã đón khách. Anh Sỹ là con trai cụ Cử. Sau gần 15 năm bám biển nay cụ Cử đã có cặp tàu trị giá trên 2 tỷ đồng này. Một tàu được giao cho anh Sỹ làm chủ.

Hỏi chuyện đi biển, mọi người dừng tay nhớ lại thủa từ cửa lạch ra biển lớn. “Say sóng còn hơn say rượu ấy chớ”, anh Sỹ mở chuyện. Những hôm trời trở gió lại càng khổ gấp bội. Thuyền lắc như chao võng. Nhiều người nôn mật xanh mật vàng, cổ họng đắng nghét như nuốt thuốc sốt rét ký ninh. Mỗi đận như vậy, có anh thề thốt với trời đất là không theo tàu đi biển nữa. Nhưng rồi hôm sau lại thấy ra bãi sông từ sáng sớm. Vui nhất là chuyện trong đội tàu có những anh không biết bơi. Thế là vừa đi biển vừa tập bơi. Nhưng có phải ai cũng có gan tập bơi trước biển đâu. Gặp mấy người có tính nhát vậy, anh Sỹ túm áo, chẳng cần nói gì cứ đẩy ào xuống biển. “Không chết được mô, chỉ tội là uống no nước biển thôi”, anh Sỹ cười rang rảng. 

Thời gian đầu do chưa quen sử dụng lưới, chưa hiểu cách đánh cá nên chỉ đạt bình quân thu nhập 400.000đ/tháng. Sau tăng dần lên đến 7- 8 trăm ngàn đồng. Từ đấy sức thu hút của nghề biển kích thích nhiều anh em nông dân miền sơn cước lao vào sắm tàu. Đến cuối năm 1999, cả xã lập được một đội tàu 15 chiếc có công suất từ 35 CV trở lên. Hầu hết anh em có tàu đều phải vay mượn tiền để mua. Số may mắn sinh ra trong gia đình mà bố mẹ có chút của ăn của để thì vay mượn ít hơn, chứ như anh Mai Văn Minh ở tàu QB 1765, anh Nguyễn Văn Hoàng cũng có tàu QB1765 thì trong số vốn góp 15 triệu đồng để mua tàu, các anh đã phải vay hơn 10 triệu đồng, mà vay đây là vay ngoài với lãi suất cao. Trong tổng số 100 anh em góp vốn đi tàu, thì có hơn một nửa phải vay.

"Tui ban đầu cũng lo ngại, vì đã quen biết chi mô với biển, sợ vay rồi nếu làm ăn không ra biết lấy chi mà trả. Sau rồi cũng liều mạng vay hơn chục triệu góp với tiền nhà để làm ăn. Ai ngờ đến nay thấy cái liều của tụi tui cũng được việc ra phết", anh Mai Văn Chung, một chủ tàu hiện có tiếng làm ăn tốt bộc bạch. Cũng nhờ cái sự liều ấy mà bây giờ anh Chung đã có ngôi nhà xây hiện đại với nhiều tiện nghi sinh hoạt không kém nhà ở phố. Con tàu anh đang neo trên đoạn sông ngay trước cửa nhà cũng trị giá trên tỷ bạc. 

Chị Tình (vợ anh Chung) bế con đứng hóng gió cũng góp chuyện: "Nếu chỉ làm nông thì làm được ngôi nhà là điều khó như đãi vàng rồi chớ đừng nói đến có tài sản lớn cả tỷ bạc như bây giờ". Cũng theo chị Tình thì đầu năm đến giờ đi biển khó khăn hơn vì giá dầu tăng, giá các loại thực phẩm, ngư cụ cũng đắt nên lãi cũng giảm xuống. "Năm ngoái đi biển được 200 triệu đồng thì chi phí khoảng một nửa, nay chi phí lên gần 130 triệu đồng", chị Tình kể.

Cả xã Quảng Trường bây giờ có đội tàu đánh bắt xa bờ 40 chiếc. Trong đó thôn Thuận Hoà chiếm con số lớn nhất là 22 tàu. Ông Nguyễn Lưu, trưởng thôn nhẩm tính: "Cả thôn có 170 hộ, tính trung bình cứ 7 hộ chung nhau một con tàu hơn tỷ bạc. Hiện thôn chỉ có 26 hộ nghèo và cận nghèo. Còn lại cũng được xếp vào hạng khá giả theo tiêu chí mới”.

Làm ăn càng thuận lợi, cánh thanh niên Quảng Trường lại nghĩ đến hướng đi lớn hơn cho tương lai. Một số tàu cũ được bán đi để mua tàu mới hiện đại. Anh Mai Văn Sỹ nói chắc: "Về lâu dài thì không thể đi biển bằng những con tàu nhỏ, mà ít ra cũng làm sao tích góp vốn để đóng lại những con tàu có máy 105CV trở lên để đi đánh bắt xa bờ thì mới tính được hiệu quả làm giàu".

Sưu tầm: Thu Hà

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)