Đợt lũ trong cơn bão số 4 và số 5 vừa qua tiếp tục làm sạt lở đất, khe mở rộng thành suối, 14 hộ dân phải khẩn cấp di dời.

Hai năm, gần 20m vườn bị "ngoạm"

Từ quốc lộ 12A leo qua những đường dốc, phải mất đến gần 10 cây số chúng tôi mới vào đến xã Hóa Sơn. Ông Đinh Thanh Tiến - Phó chủ tịch xã- phân trần: “Đợt lũ vừa rồi, nước về nhanh và dữ quá khiến nhiều bờ khe ở hai thôn Đặng Hóa và Tăng Hóa bị sạt lở nghiêm trọng”. Nói rồi ông dẫn chúng tôi trực tiếp khảo sát tình hình tại thôn Đặng Hóa, gần UBND xã. Tại đây, hơn 500m đất bị sạt lở uy hiếp con đường liên xã chạy qua. Đoạn bờ khe nước này đang được đầu tư làm bờ kè với số vốn 6 tỉ nhưng phải dừng thi công vì mưa bão. Rồi ông Tiến tiếp: “Đây chưa ăn thua gì đâu, ở dưới thôn Tăng Hóa còn sạt lở kinh hoàng hơn nữa kia. Dân dưới đó đang phải khẩn cấp di dời”.

Chúng tôi phải quay lại qua đường bên kia khe, bì bõm trên những đoạn đất nhão lún để vào thôn Tăng Hóa vì ngầm Hang Chinh (nối từ Đặng Hóa đi Tăng Hóa) trong trận lũ vừa rồi đã bị đánh vỡ. Việc qua lại của người dân các thôn này vì vậy càng khó khăn hơn vì phải đi đường đất vòng xa hàng kilômét. Do xã chưa nhận được kinh phí hỗ trợ làm đường nên trời nắng thì mưa bụi, trời mưa đất nhão dính, người dân mấy năm nay vẫn phải qua lại như vậy.

Thôn Tăng Hóa có 80 hộ dân. Những đợt sạt lở kinh hoàng xảy ra hai năm nay, chính xác là từ đợt lũ kép năm 2010. Tại đây, hàng trăm mét dài chạy theo khe Dương Cau bị sạt lở. Nước “ngoạm đất” vào sát nhà dân, có nơi gần 20m.

Ông Đinh Minh Đức (SN 1959) chua xót: “Tui vô đây ở từ năm 1982. Nhà tui có 1,6 sào đất nhưng lũ trong hai năm nay đã làm sạt lở gần 70m chiều dài và sâu vào hơn 15m tính từ bờ khe cũ”. Nói rồi ông chỉ về gốc mít dưới lòng khe, nơi trước đây là vườn của mình, mỗi năm vẫn cho trĩu quả.

Ở đây, người dân thường trồng chuối, mít, bưởi và các cây ăn quả. Những cơn lũ ống, lũ xoáy bất thường trong những năm gần đây đã làm đất đai của người dân bị cuốn theo rất nhiều, thiệt hại kinh tế là không nhỏ. Đợt lũ vừa rồi, vườn của ông Đức đã bị nước làm sạt lở sâu vào hơn 2m và có khả năng tiếp tục lở thêm. Ông Đức nhớ lại: “lũ về, tui phải gấp rút sơ tán vợ và 9 đứa con về bên ngoại còn tui thì ở lại giữ nhà. Nhìn đất vườn cứ lở ầm ầm xuống dòng nước mà sợ lắm!”.

Con đường đi qua trước cửa nhà ông Đức, trước rất rộng, ôtô có thể đi lại được nhưng nay đã biến mất. Không có đường, mọi người phải men xuống lòng khe trên những tảng đá cuội lởm chởm để đi hoặc...trèo rào nhà hàng xóm. Ông Đức phải bắc một chiếc thang từ dưới lòng khe để trèo lên xuống nhà.

Khi chúng tôi tới thăm, ông Đức cùng vợ con đang chuẩn bị mọi thứ để di dời nhà tới vùng đất an toàn để xây dựng. Những hộ gia đình như ông đều được hỗ trợ tiền theo chương trình 30A của Chính phủ để làm nhà. Tuy nhiên, tiền để vận chuyển, tiền công cũng là một vấn đề đáng nói của những người dân ở đây. Hiện, UBND xã đã chủ động trích quỹ cho mỗi người dân thuộc diện di dời ứng mượn 2 triệu đồng. Nếu có tiền hỗ trợ từ huyện, số tiền đó sẽ được khấu vào.

Ngược lên khe Dương Cau, nhà ông Cao Đắc đang làm bữa cơm chiêu đãi bà con chòm xóm đến để giúp làm nền nhà mới. Nhà ông Đắc nằm cạnh khe với khoảng gần 700m2, tuy nhiên lũ đã làm sạt lở gần 2/3 diện tích. Vết tích mới nhất là cây gỗ bật gốc nằm dưới lòng khe nay cách bờ khoảng 5m. Nước dữ ngoạm vườn, bờ khe lấn vào nằm cạnh chân nhà ông. Biện pháp duy nhất là... chạy.

Miếng đất mới ông đang làm nằm cạnh chân núi, ông hy vọng nó sẽ chắc chắn không bị nước đuổi nữa để được yên ổn đến cuối đời. Ông còn nói vui, bà con ở đây năm nào cũng có dịp quây lại giúp nhau làm nhà, cũng có những bữa cơm như thế này vì tính ra mỗi năm lại có một vài nhà phải di chuyển.

Khả năng xóa sổ một thôn

Ông phó chủ tịch xã cho hay, năm 2010, tại Tăng Hóa đã có 11 hộ dân phải di dời. Những hộ đó nằm cạnh bờ khe cũ. Năm nay, khe Dương Cau tiếp tục mở rộng, lại có thêm 14 hộ dân thuộc diện phải di dời khẩn cấp. Do ở Tăng Hóa là thôn ở vùng sâu, điều kiện để xây bờ kè chống sạt lở là không có và không khả thi nên cách tốt nhất là di dời. Ngoài 14 hộ thuộc diện di dời khẩn cấp này, những hộ khác trong thôn cũng có khả năng phải di chuyển vì đất vẫn tiếp tục sạt lở.

Nhiều người trong thôn cho biết, đã có người từng tiên đoán khe Dương Cau trong tương lai có thể nằm sát vào chân núi do đoạn này khe bẻ khúc, kết cấu địa chất ở Tăng Hóa là đất mềm nên dễ bị nước cuốn trôi. Bây giờ, rặng núi đất phía sau thôn cũng có nhiều nơi đang sạt lở do địa hình dốc. Nhà anh Đinh Long, một hộ dân nằm cạnh núi đã không ít lần bị đất trên núi tuồn xuống làm hỏng vách nhà mỗi lần mưa lớn đổ về. Không có điều kiện xây dựng kè ngăn, người dân chỉ biết đứng nhìn nước “cướp” đất từng ngày. Nguy cơ xóa sổ một thôn trên bản đồ xã là rất có thể.

Mùa này, khắp Tăng Hóa, đi đâu người ta cũng bàn tán và nơm nớp chuyện nước đuổi làng. Nhiều người, dù nghèo khó nhưng đã chuẩn bị tìm đất, gom tiền để phòng khi phải dời nhà. Tại điểm trường mầm non và tiểu học Tăng Hóa (thuộc Trường cấp I-II Hóa Sơn) học sinh cũng nơm nớp theo người lớn.

Tính theo góc vuông, điểm trường mầm non Tăng Hóa còn cách bờ khe hơn chục mét. Cô Kiều, giáo viên mầm non trường âu lo: “Học sinh ở đây muốn ra trung tâm xã phải đi bộ cả tiếng đồng hồ. Đất cứ sạt lở thế này, người dân di dời, phân tán, việc học của các cháu lại bị đứt đoạn và khó khăn hơn”. Hiện, điểm trường tiểu học có 3 phòng với 50 học sinh. Điểm trường mầm non có 25 cháu. Các em đều là con em của đồng bào các dân tộc Kinh, Sách, Chứt, Khmer.

Ông Tiến trình bày, hiện xã còn ba vùng đất gần để di dời dân Tăng Hóa là xóm Nhà Cù, xóm Bắng và xóm Ổi. Tuy nhiên, quỹ đất cũng không còn là bao. Riêng xóm Ổi có nhiều đất nhất và an toàn thì lại nằm ở bên kia khe. Kinh phí xây cầu không có nên việc di dời dân sang đây vẫn chưa thể tính tới.

Đợt lũ vừa rồi, xã này đã có báo cáo nhanh về tình hình thiệt hại và khả năng di dời lên huyện. Hiện, lãnh đạo xã đang chuẩn bị có những báo cáo chi tiết cụ thể nhằm tìm sự hỗ trợ từ các cấp cao hơn. Ông Tiến bày tỏ: “Dân ở đây chưa có điều kiện, có nhiều hộ mới vào lập cư chưa lâu nay lại phải tính chuyện di dời, quả là một cái khó cho họ”.

Sưu tầm: Thu Hà

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)