Từ "người rừng"

Dẫn chúng tôi vượt chặng đường đầy đèo dốc đến bản làng của người Rục, Thiếu tá Trịnh Thanh Bình, Đồn trưởng Đồn biên phòng 585 (Thượng Hóa) cho biết: "Cuối năm 1959, giữa đại ngàn Trường Sơn, Tổ tuần tra Bộ đội biên phòng Cà Xèng (nay là Đồn 585) phát hiện được "người rừng" gày còm, da vàng, đầu không mũ nón, tóc dài tới lưng, thân không mảnh vải... Qua tìm hiểu, mới biết đây là tộc người Rục, họ chỉ quen leo trèo cây, thoăn thoắt trên các triền núi cao ngất để săn bắt chim thú, hái lượm, đào củ ráy, củ mài, cuộc sống hoàn toàn dựa vào tự nhiên. Khi màn đêm buông xuống, họ cùng nhau tìm đến hang đá trú ngụ. Lúc ốm đau, do không có thuốc thang chữa trị nên ranh giới giữa sự sống và cái chết khá mong manh. Trong những năm tháng du canh du cư đó, rồi hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt, người Rục có nguy cơ đứng trước sự diệt vong".

Đến định canh, định cư

Chủ tịch UBND xã Thượng Hóa Cao Thanh Biên cho biết: "Từ cuộc sống lang thang trên núi cao, trong hang đá biệt lập giữa đại ngàn, đến việc định canh định cư, sản xuất nông- lâm nghiệp, chăn nuôi, học văn hóa là "cuộc cách mạng" của người Rục. Trong vòng 15 - 20 năm trở lại đây, dù có những lần người Rục quay trở về rừng, bởi chưa thích nghi với điều kiện sống định cư, song nhờ sự quan tâm của các ban, ngành, các cấp chính quyền, đoàn thể, nhất là cán bộ, chiến sỹ Đồn 585 nên người Rục đã có gạo ăn trong mùa giáp hạt, không trở lại rừng như trước, mà bám lấy làng bản định canh định cư xây dựng cuộc sống mới. Hiện, xã Thượng Hóa có 705 hộ (3.185 khẩu), trong đó người Rục có 177 hộ (764 khẩu) ở 4 bản: Ón, Mò O Ồ Ồ, Yên Hợp và Phú Minh. Từ chỗ mù chữ 100%, nay đã có gần 200 con em tộc Rục theo học văn hóa. Thiếu tá Trịnh Thanh Bình tâm sự: "Không chỉ dạy chữ cho thanh niên, con em người Rục biết đọc, biết viết, chúng tôi còn tập cho bà con trồng trọt, chăn nuôi, bởi những năm đầu người Rục chưa biết làm nông nghiệp, đời sống quá nghèo khổ. Họ chỉ dựa vào nguồn cứu trợ lương thực của Nhà nước, của các tổ chức xã hội. Đường sá vào bản thì tạm bợ, đi lại khó khăn. Trước tình trạng trên, để giúp đồng bào xóa đói, giảm nghèo, ổn định cuộc sống, năm 2009, Đồn 585 quyết định cùng bà con khai hoang vỡ đất, bước đầu thử nghiệm gieo trồng lúa nước, kết quả rất khả quan, dân được chia thóc, gạo do mình làm ra nên vô cùng phấn chấn. Phát huy hiệu quả, chúng tôi đã tham mưu, đề xuất lên Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Bình lập dự án xây dựng công trình thủy lợi Rục Lèn với kinh phí 4,5 tỷ đồng, đào hàng ngàn mét kênh mương, dẫn nước ở các con suối về tưới 10ha ruộng. Dù gặp nhiều khó khăn trong việc cải tạo đất, nhưng cán bộ, chiến sỹ Đồn 585 đã bốc hết lớp đất phong hóa, tạo ra mặt bằng, sau đó thay đất mùn vào canh tác".

Qua những năm tháng lao động, với phương châm "4 cùng", cầm tay chỉ việc, hướng dẫn bà con cày bừa, làm đất, ngâm ủ giống, gieo trồng lúa nước, làm cỏ, bón phân thâm canh, vụ mùa đầu tiên, đồng bào Rục Thượng Hóa đã thắng lợi lớn với năng suất đạt hơn 35 tạ/ha, vượt gấp đôi dự kiến. Có kết quả trên, Bộ đội biên phòng đã huy động 2.500 ngày công lao động giúp đồng bào.

Trưởng bản Ón, ông Trần Xuân Tư dẫn chúng tôi đến từng nhà để được thấy thóc đầy bồ. Ông Bình vui mừng nói: "Nhờ có bộ đội biên phòng hướng dẫn nên người Rục đã biết cày, cấy, làm được lúa nước có gạo ăn. Vụ ni nhà ít cũng thu 17 bao, phơi sấy xong, được 15 bao (1,5 - 2 tạ thóc/hộ), nhiều thì được 3 - 4 tạ thóc/hộ. Người Rục rất muốn cán bộ xây thêm một vài kênh mương nữa để có nhiều nước tưới ruộng, lúa có nhiều hạt". Nhìn ra phía sau hè thấy có chuồng lợn, tôi hỏi: "Nhà có chăn nuôi không?", ông Bình trầm trồ: "Trước đây không ai biết chăn nuôi mô, nhờ các chú biên phòng chỉ dẫn nên nhiều người đã biết chăn nuôi gà, lợn...". Cách đây trên 10 năm, nhà ông Trần Văn Tiếp được xã cấp cho 1- 2 con bò giống, nay đã có hơn 30 con. Nhờ định canh định cư, cái bụng người Rục đã no, lại được mặc ấm, có nhà ở, đường đi, có nước sạch, điện sáng, trường lớp, đau bệnh có bác sỹ khám, cho thuốc.

Đi trên những con đường của các bản làng rẻo cao, thi thoảng lại gặp những công trình hạ tầng đang xây dựng. Hy vọng sau một năm nữa, đường, cầu cống giao thông đi lại, kênh mương thủy lợi sẽ hoàn thành, giúp đồng bào Rục ổn định đời sống, an cư lạc nghiệp.

Sưu tầm: Thu Hà

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)