Là người từng được tướng Đồng Sỹ Nguyên giao vẽ bản đồ đường 559 để báo cáo với Bác Hồ, ông Cảnh thuộc núi rừng Trường Sơn qua Gio Linh, Quảng Trị như thuộc đường đi lối lại ở ngôi làng bỏng rát gió Lào nơi ông đã sinh ra lớn lên. 

 

Ban đầu, ông Cảnh định chọn 2 địa danh nổi  tiếng bởi những trận giao tranh giữa quân giải phóng với các đơn vị thiện chiến nhất của lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ và các tiểu đoàn dù ngụy là  Cồn Tiên, Dốc Miếu. Hai nơi này nếu xây nghĩa trang sẽ rất thuận tiện cho nhân dân khắp mọi miền đất nước tìm về hương khói. Tuy nhiên, sau nhiều ngày tính toán đo vẽ ông Cảnh thấy không an lòng vì để có nghĩa trang, người dân Cồn Tiên, Dốc Miếu vừa trải qua chiến tranh khốc liệt, lại  phải hy sinh thêm nhiều diện tích đất đai, vườn tược. Thêm vào đó, phong thủy của địa bàn Cồn Tiên, Dốc Miếu cũng không thích hợp cho một nghĩa trang với hơn một vạn  mộ liệt sỹ. 

 

"Huân chương khó đủ từng viên gạch/Tấc đất cành cây mỗi anh hùng” (Trần Bạch Đằng). Mỗi tấc đất ở Quảng Trị đều thấm máu  của các anh hùng, liệt sỹ. Gio Linh là nơi máu xương  liệt sỹ đổ xuống nhiều nhất. Ông Cảnh luôn tâm niệm điều này và quyết tâm chọn cho bằng được một nơi vừa thuận lợi vừa có non nước hữu tình – gió mát thông reo để thiết kế, xây dựng nghĩa trang Trường Sơn. Một buổi chiều  đứng trên ngọn đồi cao của khu vực  Bến Tắt trên đường  15 (một nhánh của đường Trường Sơn) qua xã Vĩnh Trường, ông Cảnh như reo lên khi nhìn thấy xung quanh  có  bảy quả đồi như dáng hình những người lính gác súng ngồi nghỉ ngơi giữa núi non trùng điệp. Từ ngọn đồi  trông xuống là từng vạt thông xanh ngút ngàn cùng với nhánh sông uốn lượn, những mặt hồ phẳng lặng trong veo.

 

Vị trí ngọn đồi được ông Cảnh báo cáo ngay với Trung tướng Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn Đồng Sỹ Nguyên. Trường Sơn là nơi máu xương của con em khắp mọi miền đất nước đã đổ xuống trong cuộc chiến tranh giành độc lập tự do, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước  nên Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên lệnh cho ông Cảnh trong thời gian ngắn nhất, phải hoàn thành bản vẽ thiết kế một nghĩa trang quy mô quốc gia. Bản vẽ phải toát lên tầm vóc của một công trình đền ơn đáp nghĩa, thể hiện tấm lòng của tổ quốc của nhân dân với hàng vạn chiến sỹ  đã ngã xuống. Từng chi tiết trên bản vẽ phải được thể hiện mạch lạc, rõ ràng để báo cáo  với Trung ương và cũng để khi bắt tay vào xây dựng, mọi việc đều hanh thông như lời hứa của những người đang sống với hương hồn  liệt sỹ  nằm lại khắp các cung đường Trường Sơn.   

người vẽ thiết kế nghĩa trang quốc gia Trường Sơn

 

Tuổi cao lại phải lo toan bươn chải với công việc kinh doanh nhưng ký ức người cựu binh Trường Sơn Nguyễn Lương Cảnh vẫn hiện rõ những nét phác thảo đầu tiên của bản vẽ thiết kế nghĩa trang quốc gia Trường Sơn. Trải dưới gốc cây bồ đề  tờ giấy to rộng, ông Cảnh dùng bút chì phác họa lại, giúp chúng tôi hình dung những chi tiết quan trọng của nghĩa trang. Đoạn đường từ cổng vào chính giữa nghĩa trang nơi có bát hương to dưới tán bồ đề mát rượi dài 2.100 mét được ông Cảnh giải thích  tượng trưng cho 21.000 km các cung đường đường Trường Sơn (đường Hồ Chí Minh). 

  

Giữa bạt ngàn bia mộ của nghĩa trang Trường Sơn sừng sững tượng đài khuyết ba mặt và có mặt chính trông về phía Tây. Tượng đài là nơi hương khói và thờ tự chung của cả nghĩa trang với 10.333 ngôi mộ liệt sỹ.  Ông Cảnh giải thích rằng  mặt chính tượng đài  hướng về phía Tây là để anh linh các liệt sỹ hy sinh khắp các cung đường có thể trông thấy tìm về hội tụ. Ba mặt tượng đài cũng chính là tấm lòng của những người cha, người mẹ, người anh, người chị  ba miền Bắc - Trung - Nam gửi gắm. Ba mặt tượng đài  còn thể hiện tình đoàn kết gắn bó keo sơn chiến đấu chống kẻ thù chung của  Việt Nam, Lào, Campuchia đồng thời cũng biểu trưng cho ba binh chủng quân đội nhân dân Việt Nam trong một khối thống nhất của Binh đoàn Trường Sơn với lời son sắt: "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước mà lòng phơi phới dậy tương lai”.

   

Bên tượng đài ở nghĩa trang Trường Sơn có một cây bồ đề xanh ngắt. Lúc vẽ thiết kế tượng đài nghĩa trang, ông Cảnh không nghĩ đến cây bồ đề nhưng  từ nơi  sâu thẳm nào đó, những liệt sỹ Trường Sơn đã tự đem nó về đặt cạnh tượng đài. Tháng 4 – 1977,  nghĩa trang xây xong thì cũng là lúc ở một góc tượng đài nhú lên mầm xanh cây bồ đề. Theo năm tháng, thân cây như quấn chặt lấy tượng đài. Tán cây tỏa rộng như cố che chở nắng mưa cho 10.333 người lính Trường Sơn yên nghỉ tại nơi này. Người khắc tạc nơi yên nghỉ cho hơn một vạn liệt sỹ  giữa Trường Sơn, Nguyễn Lương Cảnh thầm cảm ơn cây bồ đề. Triệu triệu người dân tìm về nghĩa trang  hương khói cũng  ngồi dưới tán cây để thấy lòng bớt trĩu nặng về những mất mát  quá lớn lao của mỗi gia đình cho cuộc chiến tranh vì độc lập tự do, vì non sông liền một dải. Mỗi ngày qua đi, lại thêm những giọt nước mắt tưới đẫm thân cây bồ đề trong khói hương man mác, trong vi vút thông reo như khúc tráng ca thần thánh, bi hùng mà cả dân tộc Việt Nam từng nếm trải, từng đau thương, để chiến tranh vĩnh viễn không còn, để những thế hệ cháu con người lính hy sinh, đời đời an hưởng thái bình.

   

Nghĩa trang quốc gia Trường Sơn rộng 140.000m² nằm  ở  thượng nguồn sông Bến Hải, được khởi công xây dựng ngày 24 – 10 -1975, hoàn thành vào ngày 10 – 4 – 1977.  Từ điển Bách khoa toàn thư mở Wikipedia mô tả:  Đây là nghĩa trang có quy mô lớn nhất Việt Nam, có kiến trúc, bố cục độc đáo, không giống đa phần nghĩa trang liệt sĩ khác ở Việt Nam. Khu trung tâm nằm trên một ngọn đồi cao 32,4m có đài tưởng niệm cao làm bằng đá trắng, rỗng ruột và khuyết ba mặt. Bốn khu đặt mộ liệt sĩ được xếp theo tỉnh, thành phố trải trên năm quả đồi. Xen kẽ các khu mộ là những cánh rừng. Lối đi được lát đá, gạch hoặc tráng xi măng, hoa nở bốn mùa hai bên. Mỗi khu đều có nhà tưởng niệm với kiến trúc phảng phất hình ảnh các vùng quê Việt Nam. Hàng năm có khoảng 20.000 khách đến trong và ngoài nước đến viếng nghĩa trang Trường Sơn