Năm 2009, hang Sơn Đoòng - kỳ quan nằm trong Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được phát hiện đã khiến cả thế giới kinh ngạc trước vẻ đẹp hiếm có của nó. Đặc biệt, gần cuối hang có một khối thạch nhũ được đặt tên “Bức tường Việt Nam” (BTVN) cao 90 mét, cấu tạo bởi những nhũ đá có tuổi đời hàng triệu năm và được các chuyên gia hang động đánh giá là một tuyệt tác thiên nhiên.

Từ năm 2014, Công ty lữ hành Oxalis được UBND tỉnh Quảng Bình cấp phép độc quyền khai thác du lịch tại hang Sơn Đoòng. Theo đó, hành trình khám phá hang kéo dài năm ngày bốn đêm, bắt đầu từ điểm xuất phát đến BTVN thì quay ngược trở ra. Được biết, dù giátour du lịch khám phá này khá cao và lượng khách bị giới hạn để bảo đảm tính toàn vẹn của di sản, song luôn đắt khách, thậm chí khách còn phải đặt chỗ trước hàng năm trời.

Gần đây, Công ty lữ hành Oxalis đã đề xuất và được UBND tỉnh Quảng Bình đồng ý cho thử nghiệm lắp thang i-nốc để du khách vượt BTVN, ra cửa sau của Sơn Đoòng. Với phương án này, thời gian của tua du lịch sẽ rút xuống còn bốn ngày ba đêm, quãng đường đi bộ của cả hành trình cũng rút từ khoảng 50 km xuống còn 30 km.

Lãnh đạo tỉnh Quảng Bình khẳng định, đề xuất này đã được tham vấn các chuyên gia Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh, sẽ giúp hạn chế thời gian lưu lại của khách trong hang và tránh sự trùng lặp tuyến đường đi cho du khách, giảm bớt những tác động của du khách tới hang. Với việc lắp thang rất nhỏ bằng i-nốc, gắn vào những điểm móc neo siêu nhỏ, khả năng tác động tới thạch nhũ và hệ động thực vật trong hang sẽ “vô cùng bé” theo góc độ khoa học và chấp nhận được; bên cạnh đó công tác hỗ trợ cứu hộ, cứu nạn nếu có cũng dễ dàng hơn.

Lập luận trên cùng những thông số kỹ thuật khi thi công, lắp đặt thang nghe có vẻ có lý. Song điều mà dư luận quan tâm là quyết định này đã bỏ qua khâu quan trọng là đánh giá tác động môi trường khi lắp thang xuyên động. Trong khi Nghị định 18/2015/NĐ-CP về Quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường quy định rõ: “Dự án có sử dụng đất của vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu di sản thế giới, khu dự trữ sinh quyển...” phải thực hiện đánh giá tác động môi trường.

Theo một số chuyên gia di sản trong nước, việc lắp thang đi xuyên động không thể không gây tác động tới hang. Bởi chỉ riêng hàng loạt những lỗ khoan bắt vít vào khối thạch nhũ đã ảnh hưởng tới cấu tạo địa chất; chưa kể sự ảnh hưởng từ việc trực tiếp vượt BTVN của du khách.

Di sản hang Sơn Đoòng là món quà của thiên nhiên cần khai thác để phục vụ lợi ích cộng đồng, nhưng khai thác thế nào để bảo đảm sự phát triển bền vững và không xâm hại di sản lại là bài toán cần cân nhắc kỹ lưỡng, thận trọng. Thông qua việc giảm bớt quãng đường bộ đi trong hang, việc lắp thang còn nhằm mục đích tăng lượng khách tham gia thám hiểm, từ đó tăng lợi nhuận du lịch. Tuy nhiên, việc gia tăng thêm lượng người vào hang cũng đồng nghĩa với việc gia tăng áp lực tác động lên hang. Mặt khác, việc quá nhiều người có thể cùng lúc chinh phục Sơn Đoòng cũng làm giảm tính kỳ thú, hấp dẫn của một tua du lịch mạo hiểm.

Mới đây, trước những lo ngại của dư luận, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có công văn gửi UBND tỉnh Quảng Bình yêu cầu tạm dừng thi công và khẩn trương báo cáo Bộ.

Đến thời điểm này, việc có được lắp thang trong hang hay không vẫn chưa có kết luận cuối cùng. Song cần khẳng định, không thể vì tăng lượng khách, gia tăng yếu tố lợi nhuận mà can thiệp thiếu thận trọng tới di sản. Chúng ta đã phải trả giá đắt cho không ít trường hợp can thiệp thô bạo vào di sản.

Cách đây chưa lâu, chính động Thiên Đường của Quảng Bình cũng đã phải cần tới sự “giải cứu” của cơ quan quản lý và nhiều chuyên gia di sản trước đề xuất tổ chức Cuộc thi Hoa hậu Hòa Bình thế giới 2017, dù cho trước đó lãnh đạo tỉnh Quảng Bình khẳng định việc tổ chức sự kiện này không gây tác động xấu tới hang.

Quay trở lại câu chuyện của Sơn Đoòng, đây không chỉ là di sản của riêng Quảng Bình mà của cả Việt Nam và thế giới. Do đó, việc lắp thang i-nốc trên BTVN, tạo lối đi qua khối thạch nhũ cần cân nhắc hết sức thận trọng. Bởi sự vội vã, hấp tấp, không tính tới yếu tố phát triển bền vững trong ứng xử với di sản đều dễ mang đến những “trái đắng” không phải chỉ trong hiện tại mà cả tương lai.

Theo Trang Anh - Báo Nhân Dân