Tuy nhiên, dù chia tách về mặt quản lý hành chính nhưng tinh thần đoàn kết keo sơn trong kháng chiến chống Mỹ đã gắn liền người dân 3 địa phương từ “đèo Ngang đến Hải Vân” vơí tổng diện tích trên 18.340km2, dân số hơn 2,2 triệu người thành một dải vẫn son sắt thủy chung trong xây dựng đất nước.

Dấu ấn những công trình ngày mới chia tách vào cuối năm 1989 vẫn còn đó: cầu Thuận An - cây cầu đầu tiên vượt phá Tam Giang được khởi công xây dựng; cầu Quán Hàu thay thế con phà xưa cũ nối vùng đất lúa Quảng Ninh, Lệ Thủy với thủ phủ Đồng Hới đang lao những chiếc dầm đầu tiên; đáng kể nhất là 2 dự án công nghiệp rất hiệu quả còn phát huy tác dụng đến tận hôm nay là xi măng Lukvaxi và bia Huế…mỗi năm đóng góp chiếm gần ½ ngân sách tỉnh Thừa Thiên Huế.

Ngày ấy, Bình Trị Thiên chú trọng khai thác nông lâm thủy sản là chính; xuất khẩu nhắm vào con cua, con tôm, rau câu thu mua từ các tỉnh phía nam để đưa sang Trung Quốc; ớt muối, lạc nhân, thêu ren… thì đưa sang các nước Đông Âu, Liên Xô… nhọc nhằn lắm mỗi năm số thu ngân sách vẫn không vượt qua con số 200 tỷ đồng. Thế mà sau 20 năm chia tách (1989 - 2009) cả 3 tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Trị, Quảng Bình đã phát triển vượt bậc không ngờ. Tỉnh Quảng Bình nhiều năm liền duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức 2 con số. GDP đầu người từ mức 450.000 đồng/năm (1990) đã đạt 10,4 triệu đồng/năm (2008), cơ cấu kinh tế dịch chuyển tích cực: 24,2% nông - lâm - ngư nghiệp, 36,6% công nghiệp - xây dựng và 39,2% dịch vụ. So với năm 1990, thu ngân sách trên toàn tỉnh tăng 20 lần. Cụ thể từ dưới 50 tỷ/năm ngày mới lập lại 20 năm sau – 2009 đã vượt qua ngưỡng 1.000 tỷ đồng, cụ thể đạt 1055 tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) 11%; giá trị sản xuất công nghiệp tăng 20%; sản lượng lương thực đạt 264.514 tấn; kim ngạch xuất khẩu đạt 68,3 triệu USD. Đồng Hới từ một thị xã nhỏ bé đã trở thành Thành phố biển đẹp bên dòng sông Nhật Lệ. Xã Bảo Ninh - quê hương của mẹ Suốt mờ mịt bên kia sông đã trở thành khu du lịch nổi tiếng khi cầu Nhật Lệ kéo đôi bờ gần lại. Cảng Hòn La từ chỗ không ai biết đến đã trở thành một trong những điểm thu hút đầu tư nhất hiện nay ở khu vực duyên hải miền Trung. Sân bay Đồng Hới không còn là “tàn tích chiến tranh” mà đã đưa vào phục vụ phát triển kinh tế xã hội...

Tỉnh Quảng Trị từ chỗ địa phương “thuần nông” nổi tiếng với bạn bè với sản phẩm cây cà phê, cao su, tiêu… đã quyết tâm chuyển biến mạnh mẽ, khai thác lợi thế hành lang kinh tế Đông - Tây để phát triển kinh tế xã hội. So với những năm đầu đầy gian khó của 20 năm về trước, nền kinh tế của Quảng Trị liên tục tăng trưởng với nhịp độ cao, đặc biệt giai đoạn 2006 - 2008 đạt 11,1%. Năm 2009, tốc độ tăng trưởng GDP đạt 9,1%. Thu nhập bình quân đầu người đạt 13,7 triệu đồng; kim ngạch xuất khẩu đạt 38 triệu USD. Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội ước đạt 3.770 tỷ đồng. Tổng thu ngân sách khi mới lập lại tỉnh chỉ vẻn vẹn chưa đến 10 tỷ đồng, đến nay trên 700 tỷ đồng.. Với xuất phát điểm gần như trắng về công nghiệp trong những năm gần đây giá trị sản xuất công nghiệp – xây dựng tăng bình quân 21,6%/năm. Nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp như Nam Đông Hà, Quán Ngang, khu công nghiệp thị xã Quảng Trị nhất là Khu kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo đã phát huy hiệu quả. Về nông nghiệp, năng suất, sản lượng không ngừng được nâng lên với giá trị bình quân 25,5 triệu đồng/ha canh tác. Từ chỗ hàng năm Trung ương phải trợ cấp lương thực, đến nay Quảng Trị không những đảm bảo đủ lương thực mà còn có sản phẩm hàng hóa xuất khẩu. Đi xa hơn, Quảng Trị đang nhắm đến khai thác lợi thế tuyến hành lang kinh tế Đông Tây bằng việc khảo sát xây dựng Cảng nước sâu Mỹ Thủy, xưởng đóng tàu… biến vùng cát trắng Hải Lăng trở thành một khu đô thị công nghiệp trong tương lai

Ấn tượng nhất là Thừa Thiên Huế, từ chỗ một địa phương chủ yếu là tiêu thụ, công nghiệp nhỏ bé đã vươn lên trở thành một trong những địa chỉ thu hút đầu tư của cả nước. Tốc độ tăng trưởng GDP liên tục đạt mức 2 chữ số, năm 2009 đạt 11,2%, thu nhập bình quân đầu người 1.003USD. Kim ngạch xuất khẩu đạt 141 triệu USD; thu ngân sách nhà nước nếu cả tỉnh Bình Trị Thiên năm 1989 không vượt qua con số 250 tỷ đồng thì đến năm 2009, 20 năm sau chia tách chỉ riêng tỉnh Thừa Thiên Huế đã đạt 2.520 tỷ đồng; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt trên 7.243 tỷ đồng. Hàng loạt công trình cơ sở hạ tầng mới được triển khai, đưa vào sử dụng. Liên tiếp thêm 2 cây cầu mới vượt phá Tam Giang là cầu Trường Hà và Tư Hiền được đưa vào hoạt động. Thành phố Huế cổ kính được công nhận là Thành phố của lễ hội - Thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam; sân bay Phú Bài từ chỗ một tuần chỉ có vài chuyến bay nội địa nay trở thành sân bay quốc tế. Đặc biệt, Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô từ chỗ “heo hút” đã trở thành địa chỉ thu hút đầu tư trong và ngoài nước, với 33 dự án, tổng vốn đăng kí trên 31,2 nghìn tỷ đồng. Về đường bộ, nếu trước những năm 1990 đường lên A Lưới chủ yếu phải đi đường 14 ra Đồng Hà lên Cam Lộ mất cả ngày trời thì nay từ trung tâm Thành phố Huế theo cầu Tuần đi lên chưa đầy 60 cây số; các xã bên kia phá Tam Giang với hàng chục vạn dân đã được kéo gần lại nhờ hệ thống cầu đường bộ vươn dài khắp chốn; giúp ngươi dân ven biển mở thêm nhiều điểm du lịch mới ở Phú Thuận, Vinh Thanh, Vinh Hiền… Ấn tượng hơn nữa, với vị trí của mình ở khu vực miền Trung, với hiệu quả trong đầu tư phát triển kinh tế - xã hội trong suốt 20 năm qua từ ngày tách tỉnh, Bộ Chính trị đã quyết định đưa tỉnh Thừa Thiên Huế thành Thành phố trực thuộc trung ương trong mấy năm đến

Nhìn lại 20 năm qua để thấy rằng người dân Bình Trị Thiên trong chiến tranh hạt gạo chia 3 thì sau khi chia tách vẫn luôn mưa nắng có nhau. Tốc độ tăng trưởng kinh tế, bình quân thu nhập đầu người, cơ cấu kinh tế có thể khác nhau do nhiều điều kiện khách quan, chủ quan chi phối nhưng Bình Trị Thiên luôn luôn là một nhà, dải đất thiêng từ “đèo Ngang đến Hải vân” mãi mãi nuôi dưỡng tình cảm gắn bó giữa những người anh em ruột thịt từng sống chung trong mái ấm có tên gọi: Bình Trị Thiên.

Trần Minh Tích