Anh em lái xe của Tập đoàn Mai Linh và báo Hànộimới lão luyện là thế nhưng nhiều đoạn đường vào bản dốc và xóc đến nỗi xe cứ liên tục chết máy và… giật lùi. Anh cán bộ huyện dẫn đường giới thiệu: “Cách đây vài tháng, khi xảy ra cơn bão số 2 và số 5, nước ngập trắng đường, rừng núi cứ mênh mông như biển. Các bản làng này hoàn toàn bị cô lập trong suốt nửa tháng. Huyện phải huy động cả ca-nô, xuồng máy mang gạo, mỳ tôm vào cứu đói cho bà con…”. Nhưng để người dân những nơi này thoát nghèo, không phải chạy ăn từng bữa cũng là một cái khó khác của lãnh đạo huyện…

Vào bản Ón…

Cuối tháng 3, Quảng Bình tràn đầy nắng và gió. Nắng đầu mùa hanh hao, rắc một màu vàng nhẹ trên những vạt rừng dọc tuyến đường quốc lộ 12. Theo lịch trình, ngày thứ 4 và cũng là ngày cuối cùng trong chuyến công tác tại 4 tỉnh miền Trung, Đoàn công tác “Lửa ấm về các miền quê” của báo Hànộimới và Tập đoàn Mai Linh sẽ về trao số tiền hỗ trợ tại huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, một trong số 60 huyện nghèo nhất của cả nước. Hương Canh, Đèo Cả, Đèo Ngang... những địa danh nổi tiếng lần lượt lùi lại sau vệt bánh xe…

Trong câu chuyện bên lề với ông Trần Văn Tuân - Phó giám đốc Sở LĐTB&XH tỉnh Quảng Bình, chúng tôi bất ngờ được nghe kể về sự khốn khó của đồng bào người Rục, thuộc bản ón, xã Thượng Hóa, một đồng bào dân tộc thiểu số ít người nhất trên toàn quốc. Ngay lập tức, một cuộc trao đổi chóng vánh diễn ra giữa đại diện báo Hànộimới và Tập đoàn Mai Linh, đoàn công tác quyết định tạm ứng ngay số tiền 2 triệu đồng, cùng số bánh, kẹo trị giá 500 nghìn đồng và 5 bao tải quần áo, trực tiếp xuống tận bản hỗ trợ ngay cho đồng bào.

Đường vào bản ón nằm cách quốc lộ 12A khoảng 9km, nhưng cuộc sống của đồng bào Rục dường như tách biệt hẳn với thế giới bên ngoài. Trên một triền đất rộng, bao quanh bởi những dãy núi cao chót vót, những căn nhà ngói nằm sát nhau, đều tăm tắp. Cả thôn vắng hoe. Chỉ có đám trẻ con chừng chục đứa đang lê la trên những bậc thềm trước hiên nhà. Nghe tin có đoàn công tác của báo Hànộimới và Tập đoàn Mai Linh đến trao tiền và quà hỗ trợ, trưởng bản Trần Văn Tư - 34 tuổi, người dân tộc Sách mặc vội bộ quần áo dài, í ới gọi đám trẻ tập trung tại gian Nhà sinh hoạt cộng đồng nằm giữa thôn. Những đứa trẻ ăn mặc rách rưới, mặt mũi ngơ ngác, rụt rè mãi mới dám cầm những gói bánh, kẹo được các cô, bác trong đoàn trao tặng... Xã Thượng Hóa có 4 thôn, gồm Yên Hợp, Mò o ồ ồ, Phù Minh và bản ón. Bản ón chỉ có vẻn vẹn 57 hộ dân, trong đó có tới 44 hộ là người dân tộc Rục. Trước đây, theo tập quán, người Rục vốn chỉ định cư ở những khe núi sâu, sống chủ yếu nhờ săn bắn và hái lượm, cuộc sống lạc hậu, “ăn lông ở lỗ”. Năm 1998, để giúp đồng bào dân tộc Rục ổn định cuộc sống, Nhà nước đầu tư kinh phí, xây dựng nhà gạch kiên cố và trường học cho các hộ dân. Nay thì trẻ em đã chịu đi học (dù rất ít) nhưng phân nửa số căn nhà đó, bà con người Rục không chịu ở vì… không quen với tập quán sinh hoạt. Không có ruộng nương, quanh năm các hộ dân phải sống nhờ vào tiền cứu trợ của Nhà nước. Ban ngày người lớn vẫn vào rừng đào củ mài, hái lượm để kiếm ăn; trẻ con học hết cấp 1 ở trường làng, muốn học lên cấp 2, cấp 3, phải băng rừng, nội trú ở trường huyện, trường tỉnh...

Bao giờ thoát “top” ?

Chặng đường tiếp theo của đoàn công tác là huyện Minh Hóa - huyện nghèo nhất, thiệt hại nhiều nhất của tỉnh Quảng Bình. Sau đợt rét, cả huyện mất 2.383 con trâu, bò, dê; 296,3 ha lúa, 97 ha ngô, 325,6 ha lạc; 184,8 ha diện tích cao su... Giấc mơ thoát nghèo của huyện miền núi này ngày càng dài ra, lãnh đạo huyện không chắc đến khi nào mới thoát khỏi “top” 60 huyện nghèo nhất nước (có tỉ lệ hộ nghèo trên 50%). Một lãnh đạo huyện nhẩm tính, số trâu bò chết nhiều như vậy phải 4-5 năm sau mới khôi phục được, nhưng với điều kiện không xảy thêm trận rét đậm rét hại, bão lũ nào khủng khiếp như đợt vừa qua. Trước mắt, giúp người dân khôi phục lại đàn trâu bò, chính quyền huyện vẫn tạo điều kiện hết mức để những hộ không có tài sản thế chấp cũng được vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội mua gia súc. Chính quyền có thể chủ động trong việc giúp dân vay vốn nhưng chuyện người dân chăm sóc thế nào, có trồng cỏ dự trữ và làm chuồng tránh rét hay không thì chính quyền huyện không dám chắc. Tập quán chăn thả gia súc tự nhiên, không có biện pháp “sống chung với chăn thả rông” của người Minh Hóa không dễ thay đổi trong ngày một ngày hai kể cả khi chính họ vừa gánh chịu những thiệt hại vật chất không nhỏ. Ông Trần Văn Tuân cho biết: “Đây là đợt cứu trợ lớn nhất cho Quảng Bình từ sau đợt rét đậm, rét hại. Lãnh đạo tỉnh quyết định phân bổ hoàn toàn cho huyện Minh Hóa - huyện tập trung nhiều người dân tộc thiểu số nhất tỉnh, cũng là huyện khó khăn nhất”. Cũng theo ông Tuân, sau khi tiến hành bầu chọn công khai, lên danh sách tại Nhà sinh hoạt cộng đồng của bản và UBND xã, toàn bộ số tiền hỗ trợ sẽ được trao trực tiếp cho 50 hộ dân thuộc 5 xã Minh Hóa, Hóa Hợp, Thượng Hóa, Tân Hóa và Trung Hóa, mỗi hộ 4,5 triệu đồng. Các hộ dân được hỗ trợ mua trâu, bò cũng phải làm cam kết: “Khi trâu bò sinh ra bê, nghé, số bê, nghé sẽ được dành cho các hộ dân khó khăn khác nhưng chưa được hỗ trợ đợt này. Hộ nào để trâu, bò gầy đói, UBND xã và Hội Nông dân sẽ thu hồi, chuyển cho hộ khác. Xã sẽ thường xuyên kiểm tra số trâu, bò này”. Ngay tại hội trường UBND xã, lần lượt 50 hộ dân đã được trực tiếp trao tiền và quần áo.

Chúng tôi chia tay mảnh đất Quảng Bình, cũng là kết thúc hành trình suốt 1 tháng mang “lửa ấm” dọc theo chiều dài đất nước, trải dài qua 16 tỉnh miền núi phía Bắc và miền Trung. Vẫn biết, những đồng tiền, 1.000 áo ấm của Tập đoàn Mai Linh cũng như của các tổ chức đã nhiệt tình hưởng ứng cuộc vận động như TCty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD), ngành Giáo dục-đào tạo Hà Nội, Sở Văn hóa-Thông tin… và đông đảo người dân Thủ đô quyên góp được mà chúng tôi thay mặt gửi tới đồng bào các tỉnh Tuyên Quang, Hòa Bình, Sơn La, Phú Thọ, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình không thấm vào đâu so với thiệt hại mà bà con nông dân đã phải gánh chịu. Nhưng, chúng tôi hy vọng rằng, nó sẽ nhen lên ngọn lửa ấm, góp phần cùng bà con sớm khôi phục sản xuất, từng bước vượt qua đói nghèo. Và cái mong ước lớn hơn nữa, như lời Phó TBT báo Hànộimới Nguyễn Tuấn Đức, thay mặt Ban tổ chức cuộc vận động báo cáo lại với bà con huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình trước lúc chia tay, đó là chương trình này sẽ được phát triển trở thành một quỹ thường niên, thu hút sự quan tâm, hỗ trợ của toàn cộng đồng xã hội.

T.Lương-B. Nga -T.Hương- V. Quỳnh