Chiếu bè này là vị cứu tinh cho người dân trong những ngày lũ dữ

Đắp ụ đất, tôn nền cao chống lũ

Dọc hai bên bờ sông Ngàn Phố (Hương Sơn), Ngàn Sâu (Hương Khê), Ngàn Trươi (Vũ Quang), sông La (Đức Thọ), sông Trí (Kỳ Anh), nơi “rốn lũ”, nhân dân lao động đã là Sơn Tinh bền bỉ, dẻo dai, thông minh biết “dâng núi” để chống lũ.

Tại Hương Sơn, nhân dân Sơn Quang, Sơn Giang, Sơn Trung, Sơn Bình, Sơn Tân... và tại Đức Thọ vùng ngoài đê như Liên Minh, Đức La, Đức Tùng... nhân dân đã đắp những ụ đất cao cho trâu bò tránh lũ.

Tôn cao nền nhà để đưa gia súc khi mùa lũ về

Đó có thể coi là những hòn núi của “Sơn Tinh” được xây đắp bằng trí tuệ mồ hôi của nhân dân vùng rốn lũ. Tại Hương Sơn, hơn 4.000 chuồng nuôi hươu được nhân dân tôn cao để tránh lũ. Chỉ bằng cách đó, súc vật, tài sản và một số vật dụng gia đình không bị cuốn trôi trong lũ.

Ông Minh (xã Sơn Trung) nói: “Nhưng cũng có những trận lũ bất ngờ đột ngột dâng cao, những ụ đất đắp chìm trong nước bạc nên người dân đã sáng tạo ra cách dùng những tấm ván gác lên các gióng chuồng để hươu nhảy lên khi nước lũ dâng là cách thoát hiểm an toàn. Trên chuồng có chạn để trữ thức ăn khô như lá lạc, cỏ khô, rơm rạ”.

Trong hai trận đại hồng thủy vừa diễn ra ở miền Trung, có mặt ở những vùng rốn lũ ở thời điểm nước dâng cao, cũng như sau khi nước đã rút, chúng tôi thấy, nông dân ở vùng rốn lũ thật vất vả gian lao khi phải di rời gia súc. Những thức ăn khô cho trâu, bò… bị lũ cuốn trôi hay bị dìm trong bùn lũ, khiến cho bà con vô cùng vất vả khi lũ rút.

Những cánh đồng bạc trắng, thiếu thức ăn cho gia súc, thiếu rơm rạ để chống rét, khiến cho dịch bệnh gây ra những thiệt hại lớn lao cho nông dân. Cho nên cách đắp những ụ đất, làm chuồng trâu, bò, gia súc ở huyện Hương Sơn là một giải pháp khả thi, vì cần công sức, ít tốn kém, ai cũng có thể làm được...

Những ụ đất đắp cao cần diện tích từ 20 đến 30m2. Để tránh sạt lở cho ụ nền, cách tốt nhất là kè bằng gạch đá. Nhưng kè bằng gạch đá quá tải kinh phí đối với những hộ nông dân nghèo. “Tui có cách hay. Đó là đối với những gia đình có vườn rộng, chưa có điều kiện kè nền bằng đá, thì nền đắp choãi ra (từ 30-45 độ), sau đó lát bằng cỏ cũng tránh được sạt lở.

Ngôi nhà được thiết kế theo hình thức chống lũ

“Trước đây, tui cũng đã làm như thế nhưng có cách làm chuồng mà không tốn kém, giảm thiểu đến mức tối đa mua vật liệu và thuê nhân công. Này nhé, không đá thì đổ táp lô cũng chẳng sao, cát sỏi xe bò ra sông vài tiếng đồng hồ là có. Đóng táp lô thì ai chả làm được. Xây không làm được thì đổi công, hoặc chỉ mượn thợ chính còn vợ con và mình làm phụ nề. Có sao đâu. Thế là chỉ tốn kém nhiều nhất tiền bạc mua xi măng”, anh Nguyễn Kinh (Hương Sơn) nói.

Cũng từ kinh nghiệm kè chuồng nuôi hươu, mà nhân dân đã nâng cao nền nhà ở. Ngày xưa ông Thể ở Bàu Đông với một chiếc xe cút kít đã tôn nền nhà như ngọn núi, phần đất lấy sâu trở thành ao hồ, nuôi cá, thả vịt theo mô hình VAC, nhất cử lưỡng tiện.

Nhà cao tầng đa chức năng vượt lũ

Tại vùng rốn lũ Phương Điền, Phương Mỹ (Hương Khê), trong những ngày cao điểm của trận đại hồng thủy, hàng trăm nóc nhà ngập sâu trong nước lũ, tầng 2 của trường tiểu học, THCS, Hội trường UBND xã, đặc biệt là nhà thờ giáo xứ Thổ Hoàng (Phương Mỹ) trở thành nơi tránh lũ của nhân dân.

Ở đấy, không chỉ ông già, bà lão, em nhỏ, những phụ nữ mang thai đến tránh lũ mà tài sản, cái ăn, cái mặc… cũng được di dời lên các địa điểm trên một cách an toàn.

Nhà cao tầng là vị cứu tinh cho người dân vùng lũ Hương Khê

Chúng tôi đã tận mắt chứng kiến từ ngày 18 đến ngày 21 tháng 10, nhà thờ giáo xứ Thổ Hoàng đang trong thời kỳ xây dựng, giàn giáo bắc la liệt, gần 100 gia đình, mỗi gia đình quây cho mình một góc, lấy cốp pa, gác lên giàn giáo để làm sàn sinh hoạt.

Anh Trần Văn Hải (thôn Mỹ Hạ) trao đổi: “Trận lũ thứ 2 đến đột ngột, chúng tôi không lường trước được, nên có phần chủ quan. Lúc lũ đã vào nhà, lên như sặt bắn, chúng tôi chỉ kịp sơ tán người và một ít đồ đạc lên nhà thờ đang xây dở ở đây. May mà có nhà thờ ở trong khu dân cư là nơi cao lũ có thể tá túc trong những ngày thiên tai”.

Khi lũ rút, thì trường học, nhà thờ là nơi phơi phóng quần áo, đồ đạc ẩm ướt, lúa gạo và những vật dụng khác. Vì vậy, mô hình nhà đa chức năng kiên cố, cao tầng cho vùng rốn lũ là một mô hình khả thi và hữu dụng. Khi chúng ta chưa có nguồn kinh phí để có thể xây dựng nhà tránh lũ cho dân, thì mỗi cộng đồng dân cư cần có một nhà đa chức năng.

Không chỉ là nơi trú ẩn nó còn là nơi để cất dữ tài sản tốt nhất trong lũ

Nhà đa chức năng ấy phải là nhà cao tầng, rộng rãi, kiên cố, ở ngay trong trung tâm cộng đồng tiện lợi cho nhân dân di chuyển. Nhà đa chức năng có thể là trường học, trạm xá, nhà thờ, nhà văn hóa, hội trường ủy ban.

Ngoài chức năng chính để dạy học, chữa bệnh, sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa, nơi làm việc của chính quyền… có thêm chức năng để tránh lũ. Vấn đề đặt ra là kiến trúc nhà chức năng thế nào để đảm bảo kiên cố, vững chắc, tiện lợi, an toàn. Hiện nay trên địa bàn Hà Tĩnh đã xuất hiện mô hình nhà đa chức năng này.

Tại thị trấn Can Lộc, Trạm xá thị trấn Nghèn (diện tích gần 500m2) được xây với nguồn vốn: Quỹ hỗ trợ thiên tai miền Trung và vốn đối ứng của địa phương.

Bác sĩ Bùi Ngọc Dương (Trưởng trạm xã Thị trấn Nghèn, Can Lộc) cho biết: “Đợt lũ vừa qua, nước ngập hết tầng 1, tất cả dụng cụ thiết bị y tế chuyển lên tầng 2 nên an toàn. Đặc biệt, trong các ngày lũ có đến 87 người già, trẻ em đến tránh lũ, 11 bệnh nhân vẫn tiếp tục điều trị. Một số người bị tai nạn trong lũ, khi thuyền chở đến trạm xá vẫn có đủ điều kiện để phục vụ”.

Được biết, ngành giáo dục đã có chương trình kiên cố hóa trường học, ngành y tế có chương trình xây dựng bệnh viện, trạm xá…

Làm bè, đóng thuyền chống lũ

Trong hai cơn lũ dữ vừa qua, rất nhiều tài sản, đồ đạc và cả gia súc, gia cầm của nhiều hộ dân rốn lũ Phương Mỹ, Hương Khê còn neo giữ lại được là nhờ vào bè chống lũ. Ông Trần Đình Hùng (xóm Mỹ Hạ, Phương Mỹ, Hương Khê) cho biết: “Trong hai đợt lũ vừa qua, nếu không có cái bè ni thì toàn bộ gia tài của nhà tui trôi sông trôi bể rồi chú nờ. Chú thấy cái bè ni có cái hay là nước nổi đến mô thì bè nổi đến đó".

Xuồng ba lá là phương tiện không thể thiếu được của người dân miền Trung trong những ngày mưa lũ

Nhà đa chức năng ấy phải là nhà cao tầng, rộng rãi, kiên cố, ở ngay trong trung tâm cộng đồng tiện lợi cho nhân dân di chuyển. Nhà đa chức năng có thể là trường học, trạm xá, nhà thờ, nhà văn hóa, hội trường ủy ban.

Ngoài chức năng chính để dạy học, chữa bệnh, sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa, nơi làm việc của chính quyền… có thêm chức năng để tránh lũ. Vấn đề đặt ra là kiến trúc nhà chức năng thế nào để đảm bảo kiên cố, vững chắc, tiện lợi, an toàn. Hiện nay trên địa bàn Hà Tĩnh đã xuất hiện mô hình nhà đa chức năng này.

Tại thị trấn Can Lộc, Trạm xá thị trấn Nghèn (diện tích gần 500m2) được xây với nguồn vốn: Quỹ hỗ trợ thiên tai miền Trung và vốn đối ứng của địa phương.

Bác sĩ Bùi Ngọc Dương (Trưởng trạm xã Thị trấn Nghèn, Can Lộc) cho biết: “Đợt lũ vừa qua, nước ngập hết tầng 1, tất cả dụng cụ thiết bị y tế chuyển lên tầng 2 nên an toàn. Đặc biệt, trong các ngày lũ có đến 87 người già, trẻ em đến tránh lũ, 11 bệnh nhân vẫn tiếp tục điều trị. Một số người bị tai nạn trong lũ, khi thuyền chở đến trạm xá vẫn có đủ điều kiện để phục vụ”.

Được biết, ngành giáo dục đã có chương trình kiên cố hóa trường học, ngành y tế có chương trình xây dựng bệnh viện, trạm xá…

Bè được làm bằng nứa hoặc các thùng phi nhựa vừa rẻ vừa dễ làm lại vừa chống lũ hiệu quả. Nếu không có bão thì bè chống lũ là nhất đó chú ạ. Nó vừa tấp được mọi đồ đạc, tài sản gia đình vừa làm nơi tá túc cho người già trẻ nhỏ và cả gia súc gia cầm nữa”.

Khi chúng tôi đến thôn Mỹ Trung (Hương Khê), chị Nguyễn Thị Lý vừa đang cho lơn ăn trên bè chống lũ vừa nói với chúng tôi: “Nếu không có chiếc bè ni thì giờ tui trắng tay rồi chú ạ. Nhờ nó và cả đàn lợn ni, là tài sản duy nhất của nhà tui còn giữ lại được”.

Trường học vùng rốn lũ cũng cần trang bị những con thuyền như thế này

Ngoài ra, mỗi gia đình cũng nên đóng cho gia đình mình một cái thuyền nhỏ, xuồng ván để chống lũ. Vì khi lũ lụt về, nước dâng cao, đường giao thông bị ngập, thôn xóm, làng xã bị cô lập thì thuyền là phương tiện đi lại chủ yếu.

Đồng thời, thuyền còn là phương tiện sơ tán dân, vận chuyển hàng cứu trợ hữu hiệu nhất. Ca-nô đi cứu trợ vừa không vào được mọi ngõ ngách thôn xóm vừa làm hỏng mái nhà dân bởi những con sóng ca-nô tạo ra khá lớn. Các trường học vùng rốn lũ cũng cần đóng thuyền để cho giáo viên đi lại, vận chuyển sách vở, đồ dùng, thiết bị dạy học mùa lũ về...

Người sưu tầm: Hồng Lựu

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)