Những năm qua, tỉnh Quảng Bình đã dành một số vốn lớn để đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, góp phần thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển. Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập cần sớm được khắc phục.

Qua giám sát của Ban Kinh tế - Ngân sách HÐND tỉnh Quảng Bình, tổng kinh phí đầu tư cơ sở hạ tầng và hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh giai đoạn 2006-2011 hơn 2.351 tỷ đồng, riêng xây dựng cơ sở hạ tầng là 2.052 tỷ đồng. Từ nguồn vốn này, nhiều công trình, hạng mục đầu tư đã hoàn thành và phát huy hiệu quả như hồ chứa nước Sông Thai, khu neo đậu tránh trú bão Sông Gianh, các hạng mục thuộc cụm thủy lợi Tuyên Hóa, kè chống sạt lở sông Kiến Giang, sông Nhật Lệ... Giai đoạn 2006-2011, toàn tỉnh có 20 công trình nước sinh hoạt được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, với tổng mức đầu tư hơn 42 tỷ đồng. Ðến nay đã hoàn thành và đưa vào sử dụng 10 công trình, bình quân mỗi năm có hơn 25 nghìn người được cấp nước sạch từ các công trình đầu tư từ nguồn vốn ngân sách.

Tuy nhiên, qua giám sát cho thấy, việc thực hiện quy hoạch xây dựng công trình hạ tầng trong nông nghiệp tại nhiều địa phương ở Quảng Bình còn hạn chế. Có quy hoạch vi phạm do công trình đầu tư của một số địa phương tùy tiện, bị chi phối và phụ thuộc vào việc xin vốn đầu tư, nhất là các công trình kè chống sạt lở, xâm thực của các dòng sông, bờ biển, các công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn.

Ðáng chú ý là tình trạng đầu tư dàn trải, bố trí vốn chậm, nhỏ giọt, kéo dài vẫn còn xảy ra, gây lãng phí và giảm hiệu quả vốn đầu tư hoặc dẫn đến tình trạng chủ đầu tư nợ đơn vị thi công.

Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HÐND tỉnh Quảng Bình Võ Minh Doang cho biết: Giám sát tại Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh cho thấy, kế hoạch vốn đầu tư năm 2010 cho chương trình nước sạch là 12,2 tỷ đồng nhưng được bố trí cho 16 công trình (bình quân 762 triệu đồng/công trình); năm 2011 kế hoạch vốn là 15.450 triệu đồng, bố trí cho 24 công trình (bình quân 643,75 triệu đồng/công trình). Ðây là điển hình cho tình trạng đầu tư dàn trải gây lãng phí trong đầu tư công tại Quảng Bình. Chính việc bố trí vốn dàn trải, nhỏ giọt nên công trình cấp nước xã Liên Trạch (Bố Trạch) có vốn chỉ 1.864 triệu đồng, nhưng được bố trí vốn trong 5 năm, từ 2007 đến 2011, bình quân 373 triệu đồng/năm. Phó Bí thư Ðảng ủy xã Liên Trạch Ðinh Xuân Ðàn cho biết: Do hằng năm nguồn vốn cấp cho công trình quá ít nên nhà thầu làm cầm chừng, công trình chưa làm xong đã hỏng, sửa chữa nhiều lần nhưng đến nay không phát huy được tác dụng.

Còn tại Ban quản lý các dự án đầu tư xây dựng ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Quảng Bình, hiện đơn vị này còn nợ đơn vị tư vấn và nhà thầu ba tỷ đồng đối với khối lượng đã nghiệm thu của công trình hồ chứa nước Sông Thai; nợ các đơn vị thi công 3,8 tỷ đồng đối với khối lượng đã nghiệm thu thuộc dự án nông thôn tổng hợp các tỉnh miền trung (phần vốn đối ứng); nợ gần 100 tỷ đồng khối lượng đã thực hiện của công trình hồ Thác Chuối nhưng chưa được nghiệm thu vì chưa được bố trí vốn trong năm 2012.

Bên cạnh đó, một số công trình, dự án đầu tư thiếu đồng bộ hoặc không huy động được phần đóng góp của người dân như cam kết nên không phát huy được hiệu quả công trình, dự án, dẫn đến lãng phí trong đầu tư. Ðiển hình cho tình trạng lãng phí này là dự án nước sinh hoạt năm xã vùng Cẩm Ly thuộc huyện Quảng Ninh là An Ninh, Vạn Ninh, Tân Ninh, Xuân Ninh và Hiền Ninh và Khu công nghiệp Áng Sơn. Công trình có tổng mức đầu tư 22 tỷ đồng và hiện đã hoàn thành nhà máy, hệ thống cấp nước đến trung tâm các xã nhưng do thiếu hệ thống dẫn nước từ xã về các thôn nên chưa thể đưa vào sử dụng phục vụ người dân. Trong khi mỗi năm, chủ đầu tư vẫn phải tiến hành bảo dưỡng, duy tu chống xuống cấp cho công trình.

Cuối năm 2007, công trình nước sạch Hoa Thủy (Lệ Thủy) được đầu tư xây dựng với số vốn 4,4 tỷ đồng. Ðến nay, công trình đã hoàn thành nhưng vẫn chưa hoạt động, nhiều hạng mục có dấu hiệu xuống cấp. Theo lãnh đạo UBND xã Hoa Thủy, nguyên nhân là do người dân không đóng góp phần vốn đối ứng để lắp hệ thống dẫn nước về từng cụm dân cư. Người dân cho rằng, phần lớn họ có giếng hợp vệ sinh nên không có nhu cầu sử dụng nước từ công trình nói trên. Như vậy, nhu cầu nước sinh hoạt của người dân Hoa Thủy chưa thật sự cần thiết nhưng địa phương vẫn được "ưu ái" một công trình, xây dựng xong để đấy. Ðây là một sự lãng phí lớn ở tỉnh nghèo này.

Ðể khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, bố trí vốn kéo dài, nhỏ giọt đối với các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp, trước mắt tỉnh Quảng Bình ưu tiên bố trí vốn trả nợ cho các công trình đã hoàn thành đầu tư, đưa vào sử dụng, các công trình chuyển tiếp hoặc đang thực hiện dang dở. Ðối với các công trình, dự án đầu tư mới, tỉnh yêu cầu các ngành, địa phương cân nhắc kỹ tính cần thiết, cấp bách cũng như hiệu quả trên các mặt của công trình, dự án trước khi quyết định đầu tư. Rà soát năng lực, kinh nghiệm của các chủ đầu tư, nhất là chủ đầu tư UBND xã để có sự phân cấp quản lý đầu tư phù hợp, kiên quyết chuyển chủ đầu tư đối với những đơn vị không đủ năng lực, quản lý dự án kém, gây thất thoát, lãng phí vốn đầu tư.

Tỉnh chỉ đạo cơ quan chức năng nghiên cứu, xây dựng mô hình quản lý sau đầu tư một cách hiệu quả, bền vững, phù hợp từng loại công trình hạ tầng trong nông nghiệp, nông thôn. Tiến hành cấp kinh phí xây dựng quy trình vận hành các công trình hồ chứa có tràn sâu để bảo đảm an toàn công trình đầu mối và khu vực hạ du trong mùa mưa lũ. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ trong quản lý, vận hành các công trình thủy lợi, công trình cấp nước sạch.