Do hoàn cảnh lịch sử, nhất là những năm tháng đất nước đang bị giày xéo dưới gót giày thực dân, đế quốc, nhiều người Việt đã lưu lạc sang đất nước Lào anh em. “Đất lành chim đậu”, thế hệ thứ tư, thứ năm đã sinh ra và lớn lên ở đất nước Triệu Voi nhưng họ vẫn mang trong mình dòng máu Lạc Hồng và không nguôi nhớ về nguồn cội. Giữa một buổi chiều nắng vàng óng ả ở thị xã Thà Khẹc, thủ phủ tỉnh Khăm Muồn, chúng tôi đã nghẹn lòng rưng rưng xúc động và cảm thấy như đang ở đâu đó trên dải đất hình chữ S thân yêu khi nghe tiếng trẻ bi bô học đánh vần bằng tiếng Việt...

Dù chỉ giao tiếp bằng tiếng Việt nhưng cũng không quá khó để chúng tôi tìm được nhà ông Trần Văn Thọ, Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Khăm Muồn giữa trung tâm thị xã Thà Khẹc sầm uất và sôi động. Người đàn ông sinh năm 1943 này quê gốc ở tỉnh Tuyên Hoá (Quảng Bình). Bố mẹ ông theo các cụ thân sinh sang Lào làm ăn rồi định cư ở đây từ thuở mới chập chững. Ông có tác phong sinh hoạt và chất giọng vẫn đặc sệt vùng Quảng Bình gió Lào cát trắng.

Theo lời ông Thọ, hiện nay ở Khăm Muồn có 3 chi hội người Việt với khoảng trên 400 gia đình, hơn 2.000 người đang làm ăn, sinh sống. Người Việt ở Khăm Muồn sống tập trung ở thị xã Thà Khẹc và bản Xiêng Vang - một địa chỉ đỏ của cách mạng Đông Dương trên đất nước Triệu Voi. Hầu hết bà con sống bằng nghề kinh doanh, dịch vụ, kinh tế tương đối khá giả với những “đại gia” có tiếng như ông Phạm Văn Hoàn, kinh doanh vận tải với hàng trăm xe vận tải hạng nặng; ông Phạm Văn Chính, ông chủ trong lĩnh vực vật liệu xây dựng, xăng dầu và sản xuất đồ gỗ…

Mặc dù sinh ra và lớn lên trên đất Lào nhưng người Việt ở Khăm Muồn vẫn nói và đọc thông viết thạo tiếng mẹ đẻ, tác phong sinh hoạt cho đến cách bài trí nhà cửa đều mang hồn nét quê cha đất tổ. Từ cách đây hơn 30 năm, dù cuộc sống còn khó khăn, bà con Việt kiều đã có ý thức phải mở một ngôi trường dạy tiếng Việt cho con em. Bố ông Thọ là cụ Trần Ngọc Minh khi đó là một trong những người tiên phong trong việc vận động bà con Việt kiều xây trường, mở lớp. Địa điểm xây dựng được chọn ở ngay trong khuôn viên khu đền thờ Đức Thánh Trần ở xóm 7, thị xã Thà Khẹc.

Lớp học tiếng Việt do các thầy cô giáo Việt kiều truyền giảng.

“Hồi đó các gia đình còn nghèo lắm nhưng khi nói đến mở trường dạy tiếng Việt thì ai cũng háo hức và nhiệt tình ủng hộ. Nhà nào khá giả thì góp tiền, vàng, khó khăn thì góp công, góp sức. Được chính quyền nước bạn, Lãnh sự quán Việt Nam tại Khăm Muồn tạo điều kiện, nhân kỷ niệm 38 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khách 2-9 (1982), Trường Tiểu học Hữu nghị Thống Nhất được khánh thành và tiếp nhận học sinh” – ông Trần Văn Thọ bâng khuâng nhớ lại…

Trường Tiểu học Hữu nghị Thống Nhất ban đầu chỉ có 2 lớp với vỏn vẹn 30 học sinh. Chương trình học được chuẩn hóa từ Việt Nam nhưng có sửa đổi cho phù hợp với chương trình tiểu học nước bạn. Thầy cô giáo là Việt kiều đã tham gia tập huấn nghiệp vụ sư phạm. Từ “cái thuở ban đầu lưu luyến ấy”, đến nay Trường Tiểu học Hữu nghị Thống Nhất có 14 lớp với hơn 400 học sinh từ mầm non đến lớp 5. Học sinh ban đầu chỉ có con em người Việt sau này “hữu xạ tự nhiên hương” và do nhu cầu hợp tác đào tạo giữa 2 nước nên Trường tiếp nhận cả con em người Lào.

Cô Nguyễn Thị Thương (tên Lào là Na Cay Xỏn), Hiệu trưởng cho biết hiện nay trường có 14 giáo viên, trong đó tỉnh kết nghĩa Quảng Bình cử sang 4 giáo viên, Bộ GD &ĐT tăng cường 1 giáo viên, còn lại 5 giáo viên là của Hội người Việt tại Khăm Muồn, 4 giáo viên người Lào. Trường Tiểu học Thống Nhất là một trong những trường chuẩn, dẫn đầu chất lượng đào tạo. Hàng năm, số học sinh thi đầu vào hệ THCS luôn đứng đầu tỉnh Khăm Muồn.

Hiện nay tỷ lệ học sinh người Việt và người Lào là 50 – 50. Chính vì vậy, các thầy cô truyền giảng song ngữ cả tiếng Lào và tiếng Việt theo chương trình chuẩn của Bộ Giáo dục và Thể thao Lào. Các bài giảng về lịch sử, về địa lý đất Mẹ Việt Nam luôn được các thầy cô ở đây chú trọng. Thông qua các bài giảng để các em hiểu biết và tự hào về truyền thống và lịch sử dân tộc. Cô Thương dẫn chúng tôi xuống lớp mầm non do cô Trần Thị Viêng là chủ nhiệm lớp. Lớp có 28 học sinh hầu hết là con em bà con Việt kiều. Các em ngoan ngoãn và rất đáng yêu, đồng thanh khoanh tay chào bằng tiếng Việt với chất giọng miền Trung: “Chúng con chào các cô, các chú”.

Vô tình gặp trên con đường trung tâm thị xã, biết chúng tôi mới sang, bà Lê Thị Tẹo (tên Lào là Keo Ma Ly) quê gốc ở huyện Lệ Thuỷ, Quảng Bình đon đả mời mọi người vào nhà rồi ríu rít hỏi về tình hình quê hương. Bà Tẹo lấy chồng người Lào và sinh thành được 2 người con; cô con gái tên là Trần Thị Hường (tên Lào là Chăn Tha Mon) và cậu con trai Trần Văn Hùng (tên Lào là Chăn Tha Phon). Cả Hường và Hùng đều theo học ở trường Hữu nghị Thống Nhất, đọc thông viết thạo như một người Việt sinh ra và lớn lên ở Việt Nam. Trong câu chuyện, bà Tẹo vẫn xuýt xoa vì do chồng ốm đau nên 2 con của bà không có may mắn như mấy đứa cháu con 2 cô em gái; sau khi học xong THCS ở Lào đều quay về Quảng Bình học tiếp PTTH, trong đó có 2 cháu đã thi đỗ và đang theo học ở các trường đại học ở Huế và Đà Nẵng.

Bà Lê Thị Tẹo cùng 2 người con từng theo học ở Trường Hữu nghị Thống Nhất.

Đêm chia tay Thà Khẹc êm đềm, một bữa tiệc nhỏ do thầy Phạm Văn Huyền (chuyên gia do Bộ GD&ĐT) sang dạy học ở Thà Khẹc được hơn 1 năm - đứng ra tổ chức ở ngay một nhà hàng ven bờ sông Mê Công lồng lộng gió. Nơi đất khách quê người, cách Hà Nội cả ngàn cây số nhưng sao chúng tôi thấy thân thương, gần gũi. Mọi người như đắm mình trong âm hưởng chương trình dân ca quan họ từ kênh truyền hình VTV4... Nhìn những khuôn mặt tươi trẻ của các thầy cô giáo đang hàng ngày thực hiện sứ mệnh cao cả là gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa Việt ở đất nước Triệu Voi, góp phần củng cố tình hữu nghị đặc biệt giữa 2 dân tộc mới thấy sự nỗ lực của họ thật khả kính và đáng trân trọng xiết bao… 

 

Sưu tầm: T.Q

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)