Nhà thờ Tam Tòa được người Pháp xây dựng vào năm 1886 nhằm phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của đồng bào theo đạo trên địa bàn. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cả thị xã Đồng Hới gần như bị máy bay Mỹ san phẳng hoàn toàn, chỉ còn lại tháp chuông nhà thờ Tam Tòa, cây đa Chùa Ông và tháp nước Đồng Hới. Trong đó, riêng nhà thờ Tam Tòa bị oanh tạc tới 48 lần, và trận bom ngày 11-2-1965 đã đánh sập nhà thờ, chỉ còn lại tháp chuông với chi chít vết đạn như ngày nay. Thể theo nguyện vọng của đông đảo nhân dân, ngày 26-2-1997, UBND tỉnh Quảng Bình đã có Quyết định số 143/QĐ-UB, công nhận Tháp chuông nhà thờ Tam Tòa là Chứng tích tội ác chiến tranh cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Quyết định trên không những được đông đảo nhân dân đồng tình ủng hộ mà còn phù hợp với Luật Di sản văn hóa và Luật Đất đai hiện hành.

Khoản 1, Điều 98 của Luật Đất đai năm 2003 ghi rõ: "Đất di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng hoặc được UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định bảo vệ thì phải được quản lý nghiệm ngặt".

Tuy nhiên, từ vài năm nay, một số linh mục và giáo dân trên địa bàn đã có những động thái vượt quá giới hạn pháp luật cho phép như có văn bản đòi khôi phục lại nhà thờ Tam Tòa, hành lễ trái phép (đã từng bị chính quyền địa phương lập biên bản vi phạm)... Để ngăn ngừa các hành vi tương tự, ngày 23-10-2008, đại diện UBND tỉnh Quảng Bình và Tòa Giám mục Xã Đoài đã cùng nhau ký ''Bản ghi nhớ'', trong đó nêu rõ: ''UBND tỉnh và Tòa giám mục thống nhất: Khuôn viên của nhà thờ Tam Tòa cũ hiện là chứng tích tội ác chiến tranh. Hai bên cùng thống nhất sẽ giữ nguyên và tôn tạo nhằm bảo vệ cũng như phục vụ cho việc nghiên cứu, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ''. Ấy vậy mà từ 4 giờ sáng ngày 20-7-2009, với sự chuẩn bị từ trước, hàng trăm người với cuốc xẻng, dao rựa, xi măng, tôn, vì kèo sắt, máy phát điện, xoong nồi bát đĩa, thức ăn nước uống... đã ồ ạt dựng nhà trái phép trên nền nhà thờ Tam Tòa cũ, bất chấp sự giải thích lẫn ngăn cản chính quyền địa phương. Thậm chí, một số đối tượng quá khích còn dùng cả gạch đá và gậy gộc để chống lại người thi hành công vụ (hậu quả là có 2 cán bộ bị thương và nhiều người khác bị cào cấu, cắn xé...). Hành vi coi thường luật pháp trên của nhóm người này đã bị đông đảo nhân dân trên địa bàn hết sức bất bình phẫn nộ. Không thể để công dân từ nơi khác mượn cớ kéo về gây mất trật tự trị an trên địa bàn mình, ngay sau đó, được sự hỗ trợ của cơ quan bảo vệ pháp luật, quần chúng nhân dân các phường xã Đồng Mỹ, Đồng Phú, Hải Thành, Hải Đình, Bảo Ninh... cùng đại diện chính quyền địa phương đã nhanh chóng dẹp bỏ ngay công trình vi phạm kia. Một số đối tượng quá khích hung hăng chống đối cũng đã bị cơ quan chức năng cách ly khỏi hiện trường... Đến cuối buổi sáng cùng ngày, tình hình an ninh trật tự tại khu vực này đã ổn định trở lại.

Lý do duy nhất để những giáo dân kể trên ra mặt thách thức chính quyền, bỏ qua cam kết của chính các Đức Cha bề trên với tỉnh, ấy là nhà thờ Tam Tòa vốn là cơ sở tôn giáo cũ, nên giờ họ có quyền "đòi lại''(?). Đây là điều phi lý, bởi hai lẽ: Thứ nhất, hiện ở Đồng Hới chưa có tổ chức tôn giáo cơ sở hoạt động hợp pháp theo quy định (được Nhà nước công nhận). Theo số liệu thống kê, hiện trên địa bàn thành phố chỉ có khoảng gần 100 hộ đồng bào theo đạo, nhưng tham gia xâm phạm di tích sáng 20-7-2009 chỉ có khoảng vài ba người, còn lại là giáo dân từ các nơi khác đến, chứng tỏ việc ''đòi lại'' khuôn viên nhà thờ Tam Tòa cũ để thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng của giáo dân trên địa bàn Đồng Hới chỉ là cái cớ. Thứ hai, như đã nói, di tích Tháp chuông nhà thờ Tam Tòa đã được UBND tỉnh xếp hạng là chứng tích tội ác chiến tranh, nên theo Luật Di sản văn hóa và Luật Đất đai hiện hành thì nó phải được bảo vệ nghiêm ngặt. Cần nói thêm rằng, chính quyền tỉnh đã khẳng định là luôn sẵn sàng cấp đất để Giáo hội xây dựng cơ sở thờ tự ngay trên địa bàn thành phố Đồng Hới, nếu họ có nhu cầu và làm thủ tục cấp đất đúng quy định. (Được biết, chính quyền thành phố đã 5 lần giới thiệu địa điểm nhưng phía Giáo hội vẫn chưa nhất trí).

Cần phải khẳng định một điều, từ trước đến nay, chính quyền các cấp ở tỉnh Quảng Bình rất tôn trọng, quan tâm và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các hoạt động tôn giáo trên địa bàn được diễn ra bình thường, từng bước đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của đồng bào. Bằng chứng là đến nay, tỉnh đã cấp quyền sử dụng đất cho 74/76 xứ họ đạo trên địa bàn tỉnh (2 xứ còn lại chưa hoàn tất thủ tục). Và gần đây, UBND tỉnh cũng đã chấp thuận cho thành lập giáo hạt Đồng Troóc, giáo xứ Tân Hội và các giáo họ Phúc Tín, Trung Quán, Xuân Hải, Tượng Sơn, Trùng Giang... Ngược lại, về cơ bản, các linh mục và tín đồ theo đạo trên địa bàn đã thực hiện tốt đường hướng hành đạo, tuân thủ các quy định của pháp luật, tin tưởng và chấp hành tốt các chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước để ''tốt đời, đẹp đạo''. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số linh mục chưa tuân thủ các quy định của Nhà nước hoặc tỏ thái độ thiếu hợp tác với chính quyền; thậm chí có linh mục còn có biểu hiện vi phạm pháp luật.

"Mến Chúa, yêu người'' hay ''Thiên Chúa là tình yêu'', là giới luật quan trọng nhất của Đức Giê-su mà bất cứ giáo dân nào cũng đã thuộc nằm lòng. Những ai đã từng đọc kinh Phúc âm, đã từng có những buổi sáng Chủ nhật ngồi trong thánh đường nghe Tin mừng của Chúa, hẳn sẽ không thể quên những lời sau: ''Đức mến thì nhẫn nhục, hiền hậu; không ghen tuông, không vênh vang, không tự đắc, không làm điều bất chính, không tìm tư lợi, không nóng giận, không nuôi hận thù, không mừng vui khi thấy sự ác, nhưng vui khi thấy điều chân thật. Đức mến tha thứ tất cả, tin tưởng tất cả, và hy vọng tất cả...". Những lời răn tốt đẹp ấy của Chúa, cũng như giáo lý của đạo Phật hay Tin lành, đều giúp con người hướng thiện. Vậy nhưng, khi nhìn lại việc làm của các tín đồ vào sáng 20-7-2009 nói trên, nhất là hành vi chống đối của một số giáo dân, thì rõ ràng, họ đã quên lời răn của Chúa!

Trong Thư Chung 1980, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã từng kêu gọi: "Là Hội Thánh trong lòng dân tộc Việt Nam, chúng ta quyết tâm gắn bó với vận mạng quê hương, noi theo truyền thống dân tộc, hòa mình vào cuộc sống hiện tại của đất nước. Cộng đồng dạy rằng: "Hội thánh phải đồng tiến với toàn thể nhân loại và cùng chia sẻ một số phận trần gian với thế giới" (MV 40,2). Vậy chúng ta phải đồng hành với dân tộc mình, cùng chia sẻ một cộng đồng sinh mạng với dân tộc mình, vì quê hương này là nơi chúng ta được Thiên Chúa mời gọi để sống làm con của Người, đất nước này là lòng mẹ cưu mang chúng ta trong quá trình thực hiện ơn gọi làm con Thiên Chúa, dân tộc này là cộng đồng mà Chúa trao cho chúng ta để phục vụ với tính cách vừa là công dân vừa là thành phần Dân Chúa. (...). "Lòng yêu nước của chúng ta phải thiết thực, nghĩa là chúng ta phải ý thức những vấn đề hiện tại của quê hương, phải hiểu biết đường lối, chính sách và pháp luật của Nhà nước, và tích cực cùng đồng bào toàn quốc góp phần bảo vệ và xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, tự do và hạnh phúc". Khi Thư Chung 1980 kêu gọi giáo dân hãy ''sống Phúc âm giữa lòng dân tộc", thì nghĩa là trong đời sống hiện thực, không thể tách rời bổn phận của một giáo dân với nghĩa vụ và trách nhiệm của một công dân và dĩ nhiên giáo dân ấy lại càng không thể đối lập hoặc đứng trên pháp luật. Ở bất cứ xã hội hay chế độ nào cũng vậy thôi, giáo dân trước hết phải là những công dân, và họ phải chịu trách nhiệm về mọi hành vi của mình trước pháp luật. Cho nên, không thể là những con chiên ngoan đạo nếu không phải là những công dân tốt. Làm sao có thể "Sống tốt đời, đẹp đạo" nếu không hiểu những điều căn bản trên?

Báo QB số 143