Theo báo cáo tại hội nghị, từ đầu năm đến nay, công tác bảo vệ rừng và PCCR tại 17 tỉnh khu vực miền Trung -Tây Nguyên đã phát hiện 2.193 vụ phá rừng và khai thác rừng trái pháp luật, 988 vụ pha rừng làm nương rẫy, tổng diện tích rừng bị phá 489 ha (tập trung tại các tỉnh Đắc Nông 293 ha, Kon Tum trên 66ha, Phú Yên gần 48 ha...); xảy ra 47 vụ cháy rừng, thiệt hại 151 ha. Các cơ quan chức năng đã phát hiện 10.395 vụ vi phạm lâm luật; tịch thu trên 16.800 kg động vật các loại.

Ông Phạm Thanh Lâm, Chi cục trưởng Chi cục KL Quảng Nam cho hay tình trạng lâm tặc chống người thi hành công vụ ngày càng trở nên manh động hơn, liều lĩnh hơn và thủ đoạn rất tinh vi. Trong khi đó, lực lượng KL gần như bị “bó tay” trong việc chống trả lại sự tấn công của lâm tặc. Ông Lâm nhấn mạnh khi KL phát hiện lâm tặc dùng xe máy vận chuyển gỗ lậu thì có nên đuổi theo bắt giữ không? Đuổi chứ, nhưng khi ép xe lâm tặc mà nó bị ngã bị thương thì KL phải chịu trách nhiệm, xe nó hư cũng phải chịu trách nhiệm. Đau lòng hơn, khi lực lượng KL vì bảo vệ rừng mà hy sinh thì làm chế độ rất khó khăn. Năm ngoái, chiến sỹ Nam (Chi cục KL Hiệp Đức-Quảng Nam) hy sinh trong khi thi hành nhiệm vụ đã làm hồ sơ đề nghị suy tôn Liệt sỹ thì nhận được câu trả lời từ ngành LĐ-TBXH tỉnh là không được vì không nằm trong quy định hướng dẫn của Bộ LĐ-TBXH. Ông Lâm đau xót buồn hẳn: “Nằm trong trường hợp như quy định là phải có “hành động dũng cảm”. Vậy “hành động dũng cảm “ là sao. Chiến sỹ KL hy sinh vì bảo vệ rừng lại không được xem là hành động dũng cảm à. Ngay như vừa rồi, chiến sỹ Lê Sơn Hà (Hạt KL Nam Giang) hy sinh khi chống lâm tặc, chúng tôi cũng đang làm hồ sơ đề nghị suy tôn Liệt sỹ, nhưng cũng đang gặp khó khăn khi trình hồ sơ lên...”.

Nói về hiện tượng lập trạm barie trên các tuyến đường giao thông đang gây dư luận xấu, ông Lâm quả quyết: “Không lập trạm thì không thể giữ được rừng.”. Theo ông Lâm, tại Quảng Nam, tuyến đường Hồ Chí Minh nối từ các tỉnh Tây Nguyên về, mỗi ngày có trên 1.000 chuyến xe qua trạm. Nếu không có trạm thì làm sao kiểm soát được. Tuy nhiên để nâng cao hiệu quả hoạt động của các trạm thì không nên giao hẳn cho lực lượng KL mà phải là lực lượng liên ngành có cả công an, quân đội, quản lý thị trường...cùng tham gia.

Về sự chỉ đạo, phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền địa phương với lực lượng KL, ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc sở NN-PTNT Quảng Nam có ý kiến khá cụ thể là phải làm sao tạo nên dư luận xã hội đồng tình cao với lực lượng KL mà trước hết là tác động của cơ quan báo chí. Mặt khác, KL phải làm tốt vai trò tham mưu cho cấp ủy, chính quyền thì mới tạo ra được mối quan hệ từ cơ sở. Lâý ví dụ từ Quảng Nam, trong mỗi vụ việc, kế hoạch triển khai bảo vệ rừng thì đồng chí Bí thư Tỉnh ủy hay Chủ tịch UBND tỉnh đều nắm rất sát tình hình và ra các chỉ thị, mệnh lệnh, thậm chí cả công điện mật giao cho lực lượng chức năng hỗ trợ KL trong việc giữ rừng, trấn áp các đối tượng lâm tặc. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng tính mạng, danh dự, nhân phẩm, vợ con và gia đình của cán bộ KL chưa được quan tâm đúng mức. “Không chỉ là bản thân cán bộ KL mà vợ con của lực lượng KL luôn bị đe dọa, hành hung nhằm trả thù. Có trường hợp lâm tặc đến nhà ông gia bạt tai ông và mắng là có thằng rể làm KL nên phải chịu phạt...”, ông Quang bức xúc nói thêm.

Việc xử lý bán lâm sản tịch thu cũng đang gây nhiều khó khăn cho lực lượng KL. Hiện tại, việc bán thanh lý này được giao cho các trung tâm bán đáu giá các tỉnh thực hiện. Nhưng do phải đợi tập trung gỗ có đủ khối lượng lớn mới tổ chức bán đấu giá nên có khi gỗ đã bị hư hỏng, mục nát rồi mà vẫn chưa được đưa ra bán đấu giá. Nhiều lãnh đạo của các Chi cục KL đều cho rằng phải mất vài tháng mới làm xong hồ sơ gỗ. Có khi phải đến 6 tháng mới xử lý được gỗ thanh lý. Thấy gỗ phơi nắng mưa, hư hỏng, người dân lại trách lực lượng KL chứ không biết Kl cũng đang “vạ lây” vì phải đợi các cơ quan chức năng khác xử lý. Cũng theo ông Quang (Giám đốc Sở NN-PTNT Quảng nam) thì năm 2008, đã tham mưa cho tỉnh ra văn bản chỉ đạo gỗ tang vật có giá trị dưới 10 triệu đồng thì giao cho KL và ngành tài chính bán đấu giá. Sau một năm thực hiện đã có khoảng 1.000 m3 gỗ được bán cho các đối tượng (chủ yếu là người dân và cán bộ có nhu cầu để sử sang nhà cửa), góp phận ‘hạ nhiệt’ nhu cầu cần gỗ trên địa bàn và ngăn chặn được việc phá rừng. Tuy nhiên, sang năm 2009, văn bản này đã bị Bộ Tư pháp cho là vi phạm và ‘tuýt còi’ cho dừng lại.

Hiện tại, tình trạng xưởng cưa xẽ gỗ đáng phát triển mạnh, đã có hàng ngàn xưởng cưa đua nhau mọc lên (chỉ riêng tỉnh Gia Lai đã có 345 xưởng). Các xưởng cưa đã trực tiếp tiếp tay cho nạn phá rừng trái phép. Trước thực trạng này, ông Nguyễn Viết Nhung, Chi cục trưởng Chi cục KL Quảng Bình nhấn mạnh: “Ngoài việc giám sát chặt chẽ thì buộc các cơ sở được cấp giấy phép không được đóng xưởng tại khu vực gần rừng, cửa rừng để hạn chế việc khai thác gỗ lậu...”. Đồng tình với quan điểm trên, lãnh đạo KL tỉnh Gia Lai cho biết thêm phải tăng cường lực lượng để giám sát, thậm chí phải canh giữ đói với các xưởng cưa xẻ này. Gỗ đầu vào được giám sát và sơ chế trong thời gian bao lâu thì được xuất xưởng. Nếu chậm thì bị phạt...Tuy vậy, việc này phải phụ thuộc vào biên chế của lực lượng liệu có đảm bảo cho tất cả mọi nhiệm vụ? Trong khi đó, lực lượng KL đang thiếu nhiều so với định biên được phân bổ dựa trên diện tích rừng được giao bảo vệ phát triển. Chẳng hạn như KL Quảng Bình hiện thiếu 1/3 biên chế so với diện tích rừng được giao bảo vệ; hoặc KL Quang Nam mới chỉ phân bổ 350 biên chế, trong khi đó, biên chế cần phải có là 500 định biên.

Ông Hà Công Tuấn-Cục trưởng Cục Kiểm lâm:

Thời gian tới, lực lượng KL tập trung giải quyết triệt để các điểm nóng về vi phạm lâm luật. Có giải quyết những điểm nóng này thì lúc đó dư luận xã hội, xã hội mới quan tâm, nhìn nhận công bằng hơn với lực lượng KL.

Về giải pháp cấp bách trước mắt là phải thường xuyên, liên tục tổ chức truy quét nhằm ngăn chặn tình trạng phá rừng trái phép tại các trọng điểm với sự tham gia của các lực lượng KL, Công an, Quân đội, Tư pháp, Tài nguyên môi trường, chủ rừng, các tổ chức...đặt dưới sự chỉ đạo thống nhất của Chủ tịch UBND các cấp.

Về giải pháp chiến lược là tiếp tục tổ chức lực lượng KL gắn với chính quyền, với dân, chuyển đổi phương thức hoạt động của KL địa bàn xã; tăng thêm 3.000 biên chế KL và đầu tư phương tiện hoạt động, kinh phí đáp ứng yêu cầu bảo vệ rừng ở các địa bàn...