Bạn có thể ngồi uống chung vòi rượu cần với đồng bào dân tộc Ma Coong sinh sống ở đó rồi cùng nhau đập trống. Theo tập tục của người Ma Coong, khi trống vỡ toác ra thì cũng là lúc người ta tìm được ý trung nhân để tâm sự cho đến lúc trời rạng. Tiếng trống dặt dìu đã thôi thúc chúng tôi lần nữa cất bước lên đường...

Ngày hội qua truyền thuyết

Người Ma Coong sống cư ngụ thành từng bản nhỏ, rải rác từ biên giới Việt-Lào về đến xã Tân Trạch. Theo truyền thuyết, lễ đập trống có từ xa xưa, khi người Ma Coong chọn mảnh đất này để ở. Lúc đầu, người Ma Coong không có trống, nó của bầy khỉ trên rừng. Chỉ chăm lo trồng trọt nhưng khi lúa chín thì khỉ lại lấy trống ra đánh, cứ thế, lúa về hết nhà lũ khỉ. Dân bản lo lắng nghĩ cách lấy cái trống đó rồi tổ chức lễ đập cho cả bản vào mùa xuân cầu lúa về hết nhà mình, cầu mưa thuận gió hòa cho mùa sau.

Đêm 16 tháng Giêng, người Ma Coong từ khắp các bản gần xa như bản 61, Cồn Roàng, Cờ Đỏ, A Ky, Chăm Pu hay bạn bè tận nước Lào, mặc những bộ áo váy đẹp nhất tập trung về bản Cà Roòng dự lễ. Để đúng thời gian lễ, đồng bào ở các bản xa phải chuẩn bị khăn gói đi từ mấy ngày hôm trước. Ai cũng náo nức đi hội, nhất là đám thanh niên. Đây là dịp làm quen, tìm bạn tình, bén duyên vợ chồng. Họ được dân bản cho ở nhờ, được thết đãi cơm nếp, rượu vò.

Chiếc trống lễ hội được chuẩn bị rất chu đáo. Tang trống làm bằng khúc cây "chi-cúp" lớn bằng cái chum đựng nước. Xong một mùa lễ, nó được cất giữ cẩn thận để dùng cho năm sau, trừ trường hợp bị hư hỏng mới thay.

Da bịt mặt trống chỉ dùng một lần, ngày trước không có trâu bò thì lấy da con nai, con mang. Khi làm thịt, người ta chọn những tấm da thật đẹp, làm sạch, phơi khô rồi cất ở gác bếp, đến ngày lễ mới lấy xuống. Bịt được mặt trống căng, đánh bền, tiếng vọng và vang xa thì phải có kinh nghiệm và sự tham gia của nhiều người. Để căng trống, người ta dùng dây mây rừng xâu vào hai mặt da, néo lại với nhau rồi lấy các đoản tre chêm vào, xoắn cho thật chặt. Trống được treo lên trước dàn tre dựng giữa bản để làm lễ, hai bên treo hai cái chiêng nhỏ.

Mọi thứ chuẩn bị xong, trời đã chập choạng tối, dân làng tập trung đông đủ quanh dàn tre chờ đến giờ hành lễ, lửa bập bùng cháy giữa sân bản. Trên sạp tre, 6 mâm cỗ được bày ra. Mỗi mâm gồm thịt gà, cá nướng, chồi mây non và chồi cây đoác luộc, rượu hiêng và sáp ong. Phía trước có 4 chum rượu cần và một ang nước. Trong các dịp cúng lễ của người Ma Coong không thể thiếu rượu hiêng. Nó được làm từ nếp rẫy và men lá, thơm nức, có màu trắng sánh như sữa.

Đêm của tình yêu

20 giờ, lễ cúng bắt đầu. Mở đầu, chủ lễ Đinh Kơi thắp sáng những cây sáp ong rồi khấn mời Giàng về ăn lễ, chứng kiến lễ hội, phù trì cho dân làng gặp được mưa thuận gió hòa trong năm, nuôi được nhiều con, trồng được nhiều cây, thu hoạch nhiều lúa ngô để năm sau lại cúng Giàng to đủ.

Sau đó các thành viên khác của ban chủ lễ thay nhau cầu khấn. Ngồi xung quanh là một số bà con có tuổi, uy tín và vai vế trong bản. Sau mỗi hồi khấn, người ta đánh một hồi chiêng trống.

Các đồ dùng để làm lễ rất linh thiêng, phải giữ gìn và kiêng kỵ. Khi mặt trời khuất sau rặng núi, tôi hòa vào dòng người ở bản Cà Roòng 2 lội qua suối đi lễ hội. Cả con đường ngây ngất hương, áo trinh nữ còn mùi vải mới quyện vào nước hoa lẫn phấn cây dẻ, cây lan rừng. Lễ cúng kết thúc, tiếng chiêng trống thay nhau ngân lên, dồn dập vang vào núi rừng, vọng vào vách núi. Mọi người chuyền nhau từng chén rượu, từng ngụm rượu cần nồng ấm.

Từng nhóm người cầm tay nhau nhảy múa quanh đống lửa, thay nhau trổ tài đánh chiêng trống. Vừa đánh, họ vừa hô to "Roa lữ Giàng ơi" nghĩa là "sướng quá trời ơi". Trống được nịt chặt nhưng phải đánh cho mặt trống nứt vỡ trước khi trời sáng. Vì người Ma Coong nghĩ rằng nếu trước khi trời sáng mà mặt trống không bị nứt vỡ, đó là điềm gở, mùa màng thất bát, dân làng đói khổ.

Suốt đêm, cả bản rực sáng ánh lửa. Vầng trăng tròn soi tỏ, minh chứng cái tình của buôn làng.

Dân làng đang bịt trống

Cúng tế cầu cho mùa màng bội thu

Một thanh niên đang say sưa biểu diễn khèn

Trương Quang Nam