Giữa bãi bom mìn còn sót lại, những người dân ở thôn 1, 2 và xóm Bến Móc (xã Thanh Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình) hằng ngày “lặn ngụp” tìm kiếm phế liệu chiến tranh, mà người dân ở đây thường gọi chung là ca - nông.

Những ’thợ săn’ thiện nghệ

Sáng sớm, trên con đường dẫn vào trận địa pháo thời chống Mỹ ở vùng cát Bảo Ninh (Đồng Hới), từng đoàn người đạp xe mang theo lỉnh kỉnh các thiết bị rà tìm kim loại.

Bên cạnh tấm biển cảnh báo khu vực có bom mìn được các đơn vị công binh cắm từ năm 1994, ông Trần Văn Quỳnh, 45 tuổi, thôn 1, khởi động chiếc máy rà tự chế có xuất xứ từ hàng Trung Quốc. Từng tiếng kêu bíp bíp…bíp bíp… nối nhau kéo dài.

Trang bị của ’thợ’ săn ca - nông rất thô sơ: cuốc, máy rà kim loại đơn giản và mũ bảo hiểm... xe máy. Ảnh: Tấn Tài.

“Chiếc máy này tôi mua ở tận Móng Cái với giá gần 5 triệu đồng, gồm phần chảo cảm ứng, loa và 16 cục pin cỡ 2,5V. Nó có thể phát hiện kim loại ở độ sâu tối đa 2m”, ông Quỳnh cho biết. Ông chao đi chao lại để thử máy trước khi bước vào cuộc đi săn.

Phải cuốc bộ hơn 1km nữa, tôi và ông Quỳnh mới đến địa điểm câu ca nông. Chiếc máy rà phát ra những tiếng tít tít…tít tít… ngắt quãng. Ông dừng lại định vị rồi cầm cuốc lôi lên mảnh ca - nông to bằng ba ngón chân cái. Càng đến gần hố, chiếc máy rà càng phát ra những âm thanh réo rắt hơn. Ông quay lại cười bảo “trúng hố ca - nông con”. Gác chiếc máy rà qua bên, ông Quỳnh dùng xẻng khoanh vùng trước khi bổ những nhát cuốc “khai quật” hố ca nông. “Trung bình mỗi hố ca nông con có từ 5 đến 6 kg sắt, trúng hố ca nông mạ thì trên 10 kg. Giá mỗi cân khoảng 3.500 - 4.000 đồng. Hên lắm mới gặp, chứ lâu ngày người ta câu hết”, ông Quỳnh giải thích. Phải mất 5 phút, ông Quỳnh mới “giải quyết” hết hố ca nông con.

Vượt qua hai đồi cát, chiếc máy rà phát tín hiệu có kim loại, nhưng âm thanh lần này nhỏ và gấp gáp hơn. Ông Quỳnh cúi xuống dùng tay bới cát để lộ ra hai quả bom bi (loại bi ổi) sù sì. Tôi phát hoảng, thối lui mấy bước, mồ hôi chảy ròng. Ông Quỳnh trấn an: “Loại bom bi này chỉ phát nổ khi bị tác động mạnh, còn bình thường nó vùi sâu trong cát”. Nói rồi ông rờ quanh quả đạn pháo nằm chổng chơ bên cạnh quả bom bi gỡ ra những thỏi đồng cho vào bao.

’Câu’ miếng ăn bên miệng tử thần

Khi chiếc túi đựng phế liệu phía sau lưng đã oằn xuống, ông Quỳnh ngồi bệt xuống cát châm điếu thuốc hút. Ông kể đã làm cái nghề này cũng ngót ngét hơn 10 năm, từng tiếp xúc với đủ loại bom đạn, mảnh vũ khí. Vợ mất sớm, cả gia đình 6 miệng ăn chỉ trông chờ vào mấy sào ruộng, nên ông phải làm thêm “nghề săn ca nông” này. Năm ngoái, ông bị mảnh đạn M79 găm vào vai khi đang cuốc phế liệu. Vết thương ngày ấy ở vai giờ vẫn hành hạ ông trong những ngày trái gió, trở trời.

“Biết là nguy hiểm, nhưng vì miếng cơm manh áo mà phải bấu víu đến giờ! Xóm tôi cũng có bốn người chết vì trúng mảnh, còn bị thương thì nhiều”, ông Quỳnh chua xót. Nói rồi đôi mắt ông rưng rưng nhìn về phía cồn cát xa xa.

Thời gian gần đây, phế liệu chiến tranh ở vùng cát cạn kiệt dần, nhiều “thợ săn” ca nông chuyển địa bàn lên vùng rừng núi phía tây, nơi còn nhiều khu vực dày bom đạn.

Với kinh nghiệm hai năm “chinh chiến” ở vùng đồi Lâm Thủy, ông Nguyễn Văn Thìn, 49 tuổi, xóm bến Móc, nói: “Ở vùng đồi chủ yếu là bom và ca nông còn mảnh thì hiếm lắm! Rà trúng bom chum, bom từ trường… là chuyện thường. Mỗi quả như thế cũng kiếm được vài triệu”.

Cũng theo ông Thìn, “săn” ca - nông ở vùng đồi rất nguy hiểm. “Thợ săn” thường cuốc nhầm phải bom bi do máy rà khó phân biệt các loại vật liệu nổ trong điều kiện lớp đất đá dày, có cây cối che phủ.

Sau một lúc nghỉ ngơi, những người "thợ săn" lại khoác bao lên vai tiếp tục công việc. Tiếng máy rà lại phát ra những tiếng kêu tit tit…tit tit… xen lẫn trong tiếng rì rào của hàng phi lao chắn sóng.

Giữa đồng cát rộng mênh mông, thấp thoáng những bóng người lúi húi dò tìm, đào bới phế liệu chiến tranh. Họ bất chấp nguy hiểm để mưu sinh trên “vùng đất của tử thần”.

Tấn Tài