Tráp son lưu dấu

Thắp một tuần nhang, trịnh trọng khấn lạy, lão nông Phạm Văn Khôi cẩn trọng vái chiếc tráp trên bàn thờ gia tiên, kính cẩn đưa bảo vật hơn 200 năm có lẻ đặt lên chiếu hoa cho hậu thế chiêm bái.

Ông Khôi cẩn thận rước chiếc tráp cổ từ bàn thờ gia tiên.

Tráp hình chữ nhật, dài chừng 0,7 m, được làm từ gỗ quý. Chạm khắc 5 mặt. Với các bức phượng hoàng chầu nguyệt ở trên, mặt tả chạm rồng, nghê vờn nhau, mặt hữu chạm hình rồng bay lên từ hồ sen. Hai mặt nhỏ hai đầu chạm chữ Hán kiểu triện. Tráp sơn son thiếp vàng, lộng vẫy, thanh cao, nhưng uy nghi bởi vuốt rồng vờn mây là biểu trưng của quan võ.

Ông Khôi cẩn thận mở tráp, màu vàng của các sắc phong dường như vẫn còn tươi nguyên. 15 bản sắc phong được in trên giấy gió màu vàng, cùng 5 chỉ lệnh điều quân với nét chữ bay bổng, rõ ràng, cao vút. Theo ông Khôi, đó là những sắc phong nói rõ công trạng của cử nhân võ học Phạm Sĩ, là quan nhị phẩm, Chưởng vệ triều đình, có nhiều công trạng. Cử nhân võ học được 4 đời vua nhà Nguyễn ban sắc phong ghi công góp sức giữ nước. Trong số đó, đáng chú ý nhất là 3 sắc phong còn nguyên ống quấn bằng ngà voi. Hình rồng được vẽ bằng mực nho 2 mặt rất cầu kỳ. Lão nông Phạm Văn Khôi nói đó là 3 sắc phong quan trọng của đấng võ học giúp triều đình trong việc binh đao, hộ quốc.

Nhìn cách người nông dân bên triền cát cháy bỏng, thận trọng mở ra từng tờ sắc phong từ tráp son, mới thấy rằng, dấu ấn tiền nhân với khí phách quan võ đã hơn 200 năm vẫn đầy đẫy uy nghi.

In dấu thời gian
“Các sắc phong đã trải qua hàng trăm năm, thời gian lưu cữu lên đó một lớp bào mòn ố vàng, nhiều tờ bị mối mọt gặm nhấm. Đó là thế thái nhân tình, trải qua bao dâu bể biến thiên, vẫn còn giữ được thế là may mắn với làng Tiền, với dòng họ Phạm”, ông Khôi nói. Cũng theo ông, từng có một thời, người ta cho đó là những gì thuộc về chế độ phong kiến, mà đã phong kiến là lạc hậu, mà lạc hậu là cần đốt bỏ. Và cả một thời người ta hớn hở phế bỏ những sắc phong như thế để rồi khi thời gian lùi xa, nhìn lại, nhiều nhân vật lịch sử chẳng còn gì ngoài mấy dòng địa chí và dăm ba câu chuyện truyền ngôn với nhiều dị bản.

Lần giở sắc phong cho hậu thế chiêm bái.

Ông Khôi kể, thời nhiều gia đình có giấy chữ Hán đẹp đưa đi đốt, nhà ông được răn dạy phải cất giữ trang trọng trên bàn thờ gia tiên để truyền đời, nhằm dạy giỗ cháu con, rằng những bậc đi trước đã có một đời như thế mà phấn đấu cùng tổ tông.

Truyền đến ông là đời thứ 9, chiến tranh bom đạn, làng Tiền quê ông từng một thời tháo hàng trăm ngôi nhà ra lát đường cho xe qua trong kháng chiến chống Mỹ, giặc giã thả bom, không nhà nào tránh được hư nát, cháy hỏng. Nhà ông mấy lần cháy, nhưng mỗi bận như thế, ông lại lao vào ôm cái tráp nhỏ ra đụn cát cuối làng, bới cát, giấu xuống đó mà tránh bom. Đất nước thống nhất, ông rước tráp về nhà, bảo quản cẩn thận để sau này có người biết rõ chữ Hán dịch cho cả họ cùng nghe.

Nhiều lần ông nhờ người dịch, chỉ biết sơ qua đó là những sắc phong của các đời vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức dành tình cảm cho võ tướng Phạm Sĩ. Biết vậy, phận nông dân, theo ruộng lúa sương nắng, ông ôm ấp làm sao đó để bảo quản tốt những phẩm giá sắc phong truyền đời.

Một ngày, Viện lưu trữ Trung ương đã vào làm việc, đánh dấu số hiệu và chờ ngày tốt đưa về Hà Nội lưu trữ. Ông đang tính thế để tránh mối mọt phá phách. Nhưng của quý trong nhà, đã kinh qua mấy trăm năm dâu bể, ông vẫn gượng giữ chưa muốn rời xa. Ông nói: “Mần nông dân, con cháu quan võ, chỉ biết khoai lúa cù mì cục mịch, chỉ biết giữ gìn cẩn thận để khỏi thẹn với hậu thế và tiền nhân”.

Trao đổi với Đất Việt về những sắc phong cổ trên, ông Nguyễn Viết Ánh, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện Quảng Ninh nói: “Trong điều kiện chiến tranh khốc liệt, bom đạn của giặc cày xới mấy chục năm, rồi trải qua bao biến đổi, gia đình ông Khôi vẫn giữ được những sắc phong cổ là một chuyện phi thường đáng trân trọng. Một chuyện xưa nay hiếm”.

Nguyễn Oanh