>> Thăm cung đường "mỗi người gánh 32 quả bom" 
 
Những người ngã xuống

Nhắc đến cái ngày định mệnh năm ấy, bà Trần Thị Thành (nguyên chính trị viên Đại đội 759 trên tuyến đường 12A) chỉ biết khóc: "Ngày 3/7/1966, 7 TNXP đơn vị tôi được phân công san lấp hố bom mặt đường, khẩn trương thông tuyến cho xe vượt trọng điểm nhằm tránh máy bay địch phát hiện. Như thường lệ chúng tôi làm lễ truy điệu sống cho 7 chiến sĩ TNXP trước khi đi làm nhiệm vụ. Tôi còn nhớ, đồng chí Đinh Tân Thành nói, nếu tôi và anh chị em bị bom vùi thì nhiệm vụ đầu tiên là thông tuyến cho xe qua trọng điểm. 

Mọi người miệt mài làm việc, cứ 10 phút lại chạy lánh bom tọa độ. 14h trưa hôm đó, máy bay Mỹ trút bom như mưa từ  một tốp hơn 20 máy bay. Đất đá lấp đường thêm cả ngàn mét khối, 7 đồng chí TNXP vẫn bám mặt đường cùng bộ đội công binh. 

Hình tư liệu về C759 anh hùng.

Đến 22h cùng ngày, đường sắp thông tuyến thì địch thay đổi giờ đánh bom tọa độ vào ban đêm. Chúng thả bom ngay chính diện đội hình C759 và bộ đội công binh. Cả một ngọn núi sạt xuống, 7 TNXP bị vùi lấp trong lòng đất đá khổng lồ cùng 10 chiến sĩ bộ đội. Họ hy sinh!

Tình thế cấp bách, đường tắc khiến hàng đoàn xe vận tải bị ùn lại. Nếu chờ lấy được thi thể đồng đội thì  máy bay Mỹ sẽ phát hiện ra đoàn xe vận tải, lúc đó thiệt hại sẽ lớn gấp nhiều lần, còn nếu san đường thông xe thì thi hài đồng đội sẽ phải làm sao?.

Cuối cùng, chúng tôi quyết định vừa san đường thông tuyến vừa tìm kiếm xác của đồng đội. Bà Thanh nhớ lại: "Ba ngày sau khi bị vùi lấp, chúng tôi phát hiện thi thể của 2 nữ đồng chí, 5 người còn lại không thể tìm ra. Nén lại đau thương, chúng tôi buộc phải lấp lại mặt đường, phát lệnh thông xe. Đứng trên xác các đồng đội, xe lăn bánh qua trên xác họ, không có cách nào để đưa họ lên, họ thêm một lần nữa hy sinh, chúng tôi đau đớn vô cùng. Hàng ngàn lượt xe đã chạy qua đồi Cha Quang, dưới đó là thi thể của 5 TNXP chưa tìm thấy. Mãi đến năm 1972, chúng tôi mới tìm được 5 thi thể của đồng đội còn lại". 

Ước nguyện đã thành

Sự hy sinh của những TNXP bên đồi Cha Quang trên đường 12A cũng như  nhiều địa danh khác. Thế nhưng, khác với những địa danh nổi tiếng, dấu tích trên đồi Cha Quang bao nhiêu năm vẫn nhạt nhoà lắm.

Những người có trách nhiệm như ông Ly (ông Lại Văn Ly, nguyên là trưởng ban Đảm bảo an toàn giao thông vận tải và phó chủ tịch tỉnh Quảng Bình), bà Thành... đã phải nhiều năm kêu gọi. Mãi đến tháng 3/2010, những người hy sinh mới được công nhận anh hùng. Hiện đồi Cha Quang đã được UBND tỉnh Quảng Bình công nhận là Di tích lịch sử.

Bà Trần Thị Thành, nguyên chính trị viên C759.

Trong câu chuyện với chúng tôi, bà Trần Thị Thành xúc động: "Ước nguyện bao nhiêu năm của tôi cuối cùng đã trở thành hiện thực. 7 TNXP và 10 chiến sĩ công binh hy sinh ở đây sẽ có được chỗ để hương khói chu đáo, thế hệ sau này mãi nhớ về họ".

Bà Cao Thị Kham (xã Lâm Hóa, huyện Tuyên Hóa), mẹ của liệt sĩ Đinh Tân Thành, một trong 7 liệt sĩ ở đồi Cha Quang nói: "Ngày nhập ngũ, thằng Thành chỉ mới 21 tuổi, hắn còn trẻ lắm".

Vâng, cũng như Thành tất cả họ đều mới chỉ muời chín, đôi mươi. Họ đã hy sinh vì hai tiếng Tổ Quốc thiêng liêng. Tôi cũng như nhiều thế hệ hôm nay và mai sau không thể nào quên một đồi Cha Quang đã thấm máu đào của các anh các chị, đó như một Đồng Lộc, một Truông Bồn, một hang Tám cô trên đường 20 quyết thắng...

An Bình - Phan Phương