Bài 1: Kiên trì chuyển giao kỹ thuật trồng lúa nước 

 Xuống núi định cư hơn nửa thế kỷ, nhưng đói nghèo vẫn cứ bám theo đồng bào Rục (một nhóm người thuộc dân tộc Chứt) ở xã Thượng Hóa, Minh Hóa (Quảng Bình). Cuộc sống kham khổ của đồng bào khiến các đồng chí trong lãnh đạo, chỉ huy BĐBP tỉnh nhiều đêm mất ngủ. Nhiều chủ trương được tính đến, nhiều giải pháp được đưa ra và cuối cùng BĐBP tỉnh đã lựa chọn phương án cùng đồng bào xây dựng công trình thủy lợi, khai hoang, mở mang diện tích, tạo ra một cánh đồng trồng lúa nước dưới chân dãy núi đá vôi.

Từ ý tưởng qua những lần xuống bản...

Đến cơ quan Bộ chỉ huy BĐBP Quảng Bình, người đầu tiên đón chúng tôi là Đại tá Nguyễn Văn Phúc, Chỉ huy trưởng. Sau “Hội thi chỉ huy trưởng, chính ủy BĐBP các tỉnh, thành phố” với giải thưởng “Chỉ huy trưởng toàn năng”, chưa kịp nghỉ ngơi anh lại lao vào chuẩn bị “khăn gói” lên đường kiểm tra toàn diện các đơn vị. Tâm đắc về mô hình trồng lúa nước giúp đồng bào, Đại tá Phúc kể cho chúng tôi nghe chuyện về những lần xuống bản và ý tưởng giúp đồng bào thoát nghèo.

Vào ngày đầu năm 2008, trong chuyến kiểm tra tại Đồn 601 đóng quân ở xã Lâm Thủy, huyện Lệ Thủy, gần 12 giờ, Đại tá Nguyễn Văn Phúc ghé thăm một gia đình người Bru Vân Kiều ở bản Tân Ly. Đúng lúc cả nhà đang ăn trưa. Bữa ăn của 6 người chỉ vẻn vẹn một nồi ngô bung và đĩa rau tàu bay luộc. Thương đồng bào, lòng anh như có muối xát… Trên đường về nhìn ra phía trước bản thấy một khu đất bỏ hoang, cây cối um tùm, bên cạnh là dòng suối nhỏ... một ý nghĩ lóe lên. Tìm hiểu anh Phúc biết, trước đó dân bản đã trồng lúa nước, nhưng sau do thiếu kỹ thuật canh tác, làm không hiệu quả nên đã bỏ hoang. Anh Phúc đề xuất với Đảng ủy, Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh giao cho Đồn 601 tổ chức vận động dân bản khai hoang, phục hóa khu đất trên để trồng lúa nước... Và thế là một cánh đồng trồng lúa nước rộng hơn 2ha được tạo ra. Có BĐBP giúp đỡ giống, vốn, hướng dẫn kỹ thuật nên ngay trong vụ đầu, năng suất lúa đã đạt hơn 4 tấn/héc-ta, vụ thứ hai đạt gần 5 tấn/héc-ta...

Lần thứ hai, vào cuối năm 2008, khi lên thăm Đồn 585, thấy đồng bào Rục trên địa bàn đói khổ do thiếu đất canh tác, thiếu nước sinh hoạt, anh Phúc đã đi cả ngày để tìm nguồn nước và đất trồng lúa. Giữa những dãy núi đá vôi dựng đứng, việc tìm ra nguồn nước và tổ chức dẫn nước từ trên núi về bản xa hơn 2km cũng rất gian truân; còn đất canh tác thì chỉ có những quả đồi hoang hóa, nhấp nhô phía trước đồn. Suy tính mãi, nhưng với tình yêu thương đồng bào, ý chí nghị lực của những người lính biên phòng, các anh đã không bó tay! Đầu năm 2009, Đại tá Phúc giao cho Đồn 585 tiến hành thử nghiệm cấy hai sào lúa nước trên ruộng của một hộ dân gần đó và 50m2 trước cửa đồn. Cuộc thử nghiệm thành công, Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh đã đề nghị địa phương cho thực hiện dự án xây dựng công trình thủy lợi, ruộng lúa nước Rục Làn với nguồn vốn 5 tỷ đồng để lấy nước sinh hoạt và trồng lúa nước. Dự án được chính quyền địa phương nhất trí cao. Khi bàn ai cũng hăng hái, nhưng khi có kinh phí rồi ai cũng lo, nếu dự án không thành công gây lãng phí công sức, tiền bạc thì quả là có tội với đồng bào? Để tạo niềm tin, đưa đồng bào rời nương rẫy xuống trồng lúa nước, cải thiện đời sống… Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh đã giao cho cán bộ, chiến sĩ Đồn 585 thực hiện dự án. Sau khi phục hóa, làm thủy lợi dẫn được nước về cánh đồng có diện tích 10ha… Đồn 585 tổ chức lại sản xuất theo mô hình hợp tác xã, có Ban chủ nhiệm, các đội sản xuất, bình công, chấm điểm rõ ràng nhằm giúp đồng bào làm quen với phương thức sản xuất mới. Đại tá Dương Ngọc Nội, Phó Chính ủy Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh trực tiếp xuống nằm vùng làm “cố vấn” để thực hiện... Thành quả từ vụ lúa đầu tiên, đã tạo việc làm cho 115 hộ, với 368 lao động ở cả 3 bản: Mò o ồ ồ, Ón và Tân Hợp (xã Thượng Hóa), mở ra cơ hội lớn để đồng bào Rục thoát nghèo.

...Đến chuyện “đỡ đẻ cho lúa”

Bữa cơm lúa mới với cán bộ Đồn 585, có thêm chén rượu Đoác (chế từ cây Đoác, lương thực chính khi xưa của đồng bào Rục) do Trưởng bản Mò o ồ ồ Hồ Đoi gửi tặng. “Ăn cơm mới nói chuyện cũ”, chuyện giúp đồng bào trồng lúa nước của BĐBP kể cũng lắm gian lao. Trung tá Trịnh Thanh Bình, Đồn trưởng chưa quên cuộc thử nghiệm trồng ngô nhưng không thành công. Có người nói, thổ nhưỡng vùng này không trồng được lúa nước, vì nước từ núi đá vôi có nồng độ can-xi cao, lạnh… Người Rục từ bao đời nay chưa từng trồng lúa nước, trình độ nhận thức rất thấp; cán bộ, chiến sĩ của đồn ít người có kinh nghiệm; dụng cụ lao động cũng bắt đầu từ “số không”; đến con trâu, con bò đồng bào nuôi cũng chưa biết cày, bừa... Càng khó khăn hơn khi trận lũ cuối năm 2010 làm xói lở công trình thủy lợi và bóc đi phần đất màu của hầu hết những mảnh ruộng trên cánh đồng, rồi rét đậm, rét hại kéo dài... Nhưng tất cả không cản được quyết tâm giúp đồng bào xóa nghèo của BĐBP. Bằng sự nỗ lực vượt khó, sáng tạo, cán bộ, chiến sĩ của đồn đã thực hiện thành công nhiệm vụ đưa đồng bào Rục xuống núi trồng lúa nước.

Việc vận động, hướng dẫn người dân trồng lúa nước ban đầu cũng nhiều khó khăn, Chính trị viên Đồn 585, Thiếu tá Lê Quang Hà tâm sự: “Trâu bò của đồng bào từ trước tới nay đều thả trong rừng, nay đem đi kéo cày, bừa, đồng bào sợ nó đau và chết nên không ai đưa về. Đơn vị vừa vận động, vừa phải “treo thưởng” hộ nào đem trâu, bò về tham gia cày, bừa được trả 50kg thóc/công, nếu trâu bò bị chết sẽ đền con khác… khi ấy mới có vài người dân đi bắt trâu bò về. Vụ đầu chỉ có mấy con trâu cày bừa không xuể, bộ đội và dân bản phải “kéo cày thay trâu”. Đến vụ thứ hai, hơn 30% diện tích đất đã được cày bừa bằng sức kéo trâu bò. Ban đầu một số chị em đi cấy, trời mưa phùn, gió bấc, tay chân run bần bật, cắm cây mạ xuống, rút tay lên mạ nổi theo kín mặt ruộng, chán nản bỏ về… Do khéo động viên, “cầm tay, chỉ việc” nên đến vụ thứ hai người dân đã làm khá thành thạo công việc. Chị Hồ Thị Páy, bản Mò o ồ ồ phấn khởi khoe: “Nhờ bộ đội hướng dẫn nên mình và dân bản đã biết cày, biết cấy, làm cỏ, bón phân, phun thuốc trừ sâu… để lúa được to bông, chắc hạt”.

Khó khăn lớn nhất là kỹ thuật canh tác. Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh điều Thượng úy Phạm Xuân Ninh-một cán bộ từng được học chuyên ngành nông lâm về Đồn 585 làm Đội trưởng Vận động quần chúng. Chuyện “đỡ đẻ cho lúa” mà Thượng úy Ninh kể khá thú vị. Do đất canh tác tỷ lệ đất sét cao, nằm dưới chân núi đá vôi, ngâm dài ngày nước đóng váng nổi trên bề mặt, lúa bị vàng lá vào đúng thời kỳ trổ bông, nếu không xử lý nhanh lúa sẽ chết hoặc ảnh hưởng đến năng suất. Cơ quan chuyên môn được mời về nhưng cũng “bó tay”. Sau khi nghiên cứu, xác định lúa bị nghẹt rễ, chỉ huy đồn quyết định tháo sạch nước, giúp cho cây lúa lấy được chất dinh dưỡng, xanh tốt trở lại, trổ bông đúng kỳ…

Sau hai vụ thắng lợi, vấn đề đặt ra là việc chuyển giao để đồng bào tự chủ sản xuất. Ông Trần Trung Trực, bản Mò o ồ ồ tâm sự: “Có sự giúp đỡ của BĐBP chắc chắn dân bản chúng tôi sẽ trồng được lúa nước…”. Còn theo Trung tá Trịnh Thanh Bình thì: “Bộ đội sẽ tiếp tục giúp đồng bào đến khi có đủ khả năng tự chủ sản xuất mới thôi…”.

Sưu tầm: Thu Hà

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)