Mạch nguồn dân ca

Đến Minh Hóa, du khách không khỏi ngạc nhiên khi chứng kiến cảnh, những bà lão tóc bạc phơ tỉ mỉ dạy con trẻ hát dân ca, nam thanh, nữ tú hoà mình cùng điệu múa hay say sưa chế tác nhạc cụ... Hình ảnh ấy phản ánh sâu sắc nét văn hóa của mảnh đất được xem như là "chiếc nôi của những làn điệu dân ca".

Làn điệu dân ca vang lên trên đôi môi người Nguồn gắn với từng biến cố thăng trầm của lịch sử. Khi thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đặt gót giày xâm lược, quê hương Minh Hóa hứng chịu sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh. Thế nhưng, "đất Minh Hóa còn thì dân ca người Nguồn còn". Thuở ấy, trai tráng Minh Hóa lên đường tòng quân đều mang theo làn điệu dân ca quê hương. Những cô gái chốn hậu phương vẫn cất vang tiếng hát trên ruộng đồng hay cung đường bom dội... Khi quân và dân Minh Hóa xuất sắc bắn rơi chiếc máy bay thứ 3.000 của giặc Mỹ, làn điệu dân ca cổ vũ chiến đấu lại vang lên: "Máy bay Mỹ đâm xuống lèn/ Quân dân Minh Hóa thổi kèn mừng công"...

Các thành viên trong câu lạc bộ đàn và hát dân ca huyện Minh Hóa.

Những năm tháng góp sức dựng xây xã hội chủ nghĩa, người Minh Hoá vẫn gìn giữ những làn điệu dân ca. Nghệ nhân Trần Khánh Nguyên, "cha đẻ" điệu hò Đầm đất, nhớ lại: "Khi Minh Hóa đang xây dựng công trình thủy lợi đập Ba Nương, tôi sáng tác nên điệu hò Đầm đất dựa trên chất liệu làn điệu Thuốc cá để cổ vũ tinh thần anh em”. Nói xong, ông cất tiếng hát: "Ngăn khe đưa nước về làng/ Cho quê hương thêm đẹp, thiếp với chàng thêm duyên/Ra về nhớ đập Ba Nương/Nhớ công trình thuỷ lợi, nhớngười thương sớm chiều...". Công trình thủy lợi đập Ba Nương hoàn thành, các công trình lớn nhỏ khác lại tiếp nối và những làn điệu dân ca cứ thế ngày một nhiều hơn; ăn sâu vào nếp sống, nếp nghĩ của người Minh Hóa.

Trở lại "thời vàng son"

Một thời gian dài những làn điệu dân ca ngọt ngào như vậy dường như chỉ còn là "của để dành" trong tâm trí lớp đầu bạc. Phần đông thanh niên giờ đây chẳng quan tâm đến lịch sử thăng trầm của làn điệu dân ca người Nguồn. Đó cũng chính là lí do khiến họ hững hờ với nhạc khúc dân tộc. Thực tế ấy khiến không ít người trăn trở.

Để lưu giữ và phát triển những làn điệu dân ca, tháng 8-2009, Trung tâm Văn hoá - Thể thao huyện Minh Hóa thành lập "Câu lạc bộ đàn và hát dân ca huyện Minh Hóa". Buổi đầu, câu lạc bộ có sự góp mặt của 20 hội viên. Con số này ngày càng gia tăng nhanh chóng. Câu lạc bộ được chia làm ba nhóm: Nhóm hát, nhóm nhạc, nhóm sưu tầm sáng tác; luyện tập đều đặn 2 buổi/ tuần.

Tuy phần đông đều đã luống tuổi, nhưng tình yêu âm nhạc luôn sục sôi trong tim các thành viên câu lạc bộ. Ý thức tầm quan trọng của việc "giữ gìn cốt cách dân tộc bắt đầu từ làn điệu dân ca", nên các thành viên trong câu lạc bộ đều tận tụy với công việc. Họ còn là tuyên truyền viên âm nhạc dân tộc cho con cháu.

Gần một năm nay, cụ Cao Tiến Dòng (60 tuổi) vượt trên 10km để đến với câu lạc bộ. Cụ là một trong những nghệ nhân sử dụng thuần thục nhiều loại nhạc cụ dân tộc. Tuy tuổi cao, sức yếu, cuộc sống khó khăn..., nhưng cụ vẫn sinh hoạt đều đặn cùng anh em. Cụ chia sẻ: "Còn gì hạnh phúc hơn, khi chúng tôi trở thành người gìn giữ và truyền ngọn lửa âm nhạc cho lớp trẻ. Dẫu vất vả đến đâu, anh em tôi cũng cố gắng".

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống âm nhạc, cô giáo Đinh Thị Linh Giang (25 tuổi) sớm tiếp xúc dân ca người Nguồn. Cô tâm sự: "Tôi đến đây để thoả lòng đam mê làn điệu dân ca và có cơ hội tìm hiểu những làn điệu hay để truyền dạy cho học trò".

Bà Đinh Thị Hạ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ cho biết: "Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ thành lập thêm nhiều câu lạc bộ ở các xã để bảo tồn và phát triển các làn điệu dân ca, tạo ra sân chơi âm nhạc cho người cao tuổi trong huyện. Bên cạnh đó, Trung tâm Văn hoá - Thể thao huyện sẽ phối hợp với phòng Giáo dục và Đào tạo đưa những làn điệu dân ca người Nguồn vào các trường học trên địa bàn để truyền dạy cho lớp trẻ".

Sưu tầm: T.QUÝ 

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)