Thời còn là học sinh trường làng, Tiến thường trốn nhà ra quét dọn sạch sẽ ngôi chùa cổ bị bỏ hoang ven làng với mong muốn được thần linh phù hộ. Mỗi lần như thế Tiến ngắm nhìn say sưa những bức tượng Phật sơn son thếp vàng và ước ao: có ngày mình làm được những bức tượng đẹp như thế! Ao ước đó theo Tiến suốt những ngày nhìn bạn bè theo nhau vào trường đại học, còn mình thì lủi thủi mót sắn, hái củi trên nương rẫy để chống đói cho gia đình. Nhà nghèo, không hi vọng gì vào đại học, Tiến đi làm công nhân đường sắt, rồi đường sông.

Tiến yêu một người con gái nơi vùng quê cát trắng đến lóa mắt của Quảng Bình. Tình yêu chưa đến ngày kết thì nàng lặng lẽ ra đi vì một cơn đau tim. Trong niềm đau đớn và thương nhớ mảnh tình đầu, Tiến đã vẽ lại chân dung và nặn tượng nàng. “Tượng chân dung này được nặn xong thì ngọn lửa được vào đại học cháy lại trong anh”. Đỗ đầu vào khoa điêu khắc Trường đại học Mỹ thuật Huế nhưng gia đình anh chẳng ai lấy làm mừng vì không biết lấy gì chu cấp cho Tiến ăn học. Nhưng rồi Tiến vào trường với lời hứa trước gia đình là sẽ tự kiếm tiền ăn học.

Tượng đài Mẹ Suốt

Năm 1995 Tiến tốt nghiệp, được trường giữ lại làm cán bộ giảng dạy. Con đường thênh thang cho nghề nghiệp của Tiến ở một đô thị như Huế đã mở nhưng miền gió Lào, cát trắng Quảng Bình đã kéo Tiến về lại với mình. Bạn bè ở Huế ai cũng nói Tiến điên khi bỏ về quê nhưng về với miền cát trắng ấy, anh lại như tìm được chính mình khi tìm thấy mạch nguồn cho nhiều ý tưởng sáng tạo.

Về quê, Tiến làm việc ở Hội Văn học nghệ thuật tỉnh. Và tác phẩm điêu khắc đá tượng đài Mẹ Suốt - thai nghén từ khi còn học đại học - của Tiến đã lập tức “gặt” được giải A giải thưởng văn học nghệ thuật Lưu Trọng Lư lần thứ 2 (1996-2001) của tỉnh Quảng Bình. Tiến tiếp tục “ẵm” các giải thưởng mỹ thuật Bắc miền Trung, giải đặc biệt trại sáng tác điêu khắc quốc tế “Ấn tượng Huế - VN” 1998. Mới ngoài 30 tuổi, Tiến đã là hội viên Hội Mỹ thuật VN, chi hội trưởng Chi hội mỹ thuật VN tỉnh Quảng Bình.

Đồ án nghệ thuật sắp đặt Thánh đường cà phê của Tiến tại Tây nguyên 2008

Năm 2001, khi đang thi công mẫu tượng đài Mẹ Suốt, Tiến bị một cơn đau lạ trong đầu. Tại Bệnh viện Việt - Đức Hà Nội, người ta phát hiện anh bị u màng não. Tiến cứ nghĩ cuộc đời đã đến lúc chấm hết. Ngoài nỗi lo mẹ già, vợ trẻ và đứa con đầu lòng chuẩn bị chào đời, anh còn lo lắng đến tượng đài Mẹ Suốt chưa làm xong... Tiến đã viết di chúc trong phòng bệnh.

Người nhà mẹ Suốt làm lễ tạ mộ mẹ đã khấn mẹ phù hộ cho Tiến khỏi bệnh. “Mình nghĩ là mình được mẹ Suốt phù hộ thật, nên đã khỏi bệnh” - Tiến nói. Đứa con trai sinh ra, Tiến đặt tên là cu Đá, vì cuộc đời Tiến mãi chỉ gắn với đất, đá. Khỏi bệnh nhưng một thời gian dài Tiến gần như bị bại liệt. Tiến lao vào tập dưỡng sinh và anh vượt qua được căn bệnh hiểm nghèo để trở lại với nghề và tiếp tục dựng xong tượng đài Mẹ Suốt ở Đồng Hới.

Năm 2006 là năm “bội thu” của Tiến. Anh dự các trại sáng tác điêu khắc “Ấn tượng Vũng Tàu” lần thứ nhất với tác phẩm Sóng bằng chất liệu đá granit, mang hình hai mắt xích bứt phá, tượng trưng cho sức mạnh của thời đại đập tan xích xiềng. Tác phẩm được đặt tại công viên Bãi Trước. Trong trại sáng tác điêu khắc quốc tế lần 4 tại Huế, anh đã miệt mài với Hồn đá, thể hiện ý tưởng con tằm rút ruột nhả tơ, tác phẩm được đặt tại công viên Hồ Thủy Tiên. Tiến còn nhiều tác phẩm nổi bật như Biển cả tại Nha Trang, Xuyên thời gian tại TP.HCM, Giao cảm tại Đà Lạt... Tiến cũng “gặt” nhiều giải thưởng giá trị: Nhân bản - tặng thưởng của Hội Mỹ thuật VN, Chuyển dòng - giải A triển lãm mỹ thuật công đoàn toàn quốc...

Tác phẩm Sóng

Du khách đến bờ sông Nhật Lệ thơ mộng hôm nay không mấy ai quên ghé chân đến bến đò của mẹ Suốt năm xưa, để chiêm ngưỡng và chụp tấm hình lưu niệm dưới tượng đài Mẹ Suốt anh hùng.

Người dân Đồng Hới chưa quên một Phan Đình Tiến râu ria lởm chởm, giữa những ngày hè nắng rát bỏng cặm cụi cùng những nghệ nhân ở Ninh Bình tạc tượng đài Mẹ Suốt bên bờ sông. Tượng Mẹ Suốt cao 7m (cả bệ) được Tiến làm từ chất liệu đá xanh Thanh Hóa, dựng năm 2003. Tượng đá này đã hòa nhập được với không gian sông nước, bến thuyền của dòng Nhật Lệ. Chiều chiều, mặt sông hắt ánh vàng hoàng hôn lên tượng Mẹ Suốt làm những đường nét của Mẹ Suốt y như thật.

Tiến sống sôi nổi và hết lòng vì điêu khắc. Và đến lượt mình, điêu khắc nói hết lòng cho Tiến bằng ngôn ngữ lặng im của đá.

LAM GIANG