Ông Đặng Đôn, người đã khôi phục chiếu hát Kiều Quảng Kim

Đó là ông Đặng Đôn, năm nay đã 77 tuổi, là chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Kiều Quảng Kim. Theo ông Đôn, điệu hát Kiều ở Quảng Kim có từ cách đây hơn 200 năm. Xuất xứ các chiếu hát Kiều của làng là do du nhập từ bên kia Đèo Ngang, thuộc địa phận tỉnh Hà Tĩnh sang. Ngày trước, mỗi khi làng chuẩn bị hội vui là bao giờ cũng phải có tiếng hát Kiều góp hội. Trước năm 1945 làng có đến ba đoàn hát chèo, hát Kiều. Và hát Kiều của làng rất hưng thịnh.

Các đoàn đã đi diễn Kiều từ Cảnh Dương, sang Quảng Châu, lên Quảng Hợp, rồi vô tận Ba Đồn... Nổi tiếng về hát Kiều nên các đoàn được người dân Hà Tĩnh mời ra vùng Kỳ Anh biểu diễn. Trong thời kỳ chống Pháp, đoàn hát Kiều của làng được sáp nhập vào đội văn nghệ tuyên truyền của xã và đi biểu diễn ở khắp các vùng tự do. Thời kỳ chống Mỹ cho đến những năm 80 của thế kỷ trước thì chiếu hát Kiều của làng bị lắng xuống và có nguy cơ thất truyền.

Những năm đó ông Đặng Đôn còn công tác nhà nước. Năm 1989 ông Đôn nghỉ hưu, về sống ở Quảng Kim. Lúc còn trai trẻ ông hay đi xem người làng hát Kiều, rồi mê mẩn với điệu hát Kiều. Nên khi về làng nghỉ hưu, nghe vắng tiếng hát Kiều thì ông rất buồn.

Ngày ngày ông đau đáu một tâm nguyện là làm sao khôi phục chiếu hát Kiều từng có tiếng của làng. Tâm nguyện của ông Đôn được cụ Từ Xuân Ấn- một người trong đội hát Kiều năm xưa- ủng hộ và giúp sức. Năm 1990 ông Đôn bắt tay vào khôi phục làn điệu hát Kiều Quảng Kim. Ông sưu tầm các kịch bản hát Kiều mà người cao tuổi trong làng còn lưu giữ được. Công việc này hết sức vất vả, vì các làn điệu của môn hát này đã bị lãng quên trong một thời gian dài do chiến tranh. Các tích hát cổ của làng dàn dựng trước đây thất lạc ở mỗi nhà một vài tờ, ông tìm lại và chắp nối chúng thành tập để nghiên cứu soạn lại.

Có các bản tích hát rồi, ông lặn lội tìm các cụ ông cụ bà từng sắm vai hát như cụ Tỷ, cụ Khấu, cụ Dẫn, cụ Khuể... để biết các đoạn trong kịch bản hát Kiều ấy phải hát điệu gì... Sau đó mới tập hợp lại và chỉnh lý để có một kịch bản hoàn chỉnh đậm nét hát Kiều truyền thống. Để có kịch bản hát Kiều hoàn chỉnh cho lớp sau diễn, ông đã mất hơn bốn năm sưu tầm, tập hợp và chỉnh lý. Ông Đôn cho biết: “Trong kịch bản hát Kiều Quảng Kim có tới 31 làn điệu. Ngoài những làn điệu hát quen thuộc như nói lối, hát xướng, ngâm thơ thì hát Kiều ở Quảng Kim còn có thêm điệu “la chớ”, đây là làn điệu hát Kiều độc đáo, chỉ có ở Quảng Kim”.

Một tiết mục hát Kiều của câu lạc bộ hát Kiều Quảng Kim

Năm 1993, ông Đôn thành lập lại được Câu lạc bộ (CLB) hát Kiều của xã với 25 thành viên. “Kép” chính của CLB lúc bấy giờ là những cụ ông, cụ bà vốn đã “bị” tiếng hát Kiều cổ của làng ngấm vào máu thịt, nên họ gắn bó với CLB rất chặt bằng niềm đam mê nghệ thuật truyền thống của bản thân, mà không hề đòi hỏi điều gì.

Từ đó đến nay, các thế hệ người dân ở Quảng Kim tiếp tục lớp sau theo lớp trước để duy trì CLB hát Kiều và đều đặn sinh hoạt, biểu diễn phục vụ người dân trong xã và tham gia các hội diễn văn nghệ quần chúng ở huyện, tỉnh. Mỗi tháng CLB sinh hoạt định kỳ 2 lần để tập hát điệu mới, tích hát mới. Hiện CLB có 13 thành viên, cao tuổi nhất là cụ Từ Tình 82 tuổi...

Điều ông Đôn lo nhất hiện nay là: “Trong 31 làn điệu hát Kiều ấy, CLB mới tập hát và minh hoạ được 9 làn điệu mà thôi- ông trăn trở- tui lo là mai này những người tâm huyết trong câu lạc bộ hát Kiều như cụ Đôn, cụ Phan Uy,  cụ Từ Tình, cụ Lê Lam… không còn nữa thì hát Kiều ở Quảng Kim không biết có còn truyền giữ cho đời sau được nữa không?”. Bởi theo ông, hầu như các thành viên trong CLB hát Kiều của Quảng Kim đều là người cao tuổi, thế hệ “U” 50-60 trong làng cũng chỉ biết được đôi ba câu hát Kiều mà thôi. Còn lại các thế hệ “U”... sau nữa thì dường như đã xa lạ lắm với hát Kiều rồi.

Theo ông, các thế hệ sau này chưa hiểu hết được cái hay, cái sâu sắc của Truyện Kiều, vì thế nên chưa lĩnh hội được cái độc đáo của loại văn nghệ truyền thống này của dân tộc. Hơn nữa cuộc sống của bà con còn khá khó khăn, họ phải bận bịu với chuyện áo cơm hàng ngày. Trong khi đó, CLB hát Kiều cũng không có kinh phí để hoạt động bình thường, nói gì đến kinh phí bồi dưỡng, truyền thụ hát Kiều cho lớp trẻ.

Lâu nay, từ trang phục, đạo cụ, kinh phí hoạt động đều do các cụ tự nguyện bỏ tiền mua và đóng góp. Hội Người cao tuổi xã mỗi năm hỗ trợ cho CLB 100.000 đồng để mua chè xanh nấu nước uống cho các cụ tập hát. “Đã gần đất xa trời rồi, nay tui chỉ ao ước là xã, huyện, tỉnh đầu tư thành lập cho được một đội hát Kiều truyền thống của địa phương. Lúc đó mới có có điều kiện bồi dưỡng, truyền thụ cho thế hệ sau, nếu không chiếu hát Kiều sẽ lặng!”.

Theo Tuổi trẻ Online