Những ngày này khi nắng thu đang trải vàng khắp làng quê, dọc các thôn trong xã, người dân hối hả, khẩn trương sửa chữa, hoàn thành những ngôi nhà bè để sử dụng trong mùa mưa lũ này.

Nhà bè được ví như chiếc phao cứu sinh cho người dân trong mùa lũ

Trăm nỗi lo khi con nước dâng tràn

Theo con đường rải bê tông, uốn lượn quanh dưới chân lèn, thấp thoáng giữa màu xanh của núi rừng là những ngôi nhà mái ngói nằm thấp giữa các thung lũng, đó là nơi sinh sống từ bao đời nay của người dân xã Tân Hóa. Một vùng địa thế thấp trũng, bao vây bởi những dãy núi đá vôi cao lưng trời. Do đặc thù địa lý như vậy nên hằng năm cứ đến mùa mưa, nước từ trên các khe núi, triền dốc ào ạt đổ về, dâng lên nhanh thành biển nước uy hiếp con người và nhấn chìm tất cả đồ đạc trong nhà, cuốn trôi gia súc, gia cầm của bà con. Chỉ tính trong mùa mưa lũ năm 2013, toàn xã Tân Hóa có 553 ngôi nhà bị ngập trong nước; 413 ngôi nhà bị tốc mái, hư hỏng; 76 ha diện tích hoa màu bị mất trắng; 760m3 đất đá bị sạt lở, một đập nước bị cuốn trôi… thiệt hại lên đến hàng tỷ đồng.

Kinh nghiệm của người dân Tân Hoá cho biết, những năm trước đây thì cứ vào độ hết tháng 8 âm lịch là thời điểm mọi người chuẩn bị sẵn sàng các phương án chạy lũ: Có thể là khuân vác đồ đạc lên rầm tra (gác lửng gần sát mái nhà); có khi lên lèn cao chuẩn bị lán trại trước để người và vật cùng trú ẩn. Riêng những vật dụng gia đình thì họ đành phó mặc cho con nước nên sau lũ, các vật dụng được nhuộm màu vàng non của bùn đất, hư hại hết.

Giữa cái nắng ngày thu, nhìn tấm áo ướt đầm của anh Đinh Xuân Toàn ở thôn 1, xã Tân Hoá khi anh cùng với những người thợ hối hả chuẩn bị dụng cụ, đo kích thước gỗ để làm nhà bè tránh lũ. Tranh thủ chút thời gian, anh Toàn chia sẻ, cho đến bây giờ anh đã trải qua không biết bao nhiêu cơn lũ lớn nhỏ. “Ở đây vất vả lắm chú à. Vào mùa mưa, chỉ cần 2, 3 ngày mưa liên tục thì đất này đã ngập lụt. Lúc đó cực cả trăm đường, nào lo chồng chắng nhà cửa, chuẩn bị lương thực dự phòng, sơ tán người, vật nuôi lên lèn cao. Cực nhất là con nước dâng lên nhanh vào đêm khuya, khi đó người dân trở tay không kịp nên chỉ kịp sơ tán người, còn của cải thì chấp nhận hư hại, hỏng hóc… nên cái nghèo, cái khó cứ đeo bám mãi".

Dựng nhà bè để an tâm hơn trong mùa lũ

Ngay trong mùa lũ năm 2010, để đảm bảo tính mạng cho người dân, phương án sơ tán dân lên lèn cao được chính quyền xã Tân Hóa và huyện Minh Hóa triển khai tích cực. Cùng vào thời điểm mùa mưa lũ năm đó, người dân ở Tân Hóa đã có phương án khắc phục thiệt hại khi sử dụng những mảng bè để cất giữ đồ đạc, vật nuôi. Mặc dù khi đó, giải pháp làm bè nổi để chứa đựng vật dụng chỉ là tạm bợ bởi nó ẩn chứa nhiều rủi ro như tài sản bị ướt, bè dễ trôi truột hoặc bị lật chìm khi gió to hoặc nước chảy xiết. Rút kinh nghiệm từ năm 2010, mùa lũ những năm tiếp theo, một số ngôi nhà bè, nhà phao chắc chắn được người dân Tân Hóa chuẩn bị đã giúp họ chủ động, yên tâm trong việc trú ẩn cũng như cất giữ đồ đạc, vật nuôi…

Nhà bè tránh lũ (hay còn gọi là nhà phao) ở Tân Hóa được thiết kế theo kiểu "nước lên bè nổi" có dạng hình vuông, khung và sàn nhà được làm bằng gỗ chắc chắn; mái lợp tôn, xung quanh vách nhà được che chắn bởi gỗ và tôn đảm bảo kín gió. Dưới sàn nhà có gắn thùng phuy nhựa hoặc sắt. Đặc biệt, khoang chứa thùng phuy được thiết kế cẩn thận, đảm bảo an toàn. Hệ thống dây chằng và cột neo đảm bảo trong các trường hợp nước dữ hoặc lốc xoáy. Ngoài ra, tuỳ theo diện tích nhà bè mà sử dụng số lượng phuy tương ứng để đảm bảo tải trọng. Hiện, nhà bè ở xã Tân Hóa được làm theo 3 kiểu, với cách bố trí 6 phuy, 12 phuy và 16 phuy. Theo tính toán của người dân, mỗi nhà bè tránh lũ, sau khi hoàn thành tiêu tốn khoảng từ 25 đến 30 triệu. Toàn xã Tân Hóa hiện có 672 hộ dân với 3.167 nhân khẩu, trong đó có khoảng 140 hộ gia đình có nhà bè tránh lũ.

Ông Cao Xuân Lục, Chủ tịch UBND xã Tân Hóa cho biết: “Những nhà bè tránh lũ chắc chắn đã mang lại lợi ích thiết thực nhằm giảm thiệt hại cho người dân Tân Hóa trong công tác phòng, chống bão lũ hằng năm. Tuy nhiên đối với người dân, có khoảng 30 triệu đồng để dựng nhà bè tránh lũ là vấn đề không hề đơn giản, bởi địa phương có đến 95% người dân sinh sống bằng nghề nông, thu nhập đầu người còn quá thấp”.

Cần lắm sự chung tay của cộng đồng.

Từ những hiệu quả của nhà bè tránh lũ như đủ sức chứa các thành viên trong gia đình và nhiều vật dụng khác như ti vi, xe máy, lương thực thực phẩm, quần áo và nhiều tài sản quan trọng khác… nên mong muốn dựng được một ngôi nhà bè tránh lũ đang là nỗi ao ước đối với người nghèo xã Tân Hóa.

Biết được mong mỏi đó, vừa qua, Nhà chống lũ - một dự án kêu gọi đóng góp của cả cộng đồng xã hội chung tay để xây nhà an toàn cho dân nghèo vùng lũ đã hỗ trợ, giúp đỡ dựng 19 nhà bè (nhà phao) cho 19 hộ dân ở các thôn 1, 2, 3, 4 xã Tân Hóa (huyện Minh Hóa). Theo đó, sau khi khảo sát địa bàn, nguồn lực địa phương đồng thời rút kinh nghiệm từ những mô hình chống lũ của người dân đã thực hiện trước đó. Đại diện Dự án Nhà chống lũ đã tiến hành họp dân ở các thôn để thông báo nội dung, tiêu chí và tổ chức cho cộng đồng dân cư bầu chọn các hộ khó khăn để tiến hành dựng nhà bè. Khi triển khai xây dựng, ban giám sát cộng đồng được thành lập do đại diện ủy ban xã, trưởng thôn, cán bộ mặt trận thôn và người có kinh nghiệm để giám sát quá trình xây dựng, nghiệm thu và bàn giao nhà bè. Theo đó, mỗi hộ được dự án hỗ trợ 12 thùng phuy cùng với bulong, ốc vít, sơn chống rỉ và chổi quét…

Vui mừng khi ngôi nhà bè tránh lũ đã hoàn thành trước mùa mưa lũ năm 2014, anh Trương Xuân Hương ở thôn 1, Tân Hóa là một trong 19 gia đình được Dự án Nhà chống lũ hỗ trợ, xúc động nói: “Ước mơ dựng được ngôi nhà tránh lũ đã ấp ủ từ lâu nhưng vì hoàn cảnh khó khăn nên gia đình chưa làm được. Nay được sự giúp đỡ, hỗ trợ của cộng đồng xã hội, ngôi nhà bè đã trở thành hiện thực. Tôi mừng lắm, chắc chắn mùa lũ lụt năm nay, bà con chúng tôi yên tâm sống chung với lũ”.

Con số 140 hộ gia đình ở xã Tân Hóa dựng được nhà bè tránh lũ là một tín hiệu đáng mừng nhưng đây vẫn là con số còn ít ỏi, bởi qua từng mùa mưa lũ, số lượng vật dụng của các gia đình bị hư hại, hỏng hóc còn quá nhiều. Để giúp người dân nghèo Tân Hóa có ngôi nhà bè tránh lũ, cần lắm sự chung tay của cộng đồng, sự hỗ trợ của chính quyền các cấp để người dân vùng lũ yên tâm sống chung với lũ.

Xuân Thi