Chuyến bay phải được tuyệt đối giữ bí mật nên nhân dân Đồng Hới không ai được biết. Ra sân bay đón Bác chỉ có đồng chí Cổ Kim Thành, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Bình; đồng chí Nguyễn Tư Thoan, Chủ tịch Ủy ban hành chính tỉnh Quảng Bình; đồng chí Hoàng Văn Thái, Chính ủy Sư đoàn 325. Đoàn cán bộ đi theo Bác cũng không nhiều, ngoài Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam còn có đồng chí Hoàng Văn Diệm, Chủ tịch Ủy ban Hành chính Liên khu IV, đồng chí Vũ Kỳ là thư ký riêng của Bác, đồng chí Đỗ Viết Kháng là Cục trưởng Cục Bảo vệ, đồng chí Nhữ Thế Bảo là bác sỹ chuyên trách bảo vệ sức khỏe của Người.

Chiếc xe Povida đưa Bác về trụ sở Ủy ban Hành chính tỉnh. Bác không nghỉ mà đi luôn vào thăm nơi làm việc và nhà ăn của cán bộ, công nhân viên, liền sau đó làm việc với các đồng chí lãnh đạo tỉnh đến 11h30 mới nghỉ ăn một bữa cơm đạm bạc. Bác làm việc liên tục như muốn tận dụng hết những giây phút ở trên mảnh đất Quảng Bình. 13h45, Bác tiếp đoàn đại biểu Vĩnh Linh và đoàn cán bộ hoạt động bí mật vùng nam giới tuyến do Bí thư Khu ủy Khu vực Vĩnh Linh Hồ Sĩ Thản dẫn đầu. Bác hỏi chuyện đi đường, chuyện hoạt động trong vùng địch hậu, hỏi hoàn cảnh của từng người... Rồi dặn từng điểm cần lưu ý trong xây dựng và bảo vệ lực lượng. Bác nói: “Phải kiên trì, đừng nóng vội dễ bị hỏng việc. Phải quyết tâm chiến đấu cho ngày độc lập”. Bác chuyển sang hỏi đồng chí Bằng là Trưởng Ty an ninh Quảng Trị: “ Bà con trong ấy có khỏe không?” Ông Bằng thưa: “Dạ, bà con ai cũng mong được đón Bác vào thăm”. Bác trầm ngâm một lúc rồi nói: “Bác biết thế, nhưng lần này Bộ Chính trị không chấp thuận để Bác vào. Các chú ra đây là thay mặt cho cán bộ và nhân dân Vĩnh Linh, Quảng Trị nói cho Bác nghe tình hình đó...”

14h15, Bác tiếp đoàn đại biểu người dân tộc. 14h30, bác gặp gỡ đoàn nhân sĩ, trí thức. 15h, Bác gặp mặt 500 cán bộ cốt cán của tỉnh với những lời phát biểu rất ngắn gọn nhưng khúc chiết và sâu sát của vị lãnh tụ. Phần khuyết điểm Bác chỉ ra từng việc, có dẫn chứng cụ thể. Kết thúc buổi nói chuyện, Bác so sánh: “Lúc vận động Cách mạng tháng Tám, ta chỉ có 4,000 đảng viên từ Nam ra Bắc, địch thì mạnh, có chính quyền, quân đội, mật thám, nhà pha, ta chỉ có tay không, vậy mà cách mạng đã thành công. Bây giờ Quảng Bình - Vĩnh Linh có 5.500 đảng viên, ta lại có chính quyền, bộ đội, Mặt trận. So sánh 4.000 đảng viên của toàn quốc trước Cách mạng tháng Tám và 5.500 đảng viên chỉ riêng Vĩnh Linh - Quảng Bình cái nào dễ,cái nào khó? Trước khó, nhưng đảng viên tin chắc quyết tâm nên làm được, nay đễ hơn phải làm được. Nếu không làm được thì nghĩ thế nào? Phải học tập các đồng chí trước để làm cho được…” Bác hỏi: “Các cô, các chú có hứa quyết tâm không? Có làm được không? Có tin tưởng không?”. Cả 500 cánh tay đều giơ cao hô to “có!”.

16h, bác nói chuyện với hơn 30.000 đồng bào Quảng Bình và Vĩnh Linh tại sân vận động lớn. Bác gặp gỡ toàn thể đồng bào trong tình thân ái, bao la. Lúc Bác xuất hiện, bóng Bác lồng lộng giữa khán đài cao. Đứng quanh Bác còn có Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Chủ tịch Liên khu IV Hoàng Văn Diệm, một số cán bộ và đại biểu thiếu niên quàng khăn đỏ. Khi trò chuyện, đôi tay Bác đưa lên đưa xuống hòa nhịp với từng tiếng nói gọn rõ qua máy phóng thanh. Bác nói: "Quảng Bình cùng với Vĩnh Linh ở tuyến đầu miền Bắc, tiếp giáp miền Nam. Mọi việc làm tốt hay xấu của các cô, các chú ở đây đều có ảnh hưởng nhất định đến cách mạng miền Nam, đều có ý nghĩa đối với việc bảo vệ miền Bắc. Nếu kẻ địch có hành động gì thì Quảng Bình, Vĩnh Linh phải đương đầu với chúng trước hết và phải đánh thắng chúng trước hết”. Trước lúc kết thúc bài nói chuyện, giọng Bác lại vang lên trong máy phóng thanh. Bác bảo: “Bây giờ chúng ta cùng hát với Bác nhé”. Bỗng nhiên, Bác trở thành người nhạc trưởng đứng bắt nhịp. Hàng vạn cặp mắt đồng bào nhìn lên Bác không chớp, cùng Bác vỗ tay theo nhịp hát vang. Khi lời Bác vừa dứt “Kết đoàn chúng ta là sức mạnh. Kết đoàn chúng ta là sắt gang…” tay Bác cứ nhịp nhàng, lời hát cứ truyền loang như tiếng sóng biển dội vang dồn dập, thôi thúc, đắm say vọng lên bầu trời xanh Đồng Hới hôm đó. Chưa lúc nào ý chí đại đoàn kết dân tộc bên Người lại gây được ấn tượng sâu sắc và giàu chất hào hùng, đầy sức mạnh, đầy ý chí như thế với người dân Quảng Bình.

17h30, Bác đến thăm và nghỉ ở Nhà khách Sư đoàn 325 tại biển Nhật Lệ. Sau cuộc liên hoan ngoài bãi biển Nhật Lệ với cán bộ, chiến sĩ Nhà khách Sư đoàn 325, bảo vệ mời Bác vào phòng nghỉ. Dừng lại trước cửa phòng, Bác hỏi: “ Ở đây trăng sáng, gió mát, chú cho Bác nghỉ trong phòng thì làm sao thưởng thức được biển”. Nói xong, Bác ôm luôn chiếc chiếu hoa và chiếc gối ra trước thềm nhà, tự tay trải ra nằm nghỉ. Chính ủy Sư đoàn 325 Hoàng Văn Thái rất lo cho công tác bảo vệ nhưng Đại tướng Nguyễn Chí Thanh bảo: “Cứ để cho tự nhiên, tùy Bác”.

Theo kế hoạch, ngày hôm sau, Bác sẽ gặp gỡ và nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 325 nhưng đến 23 giờ đêm đó, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh nhận được tin báo của Trực ban Bộ Tư lệnh 09 đi bảo vệ chuyến bay đang trực tại sân bay Đồng Hới “Ngày mai, 17/6, có một khu áp thấp sẽ hình thành từ Thanh Hóa vào, gây mưa to gió lớn trong 05 ngày liền, Trung ương mời Bác trở ra Hà nội”. Bộ Tư lệnh 09 đề nghị máy bay chở Bác phải vượt qua đèo Ngang trước 07 giờ sáng. Đại tướng Nguyễn Chí Thanh hội ý với các đồng chí trong đoàn và quyết định cuộc gặp gỡ bộ đội sang 04 giờ sáng, rồi báo cáo lại toàn bộ sự việc với Bác. Ngay lập tức, Chính ủy Hoàng Văn Thái điện cho Tham mưu trưởng Sư đoàn lê Đình Sung phát lệnh báo động khấn trương tập kết các Trung đoàn 18, 95 và 101 tại sân vận động trước 04 giờ sáng.
Đúng 04 giờ, đèn pha sân vận động bật sáng. Bác xuất hiện trên khán đài, khoan thai giơ tay vẫy chào bộ độ trong tiêng hoan hô, reo mừng. Bác đang nói chuyện rất sôi nổi chừng 5 phút, thì hạ giọng : “Đáng lẽ Bác nói chuyện nhiều với các cô, các chú nhưng vì Trung ương có điện khẩn, Bác phải về Hà Nội ngay. Bác ủy nhiệm cho chú Thanh thay mặt Bác nói chuyện với các cô, các chú”. Đại tướng tiến đến chỗ Bác nói chuyện ngay với bộ đội. Đoàn xe đưa Bác ra sân bay Đồng Hới.

04h45 ngày 17/6/1957, trời chưa sáng hẳn, Bác xuống xe, không vào phòng khách mà rút đôi dép cao su ngồi xuống bên thảm cỏ cạnh đường băng. Mọi người cùng ngồi xuống. Bác quay mặt vào phía Nam trầm ngâm. Cách đấy chưa đầy 70 cây số là dòng sông Bến Hải, bên kia là một mảnh hình hài của đất nước còn trong nỗi đau chia cắt.

Đúng 05 giờ, Bác đứng dậy và nói: “Bác rất tiếc là thăm Quảng Bình - Vĩnh Linh chưa hết chương trình đã phải trở về. Bác về rồi Bác lại vô”.

Chiếc chuyên cơ màu nhũ bạc rời đường băng, lượn một vòng trên thị xã, nghiêng cánh chào đồng bào, rồi phút chốc chuyển thành vệt sáng bay ra phương Bắc, kết thúc một sự kiện hết sức trọng đại, kỷ niệm quý giá không bao giờ có lại trong đời hoạt động của Bác Hồ và của người Quảng Bình - Vĩnh Linh. Thời gian chưa trọn một ngày, nhưng giá trị tinh thần và lịch sử của nói gấp mấy ngàn ngày và mãi mãi lưu truyền…

Kim Cương (Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh)