Hò khoan Lệ Thủy - Nét văn hóa đặc sắc của người dân xứ Lệ

Hoàng Đại Hữu sinh ra và lớn lên ở xã Văn Thủy, huyện Lệ Thủy. Tuổi thơ ông gắn liền với sông nước Kiến Giang và những làn điệu hò khoan mượt mà làm say đắm lòng người. Ngày đó, cả nhà ông đều làm nghề đánh cá trên sông. Bố mẹ ông là những người rất "sành" hát hò khoan nên ông đã yêu những điệu hò quê nhà và biết hát khi mới 10 tuổi.

Bài hò khoan đầu tiên Hoàng Đại Hữu hát là bài “Hò mái sắp”: "Là hỡi em ơi, con chi không chân nó đi khắp rừng khắp rú/ Con chi không vú nó nuôi chín mười con...". Đối lại: "Là hỡi anh ơi, con rắn không chân nó đi khắp rừng khắp rú/ Con gà không vú nó nuôi chín mười con...".

Những năm tháng gắn bó với sông nước, được tiếp cận và nghe rất nhiều làn điệu hò khoan do chính bố mẹ hát khiến loại hình âm nhạc này đã thấm sâu vào con người ông. Lớn lên đi bộ đội và học xa quê, chàng trai xứ Lệ vẫn mang theo làn điệu hò khoan đi khắp đất nước để hát cho vơi đi nỗi nhớ nhà, nhớ quê.

Những năm 70 của thế kỷ trước, khi đang công tác trong quân đội, ông Hữu đã bắt đầu viết báo và có những tác phẩm đầu tiên cộng tác cho các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương. Đến năm 1986, ông bắt đầu sáng tác hò khoan Lệ Thủy lời mới. Bài đầu tiên ông cho ra mắt có tên "Đẹp mãi Kiến Giang". "Nước Kiến Giang ai lắng mà trong/ Mà Lệ Ninh xanh lên cơn giông bão/ Mà hương đồng vương vấn mãi không thôi...". Ngay sau đó, bài hò khoan này đã được nghệ sỹ ưu tú Lài Tâm hát và được phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam.

Ông Hữu nhớ lại: "Lúc đó, tôi rất vui và hạnh phúc vì đã có được "đứa con" tinh thần đầu tiên. Đó cũng là động lực để tôi viết tiếp những làn điệu hò khoan sau này".

Trong số các bài hò khoan mình viết, Hoàng Đại Hữu nhớ nhất là bài "Tiếng hát trên Nông trường Đại Giang". Bài hò khoan này được sáng tác khi một lần ông về thăm quê, thăm vợ đang làm việc tại nông trường. "Sáng sớm chưa tan trên đồi Đại Giang/ Hạt sương long lanh thấm đượm nghĩa tình em/ Đây đồi xanh chè xanh giữa nông trường tiếng hát vang ngân/ Sức trẻ xây dựng nông trường như một bài ca đẹp mãi quê ta...". Bài này cũng được nghệ sỹ ưu tú Lài Tâm trình bày và phát sóng thường xuyên trên Đài Tiếng nói Việt Nam.

Với Hoàng Đại Hữu, mỗi bài viết đều mang lại cho ông một niềm vui, một cảm xúc khác nhau. Ông sáng tác hò khoan xuất phát từ cái tâm, cái tình dành cho những điệu hò quê hương. Cuộc đời viết văn, làm báo đã cho Hoàng Đại Hữu những chuyến đi, sự trải nghiệm. Chính điều đó đã góp phần giúp ông sáng tác.

Bài hò khoan mới nhất ông sáng tác có tên "Hát mừng làng văn hóa Văn Minh", nhân dịp thôn Văn Minh (Văn Thủy, Lệ Thủy) đón làng văn hóa. Ý tưởng sáng tác bài này xuất phát từ những đổi thay, sự đi lên của mảnh đất vốn ngày xưa gánh chịu nhiều mưa bom bão đạn. "Văn Minh cuộc sống đẹp tươi giữa cuộc đời thắm thiết/ Sân trường vui tiếng hát rừng cây con phát triển lên nhanh/ Ao hồ tôm cá lượn quanh, tiếng máy rền hòa nhịp/ Làng văn hóa ấm êm nghĩa tình...".

Đến nay, ông đã chủ biên và cho xuất bản 2 tập hò khoan Lệ Thủy với trên 100 bài hò khoan lời mới, hàng ngàn làn điệu hò khoan lời cổ được sưu tầm. Ngoài ra, ông còn tham gia chủ biên và xuất bản ấn phẩm “Văn nghệ Lệ Ninh trước đây và Lệ Thủy sau này”, hai tập truyện ký "Đất và người" (xuất bản năm 2005) và "Sông quê cuối năm" (xuất bản năm 2012) cùng với hàng ngàn tác phẩm báo chí được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Những sáng tác của Hoàng Đại Hữu đang ngày càng được công chúng biết đến. Tiếng hò khoan ngày càng vang xa. Ở các xã, trường học trên địa bàn huyện cũng đã thành lập câu lạc bộ hò khoan để sinh hoạt và giảng dạy.

Theo Đài Phát thanh và Truyền hình Quảng Bình