Mỗi lần dừng chân ghé thăm nơi đây là như được trở lại với những giờ phút lịch sử 50 năm về trước…

“Nơi đây - hồi 22 giờ ngày 30/6/1964, lực lượng dân quân Hải Thành cùng với chiến sỹ Công an vũ trang Đồn Nhật Lệ đã chiến đấu tiêu diệt và bắt sống toán biệt kích Mỹ - ngụy lần đầu tiên xâm nhập bằng đường biển vào Thị xã Đồng Hới - Quảng Bình”. Đó là lời tóm tắt ghi ở mặt trước Đài tưởng niệm, mặt sau ghi danh các liệt sỹ đã hy sinh: “Trong trận chiến đấu này, các đồng chí Trương Pháp - Nguyễn Văn Hai - Lê Văn Ngọc đã anh dũng hy sinh” (trong đó hai chiến sỹ Trương Pháp và Nguyễn Văn Hai là dân quân; đồng chí Lê Văn Ngọc là Công an vũ trang).

Tư liệu trong “Lịch sử Đảng bộ phường Hải Thành (1930-2005)” do BCH Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam phường Hải Thành tổ chức biên soạn, in ấn tháng 01/2010 đã khái quát lại “… Trận đánh trả bọn biệt kích Mỹ - ngụy lần đầu tiên xâm nhập bằng đường biển của dân quân Đồng Thành, 30/6/1964: Đêm 30/6/1964, một toán biệt kích Mỹ - ngụy (23 tên) được tàu chiến đưa vào gần cửa biển Nhật Lệ rồi dùng thuyền cao su đổ bộ vào phía Đông Bắc thôn Đồng Thành… Nhằm mục đích đánh phá một số mục tiêu kinh tế - xã hội như Nhà máy nước Đồng Hới gây tiếng vang trong lòng hậu phương Miền Bắc. Với tinh thần cảnh giác cao, lực lượng dân quân du kích thôn Đồng Thành đã sớm phát hiện được, khẩn trương phối hợp với lực lượng Công an nhân dân vũ trang Đồn Nhật Lệ truy tìm tiêu diệt địch. Sau gần 20 phút chiến đấu, toán biệt kích bị tiêu diệt một tên, ba tên khác bị thương, một tên bị bắt sống…”

Cuộc chiến đấu ngoan cường và sự hy sinh quả cảm của các chiến sỹ dân quân Đồng Thành, các chiến sỹ Công an vũ trang Đồn Nhật Lệ đã được mô tả… “Trung đội dân quân do Chính trị viên Nguyễn Quang Thái chỉ huy băng qua lửa đạn truy kích bọn biệt kích đang tháo chạy. Trận đánh giáp lá cà diễn ra trên bãi biển, đồng chí Hồng dùng lựu đạn nện tới tấp vào đầu địch, đồng chí Sung ném một quả lựu đạn nổ làm chết một tên, đồng chí Trương Pháp vọt lên trước bám sát địch và hô “Xung phong,…”

Thật cảm động khi được biết thêm, trong trận đánh lịch sử này, có ba anh em ruột cùng sát cánh bên nhau. Đó là ba đồng chí dân quân thôn Đồng Thành: Anh cả là Nguyễn Quang Thái – Chính trị viên Trung đội dân quân Đồng Thành, anh hai là Nguyễn Lâm Sung và anh ba - anh út là Nguyễn Ngọc Trúc. Trận đánh còn có hai anh em ruột cùng chung chiến hào, đó là anh Trần Thanh Hồng và chị Trần Thị Nồng. Chính anh Trần Thanh Hồng là người đã dùng một quả lựu đạn đập thẳng vào đầu một tên địch. Và đặc biệt trong trận đánh đó có một đôi trai gái, đã trao tình đôi lứa cho nhau. Anh chị đã dự tính đến việc chuẩn bị lễ vật cho ngày thành vợ, thành chồng. Anh là Trương Pháp và chị là Trần Thị Nồng.

Nhưng rồi anh đã ra đi mãi mãi… hành động dũng cảm hy sinh của người anh hùng Trương Pháp được mô tả trang trọng trong Lịch sử Đảng bộ phường Hải Thành… “Đồng chí Trương Pháp vọt lên trước bám sát địch và hô “Xung phong”… rồi anh bị địch xúm lại bắt sống kéo xuống thuyền, nhưng anh chống trả quyết liệt bằng tay không, quyết không để bọn địch bắt sống. Chúng đã bắn anh tại chỗ. Chiến sỹ Trương Pháp đã anh dũng hy sinh trên mình mang bảy viên đạn…” chị Trần Thị Nồng sau trận đánh đó, vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ của một nữ dân quân. Và rồi, cũng vào một ngày của tháng sáu ba năm sau – năm 1967, chị cũng đã ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ trực chiến phòng không.

Trở lại phường Hải Thành, được gặp lại những đồng đội, những người thân của các anh hùng liệt sỹ, gặp lại số ít các chiến sỹ tham gia trong trận đánh biệt kích năm ấy, càng thấy một nét xúc động, kính phục, quý trọng những người con đã dũng cảm chiến đấu vì độc lập tự do của quê hương, của đất nước. Con đường ven biển phía Bắc cửa biển Nhật Lệ - nơi diễn ra trận đánh biệt kích lịch sử năm ấy, đã được mang tên người anh hùng Trương Pháp. Ngày 21/11/2013, UBND tỉnh Quảng Bình đã quyết định xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đối với: “Trận đánh biệt kích đêm 30/6/1964 ở Đồng Thành”. Gương hy sinh oanh liệt của các anh, các chị đã được trang trọng ghi vào Lịch sử Đảng bộ Phường Hải Thành, là niềm tự hào của Đảng bộ nhân dân, của tuổi trẻ Phường Hải Thành. Tuổi trẻ Hải Thành đã có những chương trình cụ thể noi gương anh hùng Trương Pháp, noi gương các anh, các chị. Đội vệ sinh môi trường của Đoàn phường Hải Thành đảm nhận công việc giữ gìn môi trường bờ biển sạch đẹp suốt con đường mang tên người Anh hùng Trương Pháp.

Những ngày tháng 6/2014 này, Đảng bộ, nhân dân, tuổi trẻ phường Hải Thành long trọng tiến hành các công việc tri ân các anh hùng liệt sỹ cũng như những hành động quả cảm của cán bộ - chiến sỹ dân quân và Công an vũ trang Đồn Nhật Lệ trong trận đánh oanh liệt 30/6/1964, thiết thực kỷ niệm 50 năm ngày lịch sử này.

Biển quê hương vẫn còn đó, hình ảnh những người con quả cảm đã ngã xuống. Biển quê hương ngân mãi câu hát trong những tấm lòng biết ơn những người con của biển. Tuổi xuân của họ sáng ngời với rừng dương xanh với bãi cát vàng, với con sóng bạc của Đồng Thành – Hải Thành nơi cửa biển Nhật Lệ yêu thương…

Nguyễn Như (Hội viên Hội VHNT tỉnh Quảng Bình)