Đi qua những vùng đồng trũng ở huyện Lệ Thuỷ, Quảng Ninh hoặc dọc bờ sông Nhật Lệ, sông Gianh rất dễ dàng bắt gặp cảnh đánh bắt cá ''hiện đại'' của người dân. Không biết có phải "người khôn của khó'' hay không, mà người dân đã nghĩ ra nhiều cách khai thác cá không tốn nhiều công sức... Khi được hỏi, nhiều người hồn nhiên cho rằng: Bây giờ đi đánh cá mấy ai còn sử dụng đến chài lưới, câu kéo nữa, làm vậy rất mất thời gian mà hiệu quả lại thấp, tốt nhất là dùng xung điện vừa đơn giản lại hiệu quả rất nhiều. Được biết, trước đây thiết bị đánh bắt bằng xung điện phần lớn do Trung Quốc sản xuất, nay thợ cơ điện ở nhiều nơi có thể sản xuất một cách dễ dàng và mức độ kích điện thậm chí vượt qua cả máy Trung Quốc. Thiết bị này hiện nay rất đa dạng với nhiều chủng loại khác nhau, có loại sử dụng 12-16 con sò, có bán kính hoạt động từ 8-10 m tùy vào mục đích sử dụng, hoặc loại dùng 2 bình ắc quy 12V (loại này khá phổ biến ở tỉnh ta), kích lên dòng điện 220V có khả năng sát thương rất cao. Để sắm một bộ xung điện khá đơn giản, chỉ cần đầu tư khoảng 1,5 triệu đồng là có thể mua 2 bình ắc quy loại 12V và một bộ kích điện tại bất cứ hiệu sửa chữa điện tử nào, cộng với một bình nhựa hoặc chiếc làn nhựa và hai cần tre dài 1,5-2 m là có ngay một bộ kích điện. Ban đêm, người đi kích điện sử dụng thêm chiếc đèn soi chạy bằng ắc quy để hành nghề.

Là người có kinh nghiệm đánh cá theo kiểu này nên theo Nguyễn Văn T - người chuyên làm nghề đánh cá bằng xung điện ở xã Xuân Ninh (Quảng Ninh) cho biết, nơi có thể đánh được là những cánh đồng trũng, áo hồ hoặc các con hói nội đồng. Chỉ cần đưa hai chiếc cần tre xuống dòng nước là dòng điện từ bộ kích phóng qua trong nước. Theo phản xạ, những con cá, con tôm nhao loạn lên rồi ngắc ngoải lịm hẳn. Người đi kích điện chỉ việc dùng vợt hoặc tay để bắt cá. Dọc theo các sông Nhật Lệ, sông Gianh, người dân dùng thuyền để đi kích điện. Mỗi người một thuyền nhỏ cùng chiếc đèn soi hoạt động trên cả khúc sông rộng.

Tuy nhiên, một thực tế dễ nhận thấy, ngoài những con tôm, con cá mà người đi kích điện vớt được còn nhiều những loại thuỷ sản nhỏ khác chết hàng loạt, đấy là chưa kể đến những sinh vật phù du trong nước cũng không chịu nổi dòng điện tới 220V. Sự tận diệt nguồn lợi thuỷ sản, tàn phá môi trường đã đến mức báo động.

Mặc dù đã được cảnh báo, song tình trạng đánh bắt cá bằng xung điện tỉnh ta vẫn không chấm dứt, thậm chí ở một số nơi không có sự kiểm tra của lực lượng thanh tra thuỷ sản, người đi kích điện vẫn ngang nhiên hoạt động vào cả ban ngày. Việc quản lý vấn đề này còn bỏ ngỏ, bởi vì lực lượng thanh tra thuỷ sản quá ít, vào cuộc một cách đơn độc và chính quyền ở một số địa phương chưa quan tâm. Cố gắng lắm, cả năm 2008, lực lượng thanh tra thuỷ sản tổ chức được 20 đợt kiểm tra việc sử dụng chất nổ, xung điện để khai thác thuỷ sản, tịch thu 28 bộ kích điện; từ đầu năm 2009 đến nay đã có 10 trường hợp vi phạm bị xử lý với mức phạt 10 triệu đồng. Con số này chưa phản ánh được thực trạng của việc sử dụng các phương tiện khai thác thuỷ sản không đúng quy định, nhất là dùng chất nổ và xung điện để đánh cá. Và hiện cũng chưa có con số thống kê cụ thể và kiểm soát được số người trên địa bàn tỉnh tham gia đánh bắt thuỷ sản bằng xung điện và chất nổ.

Bên cạnh đó, tình trạng tàu thuyền sử dụng chất nổ để khai thác trên biển cũng xảy ra ở nhiều nơi. Ước tính toàn tỉnh có vài chục tàu thuyền thường xuyên đánh bắt bằng thuốc nổ và các phương tiện cấm, xảy ra nhiều nhất là ở xã Nhân Trạch (Bố Trạch). Trong 6 tháng đầu năm 2009, thanh tra chuyên ngành thuỷ sản đã phối hợp với Bộ đội Biên phòng phát hiện và bắt giữ tàu của ông Ngô Xuân Việt ở Nhân Trạch tàng trữ kíp nổ và dây cháy chậm trên tàu; tàu của ông Phạm Văn Hiệu cũng ở Nhân Trạch sử dụng chất nổ để khai thác thuỷ sản. Cơ quan chức năng đã xử phạt hành chính số tiền 15 triệu đồng đối với hành vi vi phạm trên của 2 tàu. Qua tìm hiểu được biết, các chủ phương tiện thường tàng trữ chất nổ bằng cách trà trộn vào những nhu yếu phẩm mang theo trên tàu thuyền, cá biệt có những trường hợp được cung cấp ngay ngoài khơi. Chính vì vậy, rất khó để các ngành chức năng có thể kiểm tra, kiểm soát được. Ngư dân cũng biết rất rõ về những nguy hại khi sử dụng thuốc nổ nhưng họ vẫn cố tình vi phạm.

Ra quân lần này, Thanh tra Sở NN-PTNT tập trung tuyên truyền, phổ biến Chỉ thị số 01/1998/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Chỉ thị số 05/CT- UB của UBND tỉnh về nghiêm cấm sử dụng chất nổ, xung điện để khai thác thuỷ sản nhằm nâng cao ý thức của người dân để từ bỏ việc khai thác thuỷ sản bằng chất nổ, xung điện. Bên cạnh công tác tuyên truyền, cơ quan chức năng tăng cường vận động nhân dân, nhất là những hộ đã, đang sử dụng kích điện điện, chất nổ ký cam kết không sử dụng và không tái sử dụng phương tiện, vật liệu cấm này để đánh bắt thuỷ sản. Địa bàn được lựa chọn để tập trung tuyên truyền là các xã Hàm Ninh, Xuân Ninh, Hiền Ninh, Trường Xuân (Quảng Ninh), Nhân Trạch, Thanh Trạch (Bố Trạch), Quảng Văn, Quảng Minh, Quảng Lộc, Quảng Trung, Quảng Hải, Quảng Tiến, Quảng Đông, Cảnh Dương (Quảng Trạch).

Bất luận vì mục đích mưu sinh hay lợi nhuận, tình trạng đánh bắt thuỷ sản bằng chất nổ, xung điện đã hủy hoại không nhỏ đến môi trường sinh thái, vì thế cần phải xử lý nghiêm hành vi vi phạm để tránh tái diễn như đã xảy ra.

Báo QB số 124