Kết quả chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa năm 2016, tổng diện tích toàn tỉnh đã chuyển đổi được 2.228 ha, trong đó chuyển đổi 714,6 ha cây trồng cạn, đạt 74,5% kế hoạch bằng 87,6% so cùng kỳ. Cụ thể, các huyện Lệ Thủy chuyển đổi 65,3 ha, Quảng Ninh 113,1 ha, Bố Trạch 315,4 ha, Quảng Trạch 122 ha, Ba Đồn 74,4 ha, Tuyên Hóa 19,3 ha, Minh Hóa 05 ha. Các cây trồng có diện tích tương đối lớn như ngô 290,8 ha, đậu xanh 133,5 ha, rau 115 ha, dưa hấu 90 ha, khoai lang 21 ha… Hiệu quả kinh tế mang lại cao hơn gấp 1,6 - 13,6 lần so với trồng lúa. Các cây trồng chuyển đổi có lãi 2,3 - 78 triệu đồng/ha, trong đó cao nhất là mướp đắng gấp 13,6 lần, cây rau gấp 06 lần, mè gấp 5,2 lần, ngô thực phẩm gấp 2,8 lần...

Bên cạnh đó, biện pháp kết hợp lúa cá với diện tích 1.525 ha đạt 82,4% kế hoạch, bằng 84,1% cùng cùng kỳ, trong đó huyện Lệ Thủy 1.010 ha, huyện Quảng Ninh 271 ha, thành phố Đồng Hới 125 ha, huyện Bố Trạch 100 ha, huyện Quảng Trạch 19 ha; năng suất cá bình quân đạt 7,1 tạ/ha đạt 120,3% so với kế hoạch bằng 94,7% so với cùng kỳ; thu nhập tăng thêm từ nuôi cá 35,5 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, hiện kinh phí hỗ trợ còn thấp nên chưa thực sự khuyến khích người dân chuyển đổi; thị trường nông sản thiếu ổn định, nông dân ít thông tin về thị trường, đầu tư chưa mạnh dạn, áp dụng tiến bộ kỹ thuật còn hạn chế, thực hiện đúng quy trình kỹ thuật trong sản xuất theo yêu cầu từng mùa vụ, từng loại cây trồng, nhất là các khâu làm đất kết hợp lên luống tiêu thoát nước, tưới đủ ẩm, bón phân, bón vôi ít quan tâm nên diện tích chuyển đổi trên đất lúa năm 2016 không đạt kế hoạch đề ra, năng suất một số cây trồng thấp như lạc, đậu đỗ...
Nhằm chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, năm 2017, các địa phương phấn đấu chuyển đổi sang cây hàng năm 2.725 ha; năm 2018 khoảng 3.728ha, trong đó cây hàng năm 3.698 ha, cây lâu năm 30 ha; năm 2019 khoảng 4.138 ha, riêng cây hàng năm 4.088 ha, cây lâu năm 50 ha; năm 2020 khoảng 4.550 ha, cụ thể cây hàng năm 4.500 ha, cây lâu năm 50 ha.

Để hoàn thành kế hoạch đề ra, thời gian tới, tỉnh sẽ bố trí thời vụ hợp lý cho từng loại cây trồng đối với vùng chuyển đổi cả 2 vụ lúa sang cây trồng khác, cụ thể: Vụ Đông Xuân ưu tiên bố trí các loại cây trồng có nhu cầu nước cao như rau, ngô, nhất là ngô lấy hạt; bố trí thời vụ gieo trồng vào khung trà sớm để tranh thủ thời gian triển khai gieo trồng vụ sau. Vụ Xuân Hè tập trung gieo trồng các cây có khả năng chịu hạn, nhu cầu sử dụng nước ít gồm lạc, đậu xanh, mè, dưa hấu… Riêng đối với vùng chỉ chuyển đổi trong vụ Hè Thu sẽ bố trí theo cơ cấu lúa Đông Xuân với đậu xanh, ngô, dưa hấu...

Bên cạnh đó, các địa phương cũng tiến hành lựa chọn cây trồng phù hợp bằng cách tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi trên đất lúa thành vùng tập trung theo hướng sản xuất hàng hóa bằng những đối tượng cây trồng, vật nuôi có thị trường dễ tiêu thụ; đẩy mạnh thông tin tuyên truyền cho người sản xuất về chính sách hỗ trợ của Nhà nước về chuyển đổi trồng lúa sang trồng cây khác; tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc cây màu trên đất lúa, phổ biến mô hình hiệu quả để người sản xuất áp dụng nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập; quản lý chặt chẽ, đúng thủ tục và chính sách hỗ trợ; thực hiện đúng, đủ thủ tục từ trồng lúa sang trồng cây khác trên đất lúa theo đúng quy định; khuyến khích các địa phương có chính sách hỗ trợ chuyển đổi từ trồng lúa sang trồng cây khác.

Mặt khác, các cơ quan, đơn vị liên quan cần tăng cường chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho người sản xuất, khảo nghiệm, lựa chọn, bình tuyển bộ giống cây trồng chuyển đổi phù hợp với mục đích sử dụng, chân đất; áp dụng quy trình thâm canh có tưới ở những ruộng có điều kiện về thủy lợi, tưới tiêu; tăng cường liên kết các doanh nghiệp trong thu mua, chế biến sản phẩm nông sản; tổ chức liên kết doanh nghiệp tham gia thu mua nông sản trên địa bàn với địa phương đưa ra phương án hợp tác ngay từ đầu vụ sản xuất; khuyến khích, hỗ trợ cơ sở chế biến hiện có trên địa bàn đầu tư nâng cấp công nghệ chế biến nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm tạo đầu ra thuận lợi cho người sản xuất.

Minh Huyền