Con đường chiến lược mang tên Bác

Đầu năm 1959, BCH Trung ương Đảng họp bàn về cuộc cách mạng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Để làm được điều này, không còn con đường nào khác là phải đấu tranh vũ trang. Muốn đấu tranh vũ trang giành được thắng lợi, đòi hỏi phải có lực lượng, lương thực, vũ khí... Để đáp ứng được những yêu cầu này, trước hết phải có một tuyến vận tải chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam, Lào và cả Campuchia. Vì vậy con đường cơ giới chiến lược được ra đời. Ngày 19/5/1959, Bác Hồ đã quyết định thành lập tuyến vận tải chiến lược dọc dãy núi Trường Sơn (sau này gọi là đường Hồ Chí Minh). Đồng chí Võ Bổng, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 440, một đảng viên, một chiến sỹ du kích Ba Tơ (Quảng Ngãi) được giao nhiệm vụ tổ chức và chỉ huy thực hiện nhiệm vụ đó. Đến tháng 6/1959, tại Làng Ho (Khe Hó) ở phía Nam của tỉnh Quảng Bình, giáp với huyện Vĩnh Linh (Quảng Trị), Tiểu đoàn 440 được chuyển thành Tiểu đoàn 301 và tiến hành đặt nhát cuốc đầu tiên mở đường chiến lược. Về sau lực lượng này phát triển đông trở thành một binh đoàn, sư đoàn... Với quy mô rộng khắp, Bộ Chính trị đã thành lập Đoàn 559 (ra đời tháng 5/1959). Từ một Tiểu đoàn bé nhỏ, chỉ 500 cán bộ, chiến sỹ hoạt động gùi thồ, giao liên theo mùa, lực lượng mở đường Trường Sơn đã phát triển thành một Binh đoàn hùng mạnh. Về sau, lực lượng này có đến 9 sư đoàn: 2 sư đoàn ô tô, 4 sư đoàn công binh, 1 sư đoàn phòng không, 1 sư đoàn bộ binh, 1 đoàn chuyên gia cố vấn và 21 trung đoàn trực thuộc (chưa kể lực lượng thanh niên xung phong và những trung đoàn phối thuộc của các quân khu). Đến thời điểm năm 1973, toàn bộ có hơn 10 vạn cán bộ chiến sỹ và 1 vạn TNXP.

Và những câu chuyển về KM số 0.

Lạt - một thị trấn nhỏ, lọt thỏm giữa miền núi hoang vu, loang lổ những hố bom do chiến tranh để lại nằm ở phía Tây của tỉnh Nghệ An. Nay Lạt đã có nhiều công trình, nhà cửa đồ sộ mọc san sát. Thị trấn Lạt thuộc huyện Tân Kỳ nằm ngay giữa ngã ba đường. Nơi này, trước đây là một địa điểm lịch sử đóng vai trò hết sức quan trọng vào chiến dịch Mùa xuân 1975 và thống nhất đất nước. Với 3 ngã đường: Một ngã nối với đường 15B chạy ra phía Bắc, một ngã là đường 15A chạy về Đô Lương, Nam Đàn, TP Vinh..., ngã còn lại chính là con đường vận tải cơ giới chiến lược chạy vào miền Nam để tiếp viện lương thực, đạn dược cho quân ta. Nơi đây, vào ngày 27/11/1972, Đoàn 559 và nhân dân địa phương chính thức đặt cột mốc số 0, đánh dấu điểm khởi đầu của con đường Trường Sơn huyền thoại. Theo Đại tá Vũ Văn Kiều, Chủ tịch Hội CCB huyện Tân Kỳ: Ngày 9/9/1964, có hàng vạn công binh, TNXP, nhân dân thuộc các huyện của tỉnh Nghệ Tĩnh cũ đã tập trung để khởi công đoạn đường này. Họ đã lập một kỳ tích, đào bới hàng ngàn khối đất đá, khôi phục hàng chục cầu cống, trực tiếp bắn rơi máy bay và bắt nhiều giặc lái. Họ đã dùng một cây gỗ lớn và khắc thành cây số 0 để xác lập điểm khởi đầu của con đường.

Ngày 15/9/1992, điểm mốc này được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử quốc gia. Sau đó, nhân dân địa phương đã xây dựng tại đây một đài lịch sử có khắc rõ Km 0 của "Đường cơ giới chiến lược". Đến năm 1995, Đảng bộ, nhân dân địa phương đã chính thức làm một chiếc mốc hoàn chỉnh bằng gỗ. Nhưng do sự đổi thay về lịch sử và quan điểm, nên khi xây dựng xong đường Hồ Chí Minh, tượng đài này đã được thay thế bằng một tấm bia khổng lồ theo biểu trưng của ngành GTVT. Tấm bia được dựng bằng một khối đá lớn, khắc chữ cả 4 mặt với 2 ngôn ngữ (tiếng Việt và Anh) và đặt ngay tại Km280 của con đường Hồ Chí Minh ngày nay.

Hiện nay, tại Km 282 + 267, đường Hồ Chí Minh (cách cây số 0 hơn 2 km) có một cây cầu mang tên Lê Duẩn. Nhiều cựu chiến binh từng tham gia làm đường hồi đó cho biết: Vào năm 1972, cố Tổng Bí thư Lê Duẩn đã cùng đoàn của Bộ Chính trị vào thăm mặt trận. Tại thời điểm đó, cây cầu cũ bị bom đánh sập. Với yêu cầu gấp rút hoàn chỉnh cây cầu mới để Tổng Bí thư và đoàn qua, Đoàn 559 đã huy động tối đa lực lượng làm suốt ngày đêm nên sau khi hoàn thành họ đã đặt tên cây cầu mang tên Tổng Bí thư Lê Duẩn.

Từ một vùng quê nghèo thuộc miền núi phía Tây Bắc của tỉnh Nghệ An, nay ở mảnh đất này đã có một diện mạo mới, hứa hẹn nhiều tiềm năng về phát triển kinh tế - xã hội. Dọc trên con đường Hồ Chí Minh, những đồi trọc trước đây đã biến thành một màu xanh tươi tốt của tràm, keo và chè. Những ngôi nhà tranh lụp xụp đã được thay thế bằng những ngôi nhà xây, lợp ngói khang trang, kiên cố. Song song với phát triển kinh tế vườn đồi, đã có một số nhà máy chế biến đường, chè, dứa... hình thành và đi vào hoạt động có hiệu quả. Tạm biệt Km0 - nơi khởi nguồn của con đường lịch sử mang tên Bác - chúng tôi tiếp tục hành trình dọc tuyến đường này để ghi lại những dấu tích lịch sử tạo nên chiến thắng Mùa xuân 1975.

Ghi chép của Xuân Hồng