SỐNG CHUNG VỚI SẠT LỞ

Cuối tháng 6-2010, tình trạng sạt lở đất dọc hai bờ sông Son - dòng sông di sản - diễn ra hết sức nghiêm trọng. Hầu hết người dân mà chúng tôi có dịp tiếp xúc đều lo lắng khi ngôi nhà của họ đã quá gần mép nước sông, sạt lở đất vẫn tiếp tục diễn ra từng ngày, từng giờ. Dẫn chúng tôi ra phía sau ngôi nhà được dựng lên khá đơn sơ, anh Cao Văn Thế, người dân thôn Hà Lời cho biết, năm 1992, vợ chồng anh lấy nhau, được cha mẹ cắt cho miếng đất này ra ở riêng. Ngày đó, nhà của vợ chồng Thế cách xa bờ sông hơn chục mét. Dẫu vậy, những trận lụt của năm trước, căn nhà luôn bị nước lũ “ghé thăm”. Năm 2007, nước lũ cuốn trôi hầu hết đồ đạc trong nhà. Vách nhà được buộc bằng những tấm ván gỗ tạp cũng bị lũ giật đứt, cuốn phăng đi. Vợ chồng anh phải vất vả lắm mới dành dụm được ít tiền làm móng nhà kiên cố, những mong được yên tâm khi mùa mưa lũ về. Vậy mà từ năm 2009 đến nay, tình trạng sạt lở đất diễn ra liên tục làm cả nhà không khỏi lo lắng. Đêm nằm nghe tiếng đất lở ngay sát móng nhà, vợ chồng anh không thể ngủ được. Bình quân hàng năm, sông Son “nuốt” mất khoảng từ 1,5 đến 2 mét đất. Giờ đây, giải pháp duy nhất là phải chuyển nhà đi nơi khác, nhưng vợ chồng anh Thế đều không có việc làm, lấy đâu ra vài chục triệu đồng mua đất!

Cùng chung cảnh ngộ với anh Thế là hàng trăm hộ khác ở các thôn Phong Nha và Hà Lời. Theo quan sát của chúng tôi, hầu hết nhà dân hai bên bờ sông Son đều được xây dựng theo lối bán kiên cố. Chị Hoàng Thị Luyến quê gốc ở làng biển Lý Hòa lên đây lấy chồng đã hơn mười năm. Cũng chừng ấy thời gian, chị phải sống trong nỗi lo sợ sạt lở bờ sông. Ngôi nhà đơn sơ vợ chồng chị cất được từ năm 1992 nay chỉ còn cách mép nước chưa đến 2 mét, lại ở trên cao gần 5 mét so với mực nước sông. Chúng tôi không thể tìm được chỗ đứng nào đủ an toàn để chụp ảnh “vực sâu” này bởi chỉ cần một chút sơ ý sẽ bị sẩy chân, tuột xuống sông ngay lập tức. Cách nhà chị Luyến không xa, những bụi tre hàng chục năm tuổi vốn vững vàng là thế cũng đang bị nước sông Son “gặm nhấm” gần như đứt hẳn phần gốc rễ, nằm chênh vênh như chực tuột xuống sông.

Đoán biết chúng tôi là nhà báo đang chụp ảnh, gần chục đứa trẻ xúm xít chạy lại xem và tình nguyện làm “người mẫu”, đứng bên các vách đất sạt lở sâu hoắm dọc bờ sông. Dường như hình ảnh các vực sâu được tạo nên dọc hai bên bờ sông Son do sạt lở đất đã trở nên quá quen thuộc với những đứa trẻ này.

ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN?

Cách đây khoảng mười năm, tình trạng sạt lở đất đã diễn ra hai bên bờ sông Son nhưng chưa đến mức nghiêm trọng. Nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng này là do dòng chảy của sông Son thay đổi. Mọi chuyện trở nên nghiêm trọng hơn khi có sự “góp sức” của đội thuyền du lịch phục vụ du khách tham quan động Phong Nha. Hơn 300 chiếc thuyền phát huy hết công suất vận chuyển du khách dọc theo sông Son trong mùa du lịch đã tạo ra những đợt sóng nước vỗ thường xuyên vào hai bên bờ sông. Vào những thời điểm nghỉ lễ dài ngày, lượng du khách đến tham quan Di sản tăng đến mức kỷ lục, buộc các chủ thuyền phải tích cực luân phiên, tăng chuyến. Sạt lở đất hai bên bờ sông cũng từ đó diễn ra nghiêm trọng hơn.

Một chủ thuyền chở khách du lịch trên sông Son cho biết, bình quân một ngày một chuyến, có khi hai, ba ngày một chuyến, khách đông thì hai chuyến một ngày. Là người bản địa, họ tự biết tìm luồng lạch để tránh sao cho khỏi bị mắc cạn. Trước đây, việc điều khiển thuyền khá thoải mái, giờ đây có nhiều cồn cát nổi lắm, không cẩn thận sẽ bị mắc cạn như chơi. Có những đoạn phải chạy sát bờ sông bởi ở đó nước sâu. Những đoạn bờ sông bị sạt lở thì vẫn phải chạy qua, không có cách nào khác.

Không chỉ những chiếc thuyền rồng phục vụ du khách tham quan động Phong Nha là tác nhân gây sạt lở đất hai bên bờ sông Son, một số thuyền hút cát không đúng quy định cũng góp phần tạo ra sạt lở đất. Theo nguồn tin của chúng tôi, có một số chủ thuyền đã được thuê hút cát khu vực trước cửa động Phong Nha nhằm khơi thông dòng chảy, tạo thuận lợi cho các thuyền du lịch. Tuy nhiên, họ lại khai thác cả ở những nơi không được phép, thậm chí ngay đoạn bờ sông đang sạt lở.

Tình trạng sạt lở đất hai bờ sông Son đã đến mức báo động. Hàng trăm hộ dân ở các thôn Phong Nha, Hà Lời và một số thôn khác của xã Sơn Trạch đang hết sức lo lắng khi từng ngày từng giờ phải sống chung với sạt lở. Chính quyền địa phương và các ngành chức năng cần khẩn trương vào cuộc nhằm chấm dứt thực trạng trên.

NGUYỄN HOÀNG - THANH HÒA