Bên cạnh đó, với sự kiến tạo của tự nhiên, Quảng Bình có hàng ngàn lèn đá vôi trong các khu vực dân cư sinh sống, nên hiện tượng lở đá cũng đặt người dân sống trong cảnh thấp thỏm. Một mùa mưa bão đang gần kề, song Quảng Bình nghèo nên bài toán an cư cho hàng ngàn hộ dân vẫn chưa thể thực hiện.

Hà bá “nuốt” mất làng

Chỉ trong vòng 2 năm trở lại đây, sông Gianh đã nuốt của huyện Tuyên Hóa và Quảng Trạch hàng trăm hécta đất dọc hai bờ sông. Ngồi trên thuyền vượt sông Gianh qua đoạn Tuyên Hóa, chúng tôi thấy rùng mình khi nhiều hộ dân ở ngay mép sông chỉ còn khoảng 1m. Phía trên là nhà dân, phía dưới là dòng nước hung dữ, kiểu đánh đu cuộc sống với hà bá thật đáng quan ngại khi mùa mưa bão cận kề.

Cụ Trần Đình Long, gần 80 tuổi, nhà ở cạnh sông Gianh kể: "Đất lở dữ lắm, mỗi năm sông ăn mất đất của làng phải hơn 10m ngang. Mùa mưa bão, nhiều người làng không dám ngủ đêm trong nhà vì sợ đất lở cuốn trôi cả nhà. Nhiều đoạn dọc sông Gianh, sông Kiến Giang trước đây là bãi đất để người dân trồng hoa màu, nay do sạt lở đất nên trở thành những bức tường dựng đứng cạnh nhà dân, còn phía dưới là dòng nước hung hãn chực chờ cuốn tất cả ra biển.

Đất dọc bờ sông Gianh, nhiều nơi đã lở vào tận nhà dân.

Qua tìm hiểu ở Chi cục Phòng chống lụt bão và Quản lý đê điều tỉnh Quảng Bình chúng tôi được biết: Tổng chiều dài bị sạt lở bên bờ sông Gianh của 2 huyện Tuyên Hóa và Quảng Trạch là 93.573m, trong đó hơn 28.000m bị sạt lở sâu, nguy cấp và theo đó hơn 1.000 hộ dân đang bị đe dọa cần phải có phương án di dời ra khỏi vùng sạt lở.

Dọc sông Gianh, người dân chủ yếu làm nông nghiệp, nhưng đất canh tác vốn đã ít, nay lại bị đất sông lở nuốt dần diện tích trồng hoa màu nên người dân lại càng rơi vào túng quẫn.

Toàn tỉnh hiện có 55 xã, phường nằm dọc hai bên bờ sông bị sạt lở nặng nề với tổng chiều dài hơn 183.840m; bình quân hằng năm sông nước đã lở làm trôi 45ha đất, uy hiếp nghiêm trọng cuộc sống, buộc 1.795 hộ dân đã phải di dời đến một vùng quê mới; hiện còn hơn 1.700 hộ nữa nằm trong diện cần phải di dời.

Sau cơn lũ lịch sử năm 2007, tình trạng sạt lở đất ở hai bờ sông trong tỉnh tiếp tục diễn ra nghiêm trọng. Sông Gianh có chiều dài 172km thì tình trạng sạt lở đang diễn ra tại 98km, trong đó, hầu hết số xã ven sông bị xói lở.

Nếu như người dân sống dọc 2 bên các bờ sông đang thấp thỏm nỗi lo lở đất, thì trong các vùng dân cư ở khu vực miền núi như Lệ Thủy, Bố Trạch, Minh Hóa… hàng trăm hộ dân lại luôn rùng mình sống dưới các lèn đá vôi. Do việc khai thác đá nên nhiều nơi đá bất thình lình rơi xuống đè bẹp cả nhà dân.

Tại thôn Bình Minh 1, xã Trung Hóa và thị trấn Quy Đạt, huyện Minh Hóa, nơi có hàng chục hộ dân đang nép mình dưới lèn Giang. Người dân nơi đây luôn sống với nỗi lo thường trực đá rơi, đá lở. Mới đây, thôn đang tổ chức họp chi bộ, bỗng nghe ầm ầm tiếng đá lở trên đỉnh lèn Giang, hàng trăm tảng đá lớn nhỏ rơi xuồng đè nát hết tài sản của người dân...

Đi không được, ở không xong

Trước vấn nạn sạt lở đất, người dân dọc hai bên bờ sông Gianh đã phải tìm đến giải pháp đối phó, đất lở tới đâu, người dân dịch nhà vô tới đó. Song, trước đây nhà xây dựng chưa kiên cố nên việc xê dịch nhà cũng tương đối đơn giản. Song mấy năm gần đây, đời sống người dân khấm khá hơn, lại luôn phải đối mặt với lũ lụt, nên người dân bên bờ Gianh đều cố gắng làm nhà xây kiên cố. Chính vì vậy, không còn thể xê dịch nhà, nên không ít hộ dân nuốt nước mắt đắng cay nhìn nhà trôi theo đất lở. Trắng tay lại hoàn tay trắng. Do lo sợ, đất lở đá rơi nên nhiều hộ dân đã làm tờ trình xin xã, huyện hỗ trợ để di dời, song vẫn chưa thực hiện được, vì vậy, bài toán an cư lạc nghiệp của người dân xem ra vẫn nằm trên giấy. Và đến mùa mưa bão, bà con lại dắt díu nhau đi lánh nạn đá lở, đợi gió bão tan lại đưa nhau về.

Dùng sức người để chống chọi với thiên nhiên là đặc tính căn nguyên của người dân nghèo miền Trung, nhưng giờ đây thiên nhiên khắc nghiệt quá, sức người có hạn, nên người dân chỉ biết trông chờ. Được biết, hiện nay lãnh đạo tỉnh Quảng Bình đã cho các địa phương rà soát, kiểm tra lại tất cả số hộ dân dọc bờ sông Gianh sống trong vùng sạt lở.

Công tác rà soát đã xong, nhưng vì ngân sách hạn chế nên tỉnh vẫn chưa đưa ra được giải pháp căn cơ để bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản cho người dân. Được biết, để làm kè chống xói lở trên các bờ sông ở Quảng Bình như hiện nay phải mất 1.000 tỷ đồng. Với nguồn vốn của Nhà nước đầu tư mỗi năm 10 tỷ đồng, thì phải mất gần 100 năm nữa Quảng Bình mới có thể khắc phục được tình trạng sạt lở.

Dương Sông Lam