Hồi ức một thời đổi mới

Ông Triển bồi hồi nhớ lại: Trước Đại hội 6, sự nghiệp đổi mới Đảng ta đã có một quá trình. Trước đó, ngày 13/2/1981 BCH Trung ương ra Chỉ thị 100CT/TW về cải tiến công tác khoán, mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động và điều chỉnh quy mô HTX. Có nghĩa là trước Đại hội đã có sự đánh giá những tồn tại thiếu sót và ra Chỉ thị 100 nhằm sửa chữa những sai sót đó. Các tầng lớp nhân dân, cán bộ, đảng viên háo hức trông chờ Đại hội lắm. Háo hức vì quá trình trước Đại hội có vấn đề về nông nghiệp nói chung và giá - lương - tiền nói riêng. Nạn quan liêu bao cấp, trì trệ quá nặng; đời sống nhân dân khó khăn nhiều nên ai cũng háo hức mong chờ. Chờ có sự thay đổi…

Trong Đại hội, các đại biểu đã nêu cao tinh thần phê bình và tự phê bình. Tuy nhiên, không phải ai cũng phát biểu, được nói ra tại Đại hội, nhưng ai cũng tự nhận thấy khuyết diểm, sai lầm trong giai đoạn quan liêu bao cấp, nôn nóng, trì trệ. Đặc biệt, cơ chế giá - lương - tiền lúc đó như được thổi vào sự nóng hổi với nhiều ý kiến phê phán. Đại hội đã dám nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ thực trạng đất nước và đề ra công cuộc đổi mới toàn diện, nhất là đổi mới kinh tế và từng bước đổi mới chính trị. Tôi còn nhớ trong phương hướng, nhiệm vụ giai đoạn 1986 -1990 có 3 chương trình lớn là: lương thực, thực phẩm; hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu.

Sau Đại hội, là đại biểu trực tiếp lĩnh hội tinh thần, sinh khí của Đại hội, tôi vận dụng vào huyện nhà mà cụ thể là làm tốt hơn nữa Chỉ thị 100 và ra sức khắc phục bệnh quan liêu bao cấp, phát huy ý thức tự lực tự cường, tích cực đổi mới toàn diện. Hoàn cảnh lúc đó nói thật là dân đói lắm. Huyện được xác định là vựa lúa nhưng dân không đủ gạo mà ăn. Xót lắm chứ. Tôi còn nhớ Bí thư Tỉnh ủy lúc đó là đồng chí Bùi San đã từng thốt lên: “Không cố gắng làm thì gạo ở đâu ra”.

Ngay cả HXT nông nghiệp có uy tín như Đại Phong cũng đang bị thụt lùi thì các đơn vị khác làm sao mà giữ vững được. Dù Tỉnh ủy Bình Trị Thiên chưa có nghị quyết triển khai thực hiện chủ trương đường lối đổi mới được vạch ra của Đại hội 6, nhưng tôi cùng tập thể lãnh đạo huyện Lệ Ninh quyết tâm “đi trước” để tạo đà. Phương châm lúc đó là thực hiện khoán mới; điều chỉnh quy mô, thay đổi cách quản lý hạch toán kinh doanh; chuyển các Cty nhà nước bao cấp sang sản xuất kinh doanh, kinh doanh là phải có lãi có trách nhiệm với ngân sách…

Nhấp ngụm trà, trầm ngâm một lúc rồi ông Triển kể tiếp: Tôi gọi anh Phan Văn Quán (lúc bấy giờ là Chủ nhiệm HTX Đại Phong) lên phòng làm việc. Không suy nghĩ lâu, tôi chủ động mở chuyện: “Anh cứ làm điểm để rút kinh nghiệm. Mình làm trước bao giờ cũng có sai sót. Sai thì sửa. Anh sai đến đâu, tôi chịu trách nhiệm cho anh đến đó”. Như được mở cờ, anh Quán triển khai ngay. Việc đầu tiên là phải khoán cho hộ, đánh giá tài sản và chuyển giao cho cá nhân quản lý, sử dụng chứ không thể tái diễn cảnh “cha chung không ai khóc”. Các anh cứ tính một máy cày MTZ tài sản của HTX thì chỉ sử dụng khoảng 10 năm là nát bét. Nay chuyển giao cho hộ nông dân đến nay đã 25 năm nhưng vẫn chạy tốt đó thôi.

Trên mặt trận thương mại lúc đó mới được phát huy. Lệ Ninh có được thế mạnh xuất khẩu mây, chổi đót, mành trúc, chiếu hoa, ớt…thu ngoại tệ về. Hàng tiêu dùng vẫn nhập từ các nước do nguồn hàng đối lưu. Dân không đủ vải mặc thì cho thương nghiệp nhập vải về, thậm chí nhập vải vụn cho dân mua còn rẻ hơn vải đóng nguyên kiện. Trên tinh thần tự lực tự cường, Lệ Ninh xây dựng cầu đường, trụ sở làm việc, kênh mương mà không cần sự hỗ trợ lớn từ ngân sách Nhà nước. “Cây cầu bê tông đầu tiên bắc qua sông Kiến Giang được xây dựng hoàn thành với tổng kinh phí trên 5 triệu đồng nhưng nguồn vốn tỉnh cấp cho chỉ có 500 ngàn đồng…”, ông Triển nhớ lại.

Gió Đại Phong vẫn thổi

Năm 1959, HTX Đại Phong ra đời. Ngay từ khi mới thành lập, HTX hoạt động rất hiệu quả, không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho các xã viên mà còn tập hợp được rất nhiều lương thực, thực phẩm để tiếp viện cho tiền tuyến, kích thích lòng hăng say lao động, sản xuất của mọi người.

Năm 1960, một vinh dự và niềm tự hào lớn lao đối với bà con xã viên HTX Đại Phong là được đón Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Uỷ viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Nông nghiệp của Trung ương, về kiểm tra và nghiên cứu tình hình sản xuất của HTX. Đại tướng đã khen ngợi HTX mặc dù mới hợp nhất nhưng đã có cách tổ chức, quản lý làm ăn có hiệu quả hơn một số địa phương khác. Sau đó, Đại Phong đã được chọn là mô hình phát triển nông nghiệp cho các tỉnh miền Bắc đến tham quan, học hỏi.

Với những thành tích trong phát triển nông nghiệp, Bác Hồ đã hai lần viết thư khen HTX Đại Phong đăng trên Báo Nhân Dân và từ đó đã dấy lên phong trào thi đua trong cả nước “Học tập Đại Phong, Tiến kịp Đại Phong, Gió Đại Phong”. Ngày 1/5/1962, HTX Đại Phong đã được Đảng, Bác Hồ và Chính phủ biểu dương, phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, được cả nước ngợi ca và học tập.

Tôi hỏi ông Trần Đức Triển: “Thưa bác, bác có thể đánh giá chung tình hình các HTX nông nghiệp vào giai đoạn trước Đại hội 6?”

- Có thể khẳng định là tất cả đều gặp khó khăn. Công lao động cho nông dân chỉ đạt vài lạng thóc thì không khó khăn làm sao. HTX không phát huy được, dân thiếu đói tràn lan. Tỉnh Bình Trị Thiên lúc đó đã có những câu khẩu hiệu như “trồng màu là yêu nước”, “ăn màu là yêu nước” cơ mà. Các cơ quan hành chính đều phải cho cán bộ đi lao động tăng gia sản xuất để có màu (khoai sắn) mà ăn thêm chứ lấy đây ra gạo. Ngay cả Đại Phong có bề dày thành tích, có kinh nghiệm quản lý cũng đành “bó tay” trước nguy cơ, chứ đừng nói đơn vị khác - ông Triển nhấn mạnh câu trả lời.

Đổi mới như một làn gió thổi luồng sinh khí mới cho HTX Đại Phong. Lúc bấy giờ, HTX đã phát triển 26 ngành nghề lớn, nhỏ, từ phong trào chăn nuôi lợn, vịt đàn, vịt đẻ, đến nghề làm mắm chua... Đặc biệt HTX Đại Phong đã bắt đầu thực hiện cuộc cách mạng gieo thẳng trên đồng ruộng. Vụ lúa đầu tiên gieo thẳng cho năng suất 50 tạ/ha, vượt trội so với ruộng cấy từ 8 - 12 tạ/ha.

Chủ nhiệm Hoàng nói vui: “HTX Đại Phong hiện là địa phương dẫn đầu toàn huyện về phong trào làm lúa tái sinh với năng suất đạt 34 tạ/ha. Hiện nay, HTX không còn hộ đói, hộ nghèo giảm xuống chỉ còn 6% theo chuẩn mới. Đại Phong vẫn giữ được tốc độ phát triển trong giai đoạn đổi mới. Gió Đại Phong vẫn thổi đó anh à”.

Đến năm 1989, Đại Phong đã xây dựng hoàn chỉnh hệ thống đê đập, cống kè khoanh vùng chống úng cho 100% diện tích và phổ cập 100% giống lúa mới trên các cánh đồng. Tiếp theo, Đại Phong đã xây dựng được một hệ thống điện có một biến thế 200 KVA có đủ 4 trạm bơm dùng cho chống úng, chống hạn, rất chủ động cho các vụ mùa. Hàng năm, HTX Đại Phong đã huy động thêm vốn từ 1 đến 1,5 tỷ đồng, nhờ vậy nguồn vốn phục vụ sản xuất kinh doanh của HTX ngày càng tăng và phong trào thi đua sản xuất trong bà con xã viên Đại Phong được phát triển thêm một bước.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Hoàng, Chủ nhiệm HTX Đại Phong, cho hay: “Riêng năm 2010, doanh thu của HTX đạt gần 5 tỷ đồng và lợi nhuận trên 500 triệu đồng. Đến nay, HTX Đại Phong có tổng nguồn vốn trên 8 tỷ đồng. Bình quân lương thực đầu người đạt trên 1,2 tấn/người/năm; tổng thu nhập bình quân đạt gần 12 triệu đồng/người/năm”. Phương tiện phục vụ sản xuất ngày được càng hiện đại hoá, toàn HTX có 10 máy cày, hàng chục phương tiện khác như máy tuốt lúa, máy xay xát, ô tô vận tải, ca nô vận chuyển đáp ứng nhu cầu sản xuất và dịch vụ trên địa bàn. Hệ thống cơ sở hạ tầng điện - đường - trường - trạm ở Đại Phong đều được nâng cấp và xây dựng hoàn chỉnh, bảo đảm cho nhu cầu đời sống của người dân.

Người sưu tầm: Hồng Lựu

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)