Trao bằng Di tích lịch sử cấp tỉnh cho quân và dân thôn Quyết Thắng

Huyền tích bên bờ Nam sông Gianh

Cơn mưa nặng hạt giữa tiết trời tháng Bảy không làm chùn bước chân chúng tôi đến với địa danh lịch sử ở thôn Quyết Thắng. Sau cái bắt tay thật chặt, ông Nguyễn Chí Phúc (SN 1948) - Trưởng thôn, nguyên là Đại đội phó Dân quân tự vệ thôn Quyết Thắng cho biết: Những năm kháng chiến chống Mỹ, thôn Quyết Thắng có nhiều lực lượng tới đóng quân: Hai đại đội TNXP của Hải Hưng và Nghệ An, hai trung đội pháo cao xạ, một trạm xá dã chiến. Ngoài ra còn có xưởng đóng phà, sửa tàu, bộ đội ra đa, bộ đội địa phương và nhiều kho hàng vũ khí, quân dụng, lương thực. Có thời điểm, thôn Quyết Thắng như là một binh trạm lớn, rộn ràng khí thế đánh Mỹ.

Trong thời kỳ chiến tranh phá hoại miền Bắc (1964 - 1973), nhận thấy vị trí chiến lược quan trọng của thôn Quyết Thắng, không quân và hải quân Mỹ đã nhiều lần oanh tạc mảnh đất này. Nhưng căm thù nhất, đau đớn nhất là trận thảm sát của không quân Mỹ ngày 13-1-1973 vào thôn nhỏ bé này đã làm quá nhiều người hy sinh, bị thương khi ngày ký Hiệp định Pari không xa nữa (27-1-1973).

Ông Võ Văn Thanh - Chi hội trưởng Chi hội Cựu TNXP thôn Quyết Thắng bồi hồi nhớ lại: Rạng sáng ngày 13-1-1973, để vận chuyển lương thực, vũ khí ở cảng Gianh, các lực lượng TNXP của đơn vị 2831 Hải Hưng, đơn vị Cù Chính Lan của TNXP Nghệ An cùng công nhân cảng Gianh và nhân dân địa phương bốc vác từ tàu lên ô tô vận chuyển vào kho. Khi trời vừa tờ mờ sáng, máy bay trinh sát A3J và F101 của Mỹ đã quần đảo tìm mục tiêu dọc đôi bờ hạ nguồn sông Gianh. Sau khi trinh sát được, máy bay F4H, F105 của chúng thi nhau cắt bom, bắn rốcket xuống các khu vực cảng Gianh, đồn biên phòng, căn cứ hải quân. Khói lửa mù trời, lưới lửa phòng không của ta hất chúng ra biển một hồi, chúng lại tiếp tục bâu vào xăm xoi các chân hàng mới bốc xong chưa kịp chuyển đi. 8 giờ sáng, máy bay địch tập trung đánh phá, một loạt bom rơi vào làng Quyết Thắng cùng với các trận bom khác ở khu vực bờ sông, vì vậy, số người bị thương tăng nhanh, ta đưa về băng bó, cấp cứu ở trạm xá của thôn.

Theo thống kê, số người hy sinh trong vụ thảm sát ở thôn Quyết Thắng ngày 13-1-1973 là 156 người, chủ yếu là lực lượng TNXP và công nhân, số còn lại là bộ đội và bà con trong thôn. Ngoài ra, có gần 200 người bị thương, riêng Đại đội 2831 TNXP Hải Hưng đã hy sinh 35 chiến sỹ, trong đó có 12 cô gái tuổi đời mới 18, 20…

Bia tưởng niệm những người đã khuất trong vụ thảm sát ngày 13-1-1973

Mãi nhớ ơn những người ngã xuống

Chúng tôi gặp ông Lê Tuấn Kéo - nguyên Đại đội trưởng Đại đội 2831, từ Hưng Yên đã nhiều lần vào thăm chiến trường xưa ở xã Thanh Trạch nhân dịp Ngày Thương binh Liệt sỹ năm 2012. Mỗi lần đến thôn Quyết Thắng, ông không sao cầm được nước mắt. Đồng đội ông hy sinh quá nhiều, phần lớn họ được quy tụ về nghĩa trang liệt sỹ Nam Gianh nhưng nỗi đau càng nhân lên gấp bộ khi đồng đội nằm đây mà không phân biệt rõ tên tuổi để đưa về quê mẹ yêu thương. Bên nấm mồ của những người bạn cũ, ông thắp nén hương rồi ngậm ngùi kể: Đơn vị chúng tôi thuộc biên chế của Cục Đường biển, Bộ Giao thông vận tải. Từ cảng Hải Phòng, đơn vị vào tăng cường cho Quảng Bình tháng 8 năm 1972. Với 250 đội viên, chủ yếu là nữ, tuổi đời còn rất trẻ, nhiều tháng trời phục vụ ở cảng và bến phà Gianh, đơn vị vừa ở Quảng Thuận, vừa ở Quảng Phúc, sau đó mới chuyển qua Thanh Trạch. Từ đôi tay chai sần, đôi vai không nghỉ, anh chị em đã bốc vác hàng trăm tấn hàng hóa vào chiến trường, trên bom dưới đạn vẫn không sao. Nhưng khi nghe tin miền Bắc chuẩn bị im tiếng bom, tiếng đạn, chúng tôi sắp hoàn thành nhiệm vụ để trở về quê hương thì bị bom Mỹ giết hại, bi thương lắm chú ơi!

Ngày 13 tháng 1 hằng năm đã trở thành ngày căm thù giặc Mỹ và cũng là ngày giỗ chung tại thôn Quyết Thắng. Năm 2009, Hội Cựu chiến binh và bà con nhân dân thôn Quyết Thắng đã tự dựng một tấm bia căm thù và làm nơi tưởng niệm, đời đời ghi nhớ những người đã khuất. Tấm bia được dựng giản dị từ những tấm lòng thành nhưng chưa xứng tầm với sự mất mát to lớn của các lực lượng đã hy sinh ở nơi đây...

Hồi sinh trên vùng đất lửa

Hơn 40 năm sau "Vụ thảm sát ở thôn Quyết Thắng”, một cuộc sống mới đã hồi sinh nơi vùng đất lửa này. Dẫn chúng tôi đi dọc trên con đường bê tông trải dài khắp thôn, ông Nguyễn Chí Phúc tâm sự: Từ vùng đất hoang tàn, ken dày những hố bom trong những năm tháng chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, nay Quyết Thắng đã có những thay đổi, diện mạo quê hương ngày càng khởi sắc. Dọc con đường bê tông đi giữa thôn là những ngôi nhà 2 tầng khang trang, những ngôi nhà mái ngói kiên cố. Thôn hiện có 458 hộ với hơn 2.513 khẩu, trong đó có 40 ngôi nhà 2 tầng, 70 hộ giàu, thôn không còn hộ gia đình nhà tranh, vách đất; hộ nghèo chỉ còn 17 hộ, bình quân thu nhập của người dân khoảng 15 triệu đồng/ năm.

Trước đây, người dân trong thôn chỉ làm được 1 vụ lúa nay đã sản xuất được 2 vụ, đảm bảo nguồn lương thực nhờ hệ thống kênh mương nội đồng. Đặc biệt, nhiều hộ dân đã mạnh dạn phát triển mô hình sản xuất, kinh doanh vừa tăng thu nhập cho gia đình, vừa tạo việc làm cho người lao động, trong đó kể đến những mô hình phát triển kinh tế vườn ao chuồng rừng của cựu chiến binh Nguyễn Chí Phúc ở xóm 6, hay Nguyễn Văn Lực ở xóm 4 cho thu nhập bình quân cả trăm triệu đồng. Ngoài ra, số thanh niên trong độ tuổi lao động đã cùng nhau bám biển để phát triển kinh tế, còn một số thì đi xuất khẩu lao động ở nước ngoài để tiết kiệm nguồn vốn về xây dựng quê hương…

Điều mà bà con thôn Quyết Thắng day dứt, điều mà đồng đội của những người đã hy sinh trong vụ thảm sát mong ước là có một khu đền tưởng niệm khang trang để tri ân cho người đã khuất. Được biết, ngày 30-10-2011, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình đã có Quyết định công nhận "Vụ thảm sát ở thôn Quyết Thắng, xã Thanh Trạch” là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Giữa trời mưa nặng hạt, thắp nén hương cho những người đã khuất ở tấm bia tưởng niệm còn giản dị ở thôn Quyết Thắng, chúng tôi thiết nghĩ, với những hy sinh, mất mát quá lớn ở vụ thảm sát thôn Quyết Thắng vào ngày 13-1-1973, chính quyền địa phương cần sớm xây dựng một đài tưởng niệm tương xứng để đời đời ghi nhớ công ơn những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc.

Sưu tầm: T.Q

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)