Nhiều nhà thám hiểm và học giả phương Tây đã đến đây. Có lẽ người đến sớm nhất là Linh mục Ca-đi-ơ (Pháp). Ông đến đây vào cuối thế kỉ XIX và sau khi tìm hiểu các dấu tích chữ chà khắc trên vách đá, ông viết: “Những gì còn lại đều rất quý báu đối với Sử học. Giữ gìn nó là giúp ích không ít cho khoa học”. Nhà thám hiểu người Anh Bác-tơn đã đến Phong Nha vào tháng 7/1924 và lưu lại đây 15 ngày. Theo ông, động Phong Nha chẳng thua kém gì động Padira của Pháp hay động Cuévas Del Diach ở Tây Ban Nha. Năm 1935, một nông dân địa phương trong khi đi tìm cây mây đã phát hiện thêm một động mới, nằm ngay trên nóc động Phong Nha. Động này nằm ở độ cao 200m, không có nước, nên được gọi là “Động Khô”.

Thời Pháp thuộc, ở cửa động Phong Nha đã có một khách sạn nhỏ để đón khách và cái cồn nổi nằm đối diện với cửa động cũng đã từng là bãi chăn nuôi dê, thỏ để cung cấp món ăn đặc sản cho khách sạn. Theo con đường du lịch, nhiều học giả và nhiều tao nhân mặc khách đã viết bài mô tả, giới thiệu và ngợi ca Phong Nha như một “mê cung”. Tuy vậy, vẫn chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào khả dĩ giải trình được một cách chính xác và đầy đủ về động Phong Nha. Cho đến nay, cái hang động kì ảo này vẫn còn giấu kín trong lòng nó biết bao điều bí ẩn chưa được khám phá.

Gần đây, phối hợp với Khoa Địa lí Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, một nhóm chuyên gia thuộc Hội Địa lí Hoàng gia Anh gồm 11 người, dưới sự điều hành của Tiến sĩ Giôn Lim-bớt đã tiến hành thăm dò khảo sát lần thứ hai động Phong Nha trong thời gian một tháng, từ ngày 18/3 đến 18/4/1992. Lần thứ nhất (mùa Hè 1990), Đoàn đã vượt qua các điểm dừng của các nhà thám hiểm trước đó, nhưng cũng chỉ mới vào đến bãi đá cách động trên 3km. Đây là điểm dừng chân của thuyền, vì từ đó trở đi, dòng sông ngầm rất nhỏ, không thể đi thuyền được. Lần này, đoàn tiếp tục đi sâu vào lòng động với chiều dài 8,5km. Điểm kết thúc là mấy cái thác nước từ trên cao đổ xuống mà đoàn không thể leo lên được. Điều lí thú là, đoàn đã tìm ra được nguồn nước đổ về Sông Chảy mà lâu nay chưa ai phát hiện (Sông Chảy là sông ngầm chảy trong lòng động đổ ra cửa hang, gặp Sông Son). Đoàn đã phác họa được bức tranh tổng thể về địa hình các nguồn nước. Những tư liệu này rất quý cho việc cấp thoát nước với ngành Lâm nghiệp và giúp chủ động phòng tránh những biến cố do hang động gây nên.

Đặc biệt lần này, Đoàn phát hiện thêm hang động mới tên “Hang Vòm”, toạ lạc ở ki-lô-mét 14 của đường 20 (đường mòn Hồ Chí Minh từ Phong Nha vượt Trường Sơn qua Lào). Hang Vòm có hai nhánh: Hang Nước và Hang Khô. Theo đoàn thì Hang Nước có những hố nước ngầm lớn nhất thế giới, còn Hang Khô thì có những thạch nhũ tạo hình rất đẹp. Cuộc hành trình của đoàn vào Hang Vòm đầy ngoạn mục nhưng cũng hết sức vất vả, phải mò mẫm trong suốt 7 ngày, ngủ lại trong động 3 đêm, đi được 15km. Điểm dừng chân của đoàn cũng là điểm tận cùng của hang. Ở đây đã nhìn thấy 3 cửa hang hé mở đón ánh sáng mặt trời, trong đó có một hang lớn nhất với chiều cao 100m, chiều rộng 70m, phía dưới có một hồ nước rất đẹp.

Cuộc khảo sát lần này đã thu được kết quả đáng khích lệ. Tuy chưa phải đã phát hiện hết bức màn bí mật đang bao phủ hang động; nhưng con người trần gian đã tiến dần đến “cõi bồng lai”, nơi có những “nàng tiên” say sưa ca múa trong các toà lâu đài bằng đá cẩm thạch. Vùng đá vôi Kẻ Bàng bây giờ không phải chỉ có Phong Nha, mà còn có thêm Động Khô, Động Tối, Hang Vòm hợp lại thành một quần thể hang động phong phú và kì thú. Đặc biệt, những hang động đó lại gắn liền với Di tích đường mòn Hồ Chí Minh, một di tích nổi tiếng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đây là thế mạnh, là tiềm năng to lớn để phát triển sự nghiệp du lịch trên đất Quảng Bình.

Sưu tầm: T.Q

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)