Vạt nắng vô thường

Lão ngư Trương Lắn 79 tuổi không còn đi biển, nhưng sáng nào cũng ra ngóng đợi thuyền của đứa con trai cả về xem được mớ cá bao nhiêu. Hỏi ông chợ cá có từ bao giờ, ông kể: “Lâu lắm rồi, từ ngày lập làng”. Mảnh đất Hải Ninh với những dòng họ Phạm, Mai, Ngô... đã khai canh làng cát này, tính theo gia phả đã hơn 300 năm có lẻ. Biển bãi ngang, làng chẳng vận công đi xa, chỉ đánh bắt ven bờ chừng 3 hải lý.

Chợ cá đêm cũng lặng lẽ tồn tại với bao phận người ở đây, cũng có mấy trăm năm bên sóng nước. Xưa Hải Ninh không có đường, ngư dân muốn ra thế giới bên ngoài phải lội qua sa mạc với nhiều núi cát trắng ngắt. Họ đem mớ cá từ biển để đổi gạo. Quang gánh theo đó ngàn vạn đời. Đôi dép họ đi không phải như người xứ ruộng, mà dép làm từ ván to bè, quai dép là thứ dây bện từ lưới rách. Dép ván phải to mới lội trên cát không bị lún, không rát bỏng chân. Nay, Hải Ninh đã có đường ô tô, nhưng làng biển bãi ngang vẫn giữ cách mở chợ y chang mấy trăm năm trước. Có khác là xưa lấy cá đổi gạo nay buôn bán thành tiền.

Buổi sáng sớm mùa hạ, ánh bình minh dần ló rạng, phía trảng cát làng, tiếng người lội cát lao xao, tiếng nói cười bắt đầu hòa với sóng biển. Tiếng thương lái bắt đầu ra giá. Ngư dân đánh lộng mong con cá được giá, còn người mua sỉ muốn giá bớt để kiếm nhiều lời. Có nơi, việc ngã giá kéo cả tiếng, rồi mỗi bên “nhường” chút đỉnh để tránh nắng lên, cá mất tươi.

Chợ cá xôn xao cả ba cây số, người không đông lắm, nơi này một nhóm ba bốn thuyền thì cả chục người xúm vào, bến kia cả chục thuyền cùng đỗ thì vài ba chục người tụ lại mua bán. Chợ cá chỉ kéo dài đến 5 giờ sáng đã mãn họp. Cụ Lắn nói: “Chợ họp sớm để tránh nắng, nắng lên thì cá ươn, cá ươn thì mất giá. Nên chợ tan sớm là rứa”. Đã mấy trăm năm nay, chợ họp thành lệ, tan cũng thành lệ như vạt nắng vô thường.

Cuộc mưu sinh bãi ngang

Bãi ngang Hải Ninh có 400 thuyền bơ, loại thuyền cố kết từ tre cật phết hắc ín, miệng thuyền niềng lại bằng gỗ. Ngày xưa có cột buồm lợi dụng sức gió ra khơi, nay gắn thêm máy cóc vượt sóng. Sáng mỗi phiên chợ, người làng hỏi nhau hôm trước đi có “đủ tổn”? Cụ Lắn nói: “Đủ tổn là phí tổn dầu đèn trong đêm, một thuyền bơ đi hai hoặc ba người, có khi bốn người. Nếu may mắn, ngoài tiền dầu đèn, tiền cơm nước trong đêm xong rồi trừ chi phí mỗi người được chia ba trăm ngàn là may”.

Mùa biển năm nay, vùng lộng ở bãi ngang này mất mùa. Cá đến mùa tháng 6 vẫn ít, mỗi đêm may mắn được 2 ký mực nang mới đủ bù tiền dầu đèn, tiền cơm trên biển lấy sức, gói thuốc lá hay xị rượu đuổi lạnh.

Anh Mai Văn Nguyên đang thu tay lưới nói buồn: “Răng mùa cá năm ni ít quá! Đi thuyền đánh gần bờ chỉ mong đủ tổn, đủ gạo mà cũng không xong”. Thế sao vụ cá này nhiều người nói trúng lớn, ngày mô cũng cả chục triệu? - tôi hỏi.

Nghe vậy anh Nguyên nói ngay: “Họ đồn thôi, có nhà báo về viết tứng lên nói được mùa. Thiệt với chú, cũng có chuyến trúng cả chục triệu bạc. Trúng như rứa gọi là độc đắc, năm thì mười họa mới trúng một bữa, còn chuyến mô cả triệu hoặc 2 - 3 triệu đã mừng hung rồi. Còn ngày mô cũng chục triệu ri thì đi gần bờ hết và cả tháng cũng vài trăm triệu, rứa thì giàu to, chớ răng nghèo như làng bãi ngang được chú. Họ cứ bịa như chuyện hài cho vui chú à”.

Trong phiên chợ gần 400 chiếc thuyền nan, mà dân làng gọi là thuyền bơ để đánh bắt vụng gần cập bãi làng, nhìn ngắm những chiếc thuyền nhỏ bé mới hiểu cách thức đánh bắt vẫn thủ công như xưa, và kinh nghiệm như xưa. Ra biển chỉ ngồi câu kiểu “họa may”. Cá ăn thì được, không ăn thì về tay trắng cùng mấy con cá nóc đầy chất độc chết người.

Đánh bắt kiểu ăn may nên Hải Ninh nay vẫn nghèo, nghèo kiểu “gia truyền”. Nghèo nên cái chữ ở đây cũng khó neo lại. Anh Ngô Văn Tùy kể: “Cả vùng Hải Ninh đa số con cái đông, nhà tui có 5 đứa con, chừ cho đi học hết. Nhưng ngang lớp 9 là thôi, biết được ít chữ thì ở nhà đi biển, có đứa đi lính, có đứa đi miền Nam kiếm việc. Không đủ tiền cho học lên nữa chú ạ”.

Nhà anh Nguyên cũng vậy, có 5 đứa con, chị Lần, vợ anh Nguyên nói: “Cơm lo rạc mặt. Bãi ngang nghèo, khó, khổ. Tui cũng chỉ lo chúng lên được lớp 9, ít đứa trong vùng học lên cấp 3 lắm, đứa mô thiệt giỏi thì mới cắc củm vay mượn cho đi học. Còn lại kiếm đường lo sống”. Chị Lần có thằng cu Huyễn mới lớp 5 đã phải ra chợ cá thu lưới mỗi sáng giúp gia đình từ sớm. Người nó nhỏ thó, ánh mắt sáng trưng.

Chị Lần khoe: “Hắn vừa đi thi học sinh giỏi toán, tiếng Việt cấp huyện được giải nhì”. “Rứa có cho hắn học lên đến đại học không?”. Chị Lần quệt lớp vảy cá trên tay: “Hắn học giỏi thì cố gắng vay mượn. Học không giỏi nữa thì đành chịu chớ biết mần răng”...

Lính Trường Sa đóng tàu đi biển xa

Lang thang bên chợ cá mép biển, làng xôn xao bàn tán về một người lính Trường Sa ở xứ cát bãi ngang này đã đóng được thuyền 350CV đi biển tít Trường Sa. Đó là chiếc thuyền lớn duy nhất từ ngày mọi người về vùng Hải Ninh lập làng. Những mấy trăm năm mới có sự kiện lớn như thế.

Ấy là Mai Văn Tuấn ở làng Tân Hải. Tuấn đi lính Hải quân tại Trường Sa về rồi theo nghiệp biển làm thuê từ Nam ra Bắc, cuối cùng về Bảo Ninh (Đồng Hới) lập nghiệp. Quần quật mãi, anh ước ao một nỗi niềm da diết, làm sao ra Trường Sa đánh bắt. Nghĩ hoài, nhà nghèo, chẳng có vốn, một bữa say lăn chiêng trên cát, anh nói nguyện vọng, bạn bè họ hàng ai theo thì cho mượn sổ đỏ. 15 người làng cũng nghèo như thế đưa sổ đỏ để Tuấn đi vay. Vay được tiền vào tận Bình Định thuê đóng chiếc tàu 350CV, cả ngư lưới cụ hết 5 tỷ đồng.

Mai Văn Tuấn và chiếc tàu đi biển lớn nhất vùng cát bãi ngang Hải Ninh. Ảnh: MINH PHONG

Ngày tàu về Quảng Bình, Hải Ninh không có chỗ cho tàu lớn vì biển bãi ngang, Tuấn cho tàu về sông Nhật Lệ đậu, cả xứ cát Hải Ninh nườm nượp về coi tàu. Ấy là một ngày đầu năm 2014. Nay Tuấn đã ra khơi chừng 6 chuyến, chuyến nào cũng thu trên 500 triệu đồng. 22 thuyền viên bạn chài theo người lính Trường Sa này đánh bắt mỗi chuyến được chi trả 6 triệu đồng, chưa có chuyến nào lỗi hẹn...

Bí thư xã Hải Ninh Mai Đình Lừa nói trước sóng: “Cả làng được chiếc tàu nớ là to nhất. Phục chí thằng Tuấn, lính Trường Sa nên ý chí lắm. Chừ xã cũng có nghị quyết lấy biển làm khâu đột phá kinh tế cho dân. Huyện cũng ủng hộ rồi, mỗi tàu cá đóng mới có công suất từ 33 đến 60CV được hỗ trợ 10 triệu đồng; từ 60 đến 350CV là 20 triệu đồng; trên 350CV là 50 triệu đồng”...

Phiên chợ cá cũng vãn người, mặt trời lên cao tỏa nắng ran khắp xứ cát. Hy vọng rằng, người bãi ngang ở đây rồi sẽ đổi đời từ những chiếc tàu như của Mai Văn Tuấn để thoát cảnh đánh lộng bấp bênh, cho con em học hành tới chốn để biết hơn thế giới bên ngoài…

Sưu tầm: T.Q

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)