Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Nguyễn Trí Ngọc cho biết, hiện nay tình hình nắng nóng, khô hạn cộng với trời không mưa khiến hàng chục nghìn ha lúa trên địa bàn các tỉnh miền Trung bị chết và ảnh hưởng. Đặc biệt, những diện tích này đang tăng lên hằng ngày và chưa có dấu hiệu dừng lại. Đến ngày 11-7, trên địa bàn các tỉnh miền trung đã có hơn 25.000 ha lúa bị chết và hơn 70.000 ha lúa bị ảnh hưởng nặng do không có nước tưới dưỡng. Nếu nắng nóng còn kéo dài, trời tiếp tục không có mưa, nguy cơ hơn 70.000 ha lúa đang bị thiếu nước sẽ chết, ước tính thiệt hại lên đến hàng nghìn tỷ đồng và nguy cơ thiếu đói với hàng vạn người dân trong vụ giáp hạt tới là không thể tránh khỏi.

Trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, hơn một tháng qua không có mưa, nhiệt độ thường xuyên ở mức 37-39 độ, có lúc lên đến 42 độ. Nắng nóng đã khiến hàng nghìn ha lúa các địa phương của tỉnh bị hạn nặng, nước ở các hồ, đập cạn kiệt, nhiều trạm bơm ngừng hoạt động hoặc không khai thác hết công suất. Theo báo cáo của các địa phương, đến nay hơn 200 hồ đã cạn nước. Các hồ đập chứa nước cỡ vừa và nhỏ ở các huyện Hương Sơn, Hương Khê, Đức Thọ, Vũ Quang, Nghi Xuân, Hồng Lĩnh và Thạch Hà đều cạn, nhiều nơi đã bơm hết cả lượng nước chết trong hồ, mực nước ở các sông, suối, trục tưới tiêu đã xuống thấp.

Mực nước sông Ngàn Phố thấp hơn cùng kỳ năm trước từ 0,3-0,5m, sông Én - Hồng Tân, sông Già và nhiều sông suối không còn đủ nguồn cho các trạm bơm hoạt động. Đặc biệt, trên sông Lam liên tục nhiều ngày qua xuất hiện độ mặn cao, vượt qua độ cho phép 1,28%o. Vì độ mặn cao nên đã một tháng nay trạm bơn Nghi Xuân, các trạm bơm lấy nước từ sông Lam không hoạt động được; cống Trung Lương ở Đức Thọ đã phải đóng cửa nhiều ngày. Theo báo cáo của các địa phương đến nay đã có gần 200 trạm bơm ngừng hoạt động do thiếu nước, trong đó huyện Lộc Hà đã có 91,4% và Thạch Hà có 87% số trạm bơm tạm ngừng hoạt động.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Tĩnh Trần Quốc Hùng cho biết, hiện nay trên địa bàn có hơn 12 nghìn ha lúa hè thu đang bị thiếu nước, trong đó gần sáu nghìn ha bị hạn nặng. Những diện tích này chủ yếu ở những chân ruộng cao, vùng cuối kênh, vùng tưới của các công trình tiêu thủy nông bị cạn nước và một số trạm bơm địa phương bị thiếu nguồn nước. Trong đó các huyện Hương Khê, Hương Sơn và Nghi Xuân là nhưng địa phương bị ảnh hưởng nặng nề do hạn hán. Tại huyện Nghi Xuân có gần 500 ha lúa hè thu thiếu nước tưới, trong đó gần 400 ha bị hạn nặng chủ yếu ở hai xã Xuân Hồng và Xuân Lam. Để chủ động đối phó với hạn hán, các địa phương đang tiến hành nạo vét kênh mương, trục tiêu, khe lạch; phân phối điều tiết nước hợp lý, tập trung dẫn nước, ép nước về các vùng cuối kênh; lấy nước từ sông La bổ sung cho sông Nghèn - Đò Điệm để tạo nguồn cho các trạm bơm bơm tát; dùng bơm dầu dã chiến để bơm nước từ các nguồn khác nhau.

Còn tại tỉnh Nghệ An, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trần Hữu Lực cho biết, hiện nay trên địa bàn có hơn 10.000/28.000 ha lúa có khả năng chết do hạn hán. Cùng với đó là khoảng 600 hồ đập, sông suối ở địa phương đều đã cạn kiệt nước. Chỉ một số hồ do các doanh nghiệp quản lý hiện còn một ít nước để duy trì tưới tiêu nhưng chắc chắn là không đủ vì số lượng không nhiều và mức nước trong hồ chỉ còn khoảng 30% dung tích thiết kế. Bây giờ mọi việc chỉ chờ vào thiên nhiên. Tại huyện Nam Đàn, Hưng Nguyên đã có gần 7.000 ha lúa bị hạn, trong đó 4.800 ha bị hạn nặng lúa khô cháy, nhiều trạm bơm không thể bơm được vì thiếu nguồn nước. Mặc dù nhân dân và các công ty thủy lợi đã chủ động tổ chức nạo vét các hệ thống kênh mương nhưng vẫn không thể đáp ứng việc chống hạn cứu lúa. Cùng với tình trạng trên, tại huyện Nghi Lộc, do ở cuối nguồn nước, lại bị nước mặn xâm thực nên hiện nay trên địa bàn có 2.700 bị hạn, với hơn 1.000 ha bị hạn nặng nguy cơ mất trắng. Huyện có 39 hồ đập nhưng khô kiệt, một số hồ chỉ đủ cung cấp nước chống hạn rất hạn chế.

Nắng nóng, hạn hạn và mặn xâm thực cũng đang “tấn công” hàng nghìn ha lúa trên địa bàn Thanh Hóa. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Văn Chiến cho biết, trong 6 tháng đầu năm, diễn biến thời tiết trên địa bàn diễn biến phức tạp và có biến động thất thường, lượng mưa chỉ đạt 150-300mm, thiếu hụt so với trung bình cùng kỳ năm 2009 khoảng 35-80%. Mưa ít, nắng nóng kéo dài làm mực nước các hồ chứa xuống thấp, nhiều hồ đập nhỏ đã xuống dưới mực nước chết. Bên cạnh đó, mực nước trên các sông Mã, Lèn, Chu, Bưởi và Cầu Chày…đã xuống rất thấp. Đặc biệt, mặn đã xâm thực vào toàn bộ kênh De, các sông Càn, Hoạt và vào sâu sông Lèn đến 20 km khiến thời gian vận hành của các trạm bơm chỉ đạt 8-12 tiếng trong ngày. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh đã có hơn 250 hồ/406 hồ không còn nước, ngoài 24 hồ do Công ty Khai thác công trình thủy lợi sông Chu quản lý, số hồ còn lại lượng nước cũng đã xấp xỉ mực nước chết.

Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã có hơn 10 nghìn ha lúa cấy bị chết, hàng nghìn ha lúa khác đang thiếu nước và hơn 8.000 ha ngô bị chết phải trồng lại. Cùng với lúa, ngô thì hạn hán cũng đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến khoảng 19 nghìn ha mía nguyên liệu chủ yếu ở Công ty cổ phần Mía đường Nông Cống và Công ty cổ phần Mía đường Lam Sơn.

Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Mía đường Nông Cống cho biết, hiện nay diện tích mía nguyên liệu bị chết gần 90 ha (chủ yếu mía trồng mới), cháy lá hơn 400 ha, gần 1.500 ha bị táp lá và gần 3.000 ha sinh trưởng và phát triển kém… Tổng sản lượng mía nguyên liệu bị thiệt hại do nắng hạn gây ra cho người trồng mía và Công ty ước từ 44,9 đến hơn 60 nghìn tấn. Nếu thời tiết còn tiếp tục nắng nóng và không có mưa thì diện tích mía chết, mất mật độ, cháy, táp lá toàn vùng nguyên liệu sẽ tăng thêm và sản lượng mía nguyên liệu sẽ tiếp tục giảm, thiệt hại lớn cho bà con nông dân vùng nguyên liệu. Trước tình hình trên, Công ty đã hướng dẫn các hộ trồng mía chống hạn như tưới nước, phủ gốc, trồng lại những diện tích đã bị chết, trồng dặm những diện tích bị mất mật độ…

Trước tình hình trên, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang chỉ đạo các địa phương thực hiện các biện pháp cấp bách chống hạn, bảo đảm sản xuất nông nghiệp. Các sở nông nghiệp và phát triển nông thôn tập trung chỉ đạo nạo vét các cửa dẫn nước vào cửa cống, bể hút trạm bơm và nạo vét khơi thông dòng chảy các tuyến kênh chính, kênh nhánh và nội đồng. Các đơn vị quản lý công trình thủy lợi lắp đặt các trạm bơm dã chiến để bơm truyền nước cho vùng cao, bơm bổ sung dòng chảy hỗ trợ cho các trạm bơm lớn khi mực nước tiếp tục xuống thấp, trường hợp khẩn cấp phải lắp máy bơm nước chết của hồ chứa để cấp nước… Để khắc phục tình trạng hạn hán như hiện nay thì chính quyền địa phương các cấp triển khai đồng bộ các biện pháp chống hạn như: Sử dụng nước tiết kiệm, bảo đảm cấp đủ nước dưỡng cho các diện tích lúa đã gieo cấy, diện tích có khả năng cấp nước cho canh tác lúa thì tranh thủ gieo trồng khi còn thời vụ. Các địa phương chủ động sử dụng nguồn dự phòng ngân sách địa phương cho phòng, chống thiên tai, tạm ứng kinh phí từ các nguồn hợp pháp để chi cho công tác chống hạn. Trường hợp vượt khả năng của ngân sách địa phương, các tỉnh tổng hợp chi tiết, nêu rõ diện tích bị hạn nặng, diện tích phải chuyển đổi cây trồng, diện tích phải gieo sạ lại; kinh phí thực hiện cho bơm nước, mua giống cây trồng, cấp nước sinh hoạt cho dân...

Bên cạnh đó cần Tập đoàn Điện lực ưu tiên cung cấp đủ điện phục vụ công tác chống hạn, chủ động phối hợp chính quyền địa phương để lên kế hoạch xả nước tiết kiệm từ các hồ thủy điện, tạo nguồn nước cho vùng hạ lưu chống hạn. Trung tâm Khí tượng thủy văn quốc gia theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, khí tượng thủy văn, dòng chảy để có dự báo, cảnh báo liên tục về tình hình khô hạn, thiếu nước…