Mùa ruốc trắng tay

Con ruốc thân mảnh nhỏ nhưng là cứu cánh từ ngàn đời nay cho ngư dân vùng biển đánh lộng. Một thời không có bột ngọt, ruốc là gia vị tuyệt vời được ưa chuộng khắp nơi của Việt Nam. Hiện nay, ruốc có mặt trong cả các căn bếp của các nhà hàng, khách sạn lớn.

Từ sau tết Nguyên đán 2011 đến nay, người dân làng biển bãi ngang từ mũi Đèo Ngang (Quảng Trạch) đến chân Hạ Cờ (Lệ Thuỷ) mong đợi một mùa ruốc bội thu như các năm, song họ phải thất vọng khi lưới kéo lên vắng tanh con ruốc. Lão ngư Lê Hồng nói: “Mỗi năm từ tháng giêng đến tháng 7, năm mô cũng bắt cả tấn ruốc mỗi chuyến. Năm nay, tháng mô cũng ra vô vài chuyến, rứa mà tìm mãi cũng chỉ vài yến ruốc. Thất bát mùa màng làm ruốc rồi!”

Làng biển bãi ngang không có luồng lạch lớn, chẳng có thuyền to bám biển xa bờ, chỉ có người dân cần mẫn, tìm kiếm luồng ruốc nhằm duy trì cuộc sống. Nhưng năm nay, ruốc vắng tênh, ngư phủ cần mẫn mấy cũng chẳng được trời thương. Nhìn từng con nước vô biên đuổi nhau vào bờ, ông Trương Thuỷ, ngư dân ở Đồng Hới nói: “Mùa ruốc năm trước, có nhà kiếm được vài trăm triệu đồng. Chừ vài triệu đồng cũng chẳng có”.

Ngồi với ông Thuỷ trên cát, ông tả những đàn ruốc đi dày đặc mặt biển, có đàn ruốc đậm đỏ chiếm mất màu xanh của đại dương đến hàng mẫu. Chúng ngầu đỏ, lặn sâu 12 sải tay vẫn đặc quánh ruốc. Cả hàng tỉ con ruốc cùng reo lên làm sống động cả một vùng nước rộng lớn, át cả tiếng sóng gầm gào, át cả tiếng gió thổi vô tận trên biển cả mênh mông. Những lúc gặp đàn ruốc như vậy, thuyền đánh lộng cùng sẻ chia cuộc đánh bắt. Kéo lưới cả ngày cũng không hết ruốc, ngày hôm sau, ra vùng biển đó, lần theo dòng hải lưu, họ lại bắt gặp đàn ruốc cũ, nhưng nó đã kịp nhập vào đàn ruốc mới, cứ thế, đánh bắt vài tháng, nửa năm, có khi đến cả năm.

Đó là câu chuyện của năm trước, năm nay, họ chờ mãi vẫn không thấy “người thân” về. Họ gọi ruốc là người thân bởi: “Ruốc có trong cuộc sống ngư dân từ đời cha ông của tui, nhưng nay thì đi mô cả chẳng thấy về”, lão ngư Trần Thuỷ nói.

Ruốc không về, nhiều nghề thất bát

Theo thống kê chưa chính thức, có khoảng từ 30.000 – 50.000 người dân sống phụ thuộc vào con ruốc bé nhỏ. Ruốc đưa lại tiền triệu không chỉ cho người miệt biển, mà còn là nguồn lợi cho người buôn ruốc lên các chợ vùng ruộng và miền sơn cước. Ruốc được làm mắm ruốc thơm lừng cung cấp khắp hang cùng ngõ hẻm để nấu canh, nêm nếm nồi bún riêu, bún Huế, nó cũng được phơi khô để làm thức ăn trong mùa đông tháng giá. Năm nay, ruốc không về, làm cho nhiều nghề thất bát. Bà Nguyễn Thị Đuốc, ở Hải Thành nói mếu: “Tui làm đuốc (ruốc) có tiếng nhất vùng, năm mô cũng có người ở Hà Nội đặt cả tấn, rứa mà năm ni chẳng có mà làm”. Tuy đã 90 tuổi, nhưng bà Đuốc vẫn chưa nghỉ ngơi bởi vì bà có tay nghề cao trong nghề làm ruốc, vậy mà năm nay, bà đành phải ngồi không nhìn chum, vại rỗng tuếch mà lòng buồn rầu đến thúi ruột.

Ở vùng biển Hải Ninh (Quảng Ninh), ông Trương Thẳm nói: “Ruốc mất là cả nghề lộng cũng hiếm hoi luôn”. Ông Thẳm phân tích: “Vì răng con ruốc mất mát rứa? Là vì năm ni phù du không về, con ruốc cũng chẳng thèm về. Năm ngoái lũ lụt lịch sử, nước to, các cửa sông tống tháo nước, đẩy bạt phù du ven biển đi đâu mất, thì năm ni, con ruốc chẳng có chi ăn mà về. Ruốc ăn phù du, cá nục mộng ăn ruốc. Ruốc không về, thì cá nục mộng về mần chi vì không có chi ăn. Rồi các loại cá khác cũng chẳng vô gần bờ mần chi. Chỉ vài ba cân cá nục ươn bắt mãi cả đêm không đủ phí dầu đèn. Thất bát một loài là thất bát cả mấy nghề luôn chú ơi”.

Trên biển, lộng mất mùa thì trên cát, làng nghề dệt lưới bắt ruốc cũng giảm sụt theo. Cá nục giảm, nghề nước mắm cũng giảm. Nghề biển, sớm hôm nắng gió, một nghề thất bát, kéo theo cả mấy nghề khác cùng lao đao. Sáng nay, bưng bát bún riêu, thiếu hơi mùi ruốc, tôi bỗng nhớ đến ánh mắt buồn da diết của nhiều lão ngư trên cát làng Biển Đông. Nhiều ngư dân trào nước mắt khi ruốc năm nay không về.

Sưu tầm: Anh Ngọc

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)