Theo ông Đôn, điệu hát Kiều ở Quảng Kim có từ cách đây hơn 200 năm. Xuất xứ các chiếu hát Kiều của làng là từ bên kia đèo Ngang, thuộc địa phận tỉnh Hà Tĩnh. Ngày trước, mỗi khi làng chuẩn bị có lễ hội là bao giờ cũng phải có hát Kiều. Trước năm 1945, làng có đến ba đoàn hát Chèo, hát Kiều. Các đoàn đã đi diễn Kiều từ Cảnh Dương, sang Quảng Châu, lên Quảng Hợp... Nổi tiếng về hát Kiều nên các đoàn được người dân Hà Tĩnh mời ra Kỳ Anh biểu diễn. Trong thời kỳ chống Pháp, đoàn hát Kiều của làng sáp nhập vào đội văn nghệ tuyên truyền của xã, đi biểu diễn ở khắp các vùng tự do. Thời kỳ chống Mỹ cho đến những năm 1980, chiếu hát Kiều của làng bị lắng xuống.

Lúc còn trai trẻ ông hay đi xem người làng hát Kiều, rồi mê mẩn điệu hát ấy. Khi nghỉ hưu (năm 1989), thấy làng xóm vắng tiếng hát Kiều, ông rất buồn.

Ngày ngày ông đau đáu một tâm nguyện là làm sao khôi phục chiếu hát Kiều từng nổi tiếng của làng. Tâm nguyện của ông Đôn được cụ Từ Xuân Ấn, người trong đội hát Kiều năm xưa, ủng hộ và giúp sức. Năm 1990, ông Đôn bắt tay vào khôi phục làn điệu hát Kiều Quảng Kim. Ông sưu tầm các kịch bản hát Kiều mà những người cao tuổi trong làng còn lưu giữ. Công việc này hết sức khó khăn, vì các làn điệu của lối hát này đã bị lãng quên trong một thời gian dài do chiến tranh. Các tích hát cổ của làng dàn dựng trước đây thất lạc mỗi nhà một vài tờ, ông tìm lại và chắp nối chúng thành tập để nghiên cứu soạn lại.

Có các bản tích hát rồi, ông lặn lội tìm các bậc cao niên trong làng từng sắm vai hát để biết các đoạn trong kịch bản ấy phải hát điệu gì, sau đó mới tập hợp lại và chỉnh lý để có một kịch bản hoàn chỉnh đậm nét hát Kiều truyền thống. Ông đã mất hơn 4 năm sưu tầm, tập hợp và chỉnh lý các kịch bản hát Kiều. Ông Đôn cho biết: "Trong kịch bản hát Kiều Quảng Kim có tới 31 làn điệu. Ngoài những làn điệu hát quen thuộc như nói lối, hát xướng, ngâm thơ thì hát Kiều còn có thêm điệu "la chớ", đây là làn điệu hát Kiều độc đáo, chỉ có ở Quảng Kim".

Một tiết mục hát Kiều của các bậc cao niên xã Quảng Kim

Năm 1993, ông Đôn thành lập CLB hát Kiều của xã với 25 thành viên. "Kép" chính của CLB lúc bấy giờ là những cụ ông, cụ bà vốn đã "bị" tiếng hát Kiều cổ mê hoặc, tình yêu ngấm vào máu thịt, nên họ nguyện gắn bó với CLB bằng tất cả niềm đam mê nghệ thuật truyền thống.

Từ đó đến nay, các thế hệ người dân ở Quảng Kim tiếp tục lớp sau theo lớp trước để duy trì CLB hát Kiều và đều đặn sinh hoạt, biểu diễn phục vụ người dân trong xã, tham gia các hội diễn văn nghệ quần chúng ở huyện, tỉnh. Mỗi tháng, CLB sinh hoạt định kỳ 2 lần để tập hát điệu mới, tích hát mới. Hiện CLB có 13 thành viên, cao tuổi nhất là cụ Từ Tình (82 tuổi)...

Điều ông Đôn lo nhất hiện nay là trong 31 làn điệu hát Kiều, CLB mới tập hát và minh hoạ được 9 làn điệu. "Tui lo là mai này những người có tâm huyết trong CLB hát Kiều như cụ Phan Uy, cụ Từ Tình, cụ Lê Lam… không còn nữa thì hát Kiều ở Quảng Kim không biết có còn truyền giữ cho đời sau được nữa không?", ông Đôn trăn trở. Bởi theo ông, hầu như các thành viên trong CLB hát Kiều của Quảng Kim đều là người cao tuổi. Còn lại thế hệ trẻ dường như đã xa lạ với hát Kiều rồi.

Theo ông, các thế hệ sau này chưa hiểu hết được cái hay, cái sâu sắc của Truyện Kiều, vì thế nên chưa lĩnh hội được sự độc đáo của loại hình nghệ thuật truyền thống này của dân tộc. Hơn nữa, cuộc sống của bà con còn khá khó khăn, họ phải bận bịu với chuyện áo cơm hàng ngày. Trong khi đó, CLB hát Kiều cũng không có kinh phí để hoạt động, nói gì đến kinh phí bồi dưỡng, truyền thụ hát Kiều cho lớp trẻ.

Lâu nay, từ trang phục, đạo cụ, kinh phí hoạt động đều do các cụ tự nguyện đóng góp. Hội Người cao tuổi xã mỗi năm hỗ trợ CLB 100.000 đồng để mua chè xanh nấu nước uống cho các cụ tập hát. "Đã gần đất xa trời, nay tui chỉ ao ước xã, huyện, tỉnh đầu tư thành lập cho được một đội hát Kiều truyền thống. Lúc đó mới có điều kiện bồi dưỡng, truyền thụ cho thế hệ sau, nếu không, chiếu hát Kiều Quảng Kim sẽ lặng!", ông Đôn nói.

Sưu tầm: Thu Hà

(Ghi chú: Tin bài trên được sưu tầm và đăng tin trên trang web nội bộ VP UBND tỉnh nhằm mục đích phục vụ thông tin nội bộ cơ quan)