Đại tướng Võ Nguyên Giáp chụp ảnh cùng cán bộ tỉnh Quảng Bình tại Ủy ban hành chính tỉnh (sau năm 1954). Ảnh: Tư liệu

Ngày 18 tháng 8 năm 1954, người lính viễn chinh Pháp cuối cùng đã cất bước rời khỏi thị xã Đồng Hới và Quảng Bình hoàn toàn được giải phóng. Ông Trần Sự, cán bộ lão thành cách mạng, nguyên Tỉnh đội trưởng Quảng Bình, Chủ tịch UBND tỉnh bồi hồi nhớ lại những khó khăn chồng chất sau ngày giải phóng của bà con thị xã Đồng Hới và trên toàn tỉnh ta.

Sau 9 năm trường kỳ kháng chiến, với thủ đoạn “đốt sạch, giết sạch, phá sạch”, thực dân Pháp đã để lại trên mảnh đất này những hậu quả hết sức nặng nề. Hệ thống lô cốt, đồn bốt, hầm hào, bom mìn ngổn ngang, nguy hiểm. Hàng nghìn nóc nhà bị tiêu hủy, hàng trăm héc ta ruộng đất bị bỏ hoang, hàng nghìn trâu bò bị cướp, bị giết. Và nhất là cơn đại hồng thủy vào tháng 10 năm 1954 đã khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh mất mùa, đói kém, đường sá, đê điều, vườn tược, hoa màu, nhà cửa bị phá tan. Nguy hiểm hơn chính là âm mưu lôi kéo đồng bào giáo dân vào miền Nam của bọn phản động, tay sai.

Trước tình hình đó, hội nghị Tỉnh ủy vào tháng 10 năm 1954 đã xác định nhiệm vụ chung của Đảng bộ, quân và dân Quảng Bình trong năm 1954 đến năm 1957 là hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, đẩy mạnh sản xuất tiết kiệm, tổ chức đời sống nhân dân, chuẩn bị mọi điều kiện tiến tới thực hiện vận động triệt để giảm tô, cải cách ruộng đất và khôi phục phát triển kinh tế, văn hóa có kế hoạch. Với những chủ trương, kế sách đúng đắn, nhân dân Quảng Bình phấn khởi, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau cùng xây dựng lại nhà cửa, chung sức phát triển sản xuất, sửa chữa đê điều, hồ đập, đời sống nhân dân, an ninh trật tự xã hội từng bước được ổn định.

Trong ký ức của ông Trần Sự, ngày Tết đầu tiên sau ngày giải phóng đối với bà con Quảng Bình mang một ý nghĩa vô cùng lớn lao. Dù đời sống còn thiếu thốn bộn bề, nhưng tinh thần phấn khởi, lạc quan thì luôn sục sôi trong mỗi gia đình. Vào ngày Tết, bên cạnh bàn thờ tổ tiên, nhà nào cũng có bàn thờ Tổ quốc với quốc kỳ và ảnh Bác Hồ. Những gia đình kinh tế khá hơn thì đùm bánh chưng, bánh tét, làm bánh ít, bánh xoài... đón Tết độc lập đầu tiên.

Còn riêng với ông Trần Sự, ngày Tết đối với ông cũng như ngày thường, bởi do tính chất đặc thù công việc luôn luôn phải trực chiến, ông hầu như không nghỉ phép về nhà. Đón giao thừa xa gia đình, nhưng niềm tin giành cho thắng lợi cuối cùng của đất nước vẫn luôn rực cháy trong tâm trí của vị Tỉnh đội trưởng can trường này. Ông cũng chia sẻ thêm, cái Tết đầu tiên này còn khẳng định sự gắn bó keo sơn giữa bộ đội và bà con. Nhiều gia đình gói thêm bánh chưng, bánh tét cho bộ đội và còn đón cả bộ đội về nhà mình ăn Tết. Sáng mồng 1 Tết, nhà ai có anh bộ đội đến “xông nhà” thì xem đó như một niềm may mắn, phấn khởi, tự hào.
Ông Lại Văn Ly, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh, giai đoạn sau giải phóng năm 1954 là Ủy viên Ủy ban Quân chính thị xã Đồng Hới, vẫn còn nhớ phong trào “Vệ sinh yêu nước” lan rộng trong thị xã những ngày cuối năm 1954. Chiều thứ 7 hàng tuần, bất kỳ ai, dù là lãnh đạo, cán bộ hay người dân, đều hăng hái tham gia dọn vệ sinh, giải tỏa nhiều khu vực ô nhiễm. Song song với đó là phong trào thi đua sản xuất, cải tạo đất hoang, phát triển hoa màu tại các vùng sản xuất nông nghiệp của thị xã, như: Đồng Phú, Đức Ninh...

Vùng ven biển do vào mùa bão lũ, nên bà con được động viên trồng khoai, trồng rau. Phong trào văn hóa văn nghệ được chú trọng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của bà con. Chính vì vậy, mặc dù chỉ có khoảng hơn 4 tháng chuẩn bị sau giải phóng, nhưng Tết đến với người dân Quảng Bình nói chung, thị xã Đồng Hới nói riêng, giữa muôn vàn khó khăn, thiếu thốn, vẫn giữ được nhiều nét sinh hoạt truyền thống.
Các tiểu thương buôn bán liên hệ với chợ Vinh để nhập hàng hóa thiết yếu về bày bán phục vụ Tết. Nỗi lo lớn nhất là thiếu gạo, do đó, Ủy ban Quân chính thị xã vô cùng vất vả, linh hoạt sử dụng nhiều nguồn cung cấp đủ gạo, nếp để bà con không lo bị đói trong những ngày Tết.

Khu vực bờ kè kéo dài từ chợ Đồng Hới cho đến chân Cầu Dài chính là địa điểm tổ chức chợ Bến truyền thống vào 3 ngày Tết năm 1955.

Cái Tết đầu tiên sau giải phóng cũng chính là cơ hội để bảo tồn một số nét văn hóa tưởng như đã bị mai một trong suốt thời gian Quảng Bình bị thực dân Pháp chiếm đóng. Chợ Bến, chợ họp suốt 3 ngày Tết, kéo dọc sông Nhật Lệ, từ chợ Đồng Hới cho đến chân Cầu Dài, được khôi phục lại. Người bán, người mua nô nức như hội.

Bên cạnh các hàng hóa bày bán là không khí náo nhiệt của các trò chơi dân gian, hội Bài Chòi... Người dân các xã biển tranh thủ ngày mồng 1 Tết đẹp trời ra khơi, mở đầu vụ cá trong năm, khiến cá về bến, đông vui, nhộn nhịp. Một nét đặc thù khác mà nơi nơi vẫn giữ chính là treo cây nêu vào đêm 30 Tết và phải đến ngày mồng 7 mới hạ nêu để xua đuổi tà ma, ác quỷ vào nhà trong những ngày Tết.

Điểm đặc biệt của Tết Ất Mùi năm 1955 ở thị xã Đồng Hới là buổi mít tinh đầu tiên trong năm mới vào sáng mồng 1 Tết tại sân vận động. Bà con xếp hàng theo thôn, phường, áo quần tinh tươm, gọn gàng cùng dự lễ, nghe Ủy ban Quân chính thị xã đọc thư chúc Tết của Bác Hồ, lời kêu gọi đoàn kết, tương thân, tương ái, chung sức một lòng vì hòa bình của toàn dân tộc. Buổi mít tinh còn là cơ hội để các gia đình gặp nhau đầu năm, tay bắt mặt mừng, chúc mừng năm mới.

Đúng như lời ông Lại Văn Ly đã đúc kết, Tết Ất Mùi năm 1955 là cái tết đầu tiên của hòa bình trên quê hương Quảng Bình. Chính vì thế, không khí xúc động, phấn khởi, náo nức sẽ chẳng thể nào nhạt phai trong tâm trí của những người đã từng trải qua khoảnh khắc đó. Một cái Tết góp phần tạo nên niềm tin mới vào thắng lợi của cách mạng, vào nền hòa bình, dân chủ mà người dân mong ước bấy lâu nay giờ đã thành hiện thực.

60 năm đã trôi qua, những ngày tháng hào hùng vẫn luôn luôn là động lực tiếp lửa cho các thế hệ đi sau không ngừng nỗ lực, phát huy, giữ vững trường tồn các giá trị mà thế hệ đi trước đã dày công xây đắp nên.
 

Theo Báo Quảng Bình