Theo số liệu của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch, năm 2015, du lịch Quảng Bình đạt 03 triệu lượt khách, tăng 09% so cùng kỳ, trong đó có khoảng 65 nghìn lượt khách quốc tế, tăng 29% so với năm 2014; tổng doanh thu du lịch ước đạt gần 3,3 nghìn tỷ đồng, tăng 8,4% và doanh thu chuyên ngành trên 805 tỷ đồng, tăng 19%, nộp ngân sách Nhà nước 160 tỷ đồng, tăng 14%.

Với nguồn tài nguyên phong phú và đa dạng Quảng Bình có điều kiện phát triển nhiều loại hình du lịch đặc trưng, giảm dần tính mùa vụ và ngày càng có thêm nhiều lựa chọn cho du khách như: Du lịch sinh thái, khám phá hang động, biển, văn hóa, tâm linh, lễ hội truyền thống… Từ những đặc điểm nổi bật đó đã tạo ra nhiều sản phẩm du lịch mới, hấp dẫn và có khả năng cạnh tranh cao như tour trải nghiệm và khám phá hệ thống hang động Tú Làn, hang Va, hang Tiên, trượt cát tại biển Quang Phú, du lịch Zipline tại tuyến sông Chày - hang Tối, tuyến du lịch sinh thái và diễn giải môi trường Vườn thực vật thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng hành trình khám phá - chinh phục hang Sơn Đoòng.

Thực trạng về môi trường, sản phẩm du lịch, xã hội và nguồn nhân lực

Thực tế, những năm vừa qua, tình trạng môi trường, cảnh quan thiên nhiên bị ô nhiễm, xâm hại. Rác thải tại các tuyến điểm du lịch quan trọng như Trung tâm Du lịch Phong Nha, thành phố Đồng Hới và một số tuyến đường chưa được thu gom và xử lý. Tốc độ phát triển du lịch nhanh trong điều kiện còn thiếu phương tiện xử lý về môi trường nên vấn đề môi trường diễn biến khá phức tạp. Mùa cao điểm cường độ hoạt động khá cao của du khách gây nên sự quá tải tại một số điểm du lịch chính của tỉnh. Sự quá tải này ít nhiều làm ảnh hưởng đến môi trường sống, nguồn tài nguyên, ô nhiễm nguồn nước, không khí, sự suy giảm đa dạng sinh học.

Khu du lịch cao cấp Sun Spa Resort chú trọng phát triển du lịch bền vững

Phát triển du lịch bền vững gắn liền với sự phát triển của cộng đồng, đem lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng. Bên cạnh đó là hoạt động xã hội hóa ngày càng được ưu tiên trong lĩnh vực du lịch nhằm khai thác nguồn lực từ bên ngoài và cùng với nhiều chính sách ưu đãi đã thúc đẩy quá trình phát triển kinh - tế xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, để thực hiện được điều đó không phải là chuyện một sớm một chiều. Khó khăn hiện nay là việc quản lý, kiểm soát các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống chưa đạt chuẩn, cơ sở lưu trú, khách sạn quy mô nhỏ trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ, giá cả phục vụ khách, nhất là trong mùa du lịch.

Sự chênh lệch giữa các địa phương trong tỉnh về phát triển du lịch còn khoảng cách lớn. Hiện nay, khoảng 80 - 90% lượng khách du lịch đến Quảng Bình chọn các cơ sở lưu trú tập trung tại thành phố Đồng Hới để nghỉ ngơi. Trong khi đó các điểm có tiềm năng về du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái (khu vực Phong Nha), các cơ sở lưu trú chưa được đầu tư đúng mức nên sức hút đối với khách du lịch còn thấp.

Sản phẩm du lịch nhìn chung còn nghèo nàn, chất lượng sản phẩm du lịch chưa cao, sức cạnh tranh thấp. Tính đặc trưng của sản phẩm chưa rõ nét, lợi thế của mỗi địa phương chưa được phát huy một cách triệt để. Các loại hình du lịch mới tuy đã được nghiên cứu phát triển song chưa thu hút được nhiều du khách.

Trình độ quản lý và đội ngũ nhân viên làm việc trong các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển của ngành Du lịch, chưa đáp ứng được yêu cầu phục vụ khách, nhất là với du khách quốc tế. Số lao động có trình độ đại học, trình độ ngoại ngữ còn thấp. Lao động chưa qua đào tạo chuyên ngành nghiệp vụ du lịch còn khá cao. Số hướng dẫn viên du lịch còn ít, thiếu kỹ năng và thiếu kinh nghiệm, chưa đáp ứng với yêu cầu của ngành hiện tại và tương lai.

Đâu là giải pháp phát triển du lịch bền vững?

Du lịch phải gắn liền với phát triển bền vững, phải xác định rõ mục tiêu lâu dài của du lịch bền vững là đi đôi với chất lượng chứ không phải là sự tăng trưởng về số lượng là mục tiêu phấn đấu của ngành du lịch. Công tác tuyên truyền, giáo dục phải được thực hiện rộng rãi trong cộng đồng để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc phát triển du lịch và trách nhiệm đối với phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh. Phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ môi trường, vì vậy, trong quá trình khai thác du lịch tỉnh cần phải tính đến các giải pháp ngăn chặn sự suy giảm, sự mất cân bằng hệ sinh thái; xây dựng các đề án bảo vệ môi trường, nâng cao năng lực xử lý ô nhiễm môi trường tại các điểm du lịch; thực hiện kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất về hệ thống xử lý nước thải của các cơ sở kinh doanh du lịch trên địa bàn tỉnh.

Du lịch là ngành kinh tế mang tính liên ngành, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội, đặc biệt là trong việc đa dạng hóa các sản phẩm du lịch, xây dựng các sản phẩm có chất lượng cao, tránh bị trùng lặp, khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế; thu hút và khuyến khích đầu tư các điểm vui chơi giải trí, khuyến khích các doanh nghiệp mở rộng các loại hình dịch vụ để tạo sự đa dạng và hấp dẫn hơn các loại hình du lịch; cam kết không tăng giá dịch vụ trong mùa cao điểm, tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động.

Thông qua việc đầu tư, phát triển du lịch tại các địa phương để mời dân cư ở đó tham gia vào các hoạt động du lịch, giúp cho người dân không khai thác bừa bãi nguồn tài nguyên để phục vụ nhu cầu cuộc sống, tạo việc làm, có thu nhập để họ cùng tham gia vào phát triển du lịch bền vững, đặc biệt là dân cư tại Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, xã Tân Hóa (huyện Minh Hóa), xã Cao Quảng (huyện Tuyên Hóa)…

Hoạt động lễ hội của tỉnh vài năm trở lại đây diễn ra khá rầm rộ, song chủ yếu mang tính tự phát, chưa tổ chức khai thác như một tiềm năng văn hóa cho hoạt động du lịch. Các cấp, các ngành và địa phương trong tỉnh cần có kế hoạch đầu tư để tổ chức một số chương trình lễ hội tiêu biểu, góp phần nâng cao hình ảnh du lịch Quảng Bình như: Lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang, Lễ hội rằm tháng 3 Minh Hoá; trang bị đầy đủ kiến thức cho đội ngũ lao động; chú trọng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực có trình độ là yếu tố then chốt đối với sự phát triển của ngành. Du lịch đòi hỏi phải có sự giao tiếp rộng và trực tiếp đối với khách, đòi hỏi trình độ nghiệp vụ, phong cách và thái độ giao tiếp của nhân viên phục vụ hết sức cao. Vì vậy, các đơn vị cần phải đào tạo cho đội ngũ lao động, hướng dẫn viên du lịch về đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, tính chuyên nghiệp và đặc biệt hơn là kiến thức hiểu biết toàn diện về lịch sử văn hóa của địa phương; tăng cường quản lý Nhà nước về du lịch, phối hợp với các ngành, các cấp để quản lý tài nguyên, môi trường du lịch, tạo môi trường du lịch lành mạnh; khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ tiên tiến để bảo vệ môi trường; huy động sự tham gia đóng góp của cộng đồng, doanh nghiệp, Hiệp hội du lịch Quảng Bình trong việc bảo vệ môi trường; quy hoạch phát triển du lịch bền vững về sinh thái, bảo tồn động vật quý hiếm (Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng); quản lý quy hoạch kiến trúc góp phần bảo tồn và nâng cao giá trị du lịch của tỉnh; xây dựng các công trình du lịch cần phù hợp và hài hòa với cảnh quan, không phá vỡ các giá trị tự nhiên; tư vấn cho các nhà đầu tư trong việc xây dựng cơ sở lưu trú tránh lặp đi lặp lại về mặt kiến trúc nhằm tạo sự đa dạng và hấp dẫn cho các cơ sở lưu trú của tỉnh.

Phát triển du lịch bền vững sẽ tác động tích cực đến đời sống xã hội và kinh tế của tỉnh không nằm ngoài mục tiêu đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư, đáp ứng nhu cầu của du khách, duy trì chất lượng môi trường. Du lịch thực sự đóng vai trò quan trọng và là ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh chỉ khi nó được phát triển một cách bền vững, sẽ mang lại hiệu quả cao, hiệu quả tốt nhất. Vì vậy, cùng với sự phối hợp chặt chẽ, triển khai đồng bộ của các lực lượng chức năng, doanh nghiệp thì cần có sự chung tay đóng góp của toàn xã hội, phải có sự đồng tâm giữa cơ quan quản lý Nhà nước, doanh nghiệp, người dân trong việc phát triển ngành Du lịch của tỉnh ngày càng bền vững, xây dựng thương hiệu du lịch Quảng Bình hấp dẫn, thân thiện và an toàn, tạo sự an tâm, tin cậy cho khách du lịch trong và ngoài nước khi đến với du lịch Quảng Bình.

Lương Công Thành - Trung tâm TTXT Du lịch