Theo báo cáo của Sở Lao động, Thương binh và Xã hội, hiện nay, lao động đang làm việc trong ngành kinh tế là 525.760 người, trong đó về lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp 313.983 người; công nghiệp và xây dựng 86.695 người, dịch vụ 125.080 người. Tính đến ngày 31/12/2015, trên địa bàn tỉnh có 4.274 doanh nghiệp đăng ký hoạt động với tổng vốn đăng ký 22.200 tỷ đồng, trong đó 06 doanh nghiệp Nhà nước ở địa phương, 06 doanh nghiệp FDI và 4.262 doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Toàn tỉnh có 252 hợp tác xã đang hoạt động, thu hút 117.907 thành viên, 3.961 lao động trực tiếp với tổng số vốn 2.340.911 triệu đồng. Phần lớn các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, ít lao động, nhiều doanh nghiệp chỉ sử dụng lao động là người gia đình và phân bố không đều, tập trung phần lớn ở thành phố Đồng Hới, thị xã Ba Đồn, một số khu công nghiệp, khu kinh tế trọng điểm...

Ngay từ khi áp dụng Bộ luật Lao động năm 2012, những năm qua, nhiều chính sách việc làm đã được thể chế hóa, tạo ra sự chuyển biến mới nhận thức về việc làm và giải quyết việc làm trong cơ chế thị trường. Người lao động đã nhận thức được mình là vị trí chủ thể, có quyền tự do lao động, tự tìm việc làm và tự tạo việc làm cho người khác trong khuôn khổ pháp luật. Tỉnh đã có nhiều biện pháp tích cực nhằm phát triển ngành nghề, mở rộng sản xuất kinh doanh, tập trung đầu tư vào các vùng kinh tế trọng điểm mở rộng phạm vi hoạt động, tiếp nhận dự án đấu thầu công trình, phát triển sản xuất dịch vụ để giải quyết việc làm cho người lao động. Kết quả, từ năm 2012 đến nay, bình quân mỗi năm toàn tỉnh giải quyết việc cho từ 3,2 - 3,3 vạn lao động, riêng lao động được tạo việc làm mới từ 2,1-2,2 vạn.

Về chương hợp đồng lao động, phần lớn các doanh nghiệp đã tiến hành giao kết hợp đồng lao động với người lao động chiếm trên 95%, trong đó doanh nghiệp Nhà nước đạt 100%, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt 96%, doanh nghiệp khác đạt khoảng 92,5%. Tổng số lao động và người sử dụng lao động ở 08 doanh nghiệp được kiểm tra năm 2015 là 1.857 người, trong đó số lao động đã ký Hợp đồng lao động không xác định thời hạn là 1.697 người đạt 91,4%, còn lại là Hợp đồng lao động có thời hạn xác định từ 12 - 36 tháng và hợp đồng mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng.

Thực hiện Chương đối thoại tại nơi làm việc, thương lượng tập thể, thỏa ước lao động tập thể, nhiều doanh nghiệp có tổ chức Công đoàn đã chủ động đối thoại, thương lượng tập thể để ký kết Thỏa ước lao động tập thể doanh nghiệp. Đa số doanh nghiệp sau khi ký kết Thỏa ước lao động tập thể đều gửi cơ quan quản lý Nhà nước về lao động cấp tỉnh theo quy định. Nội dung của một số bản Thỏa ước lao động tập thể của doanh nghiệp đã có những thỏa thuận có lợi hơn cho người lao động so với quy định của pháp luật lao động như giảm giờ làm việc trong tuần, tăng số ngày nghỉ vì việc riêng, mức lương tối thiểu, hỗ trợ tiền tàu xe do nghỉ hằng năm, mua bảo hiểm thương mại, bảo hiểm nhân thọ cho những lao động có năng lực, tổ chức đi tham quan…

Cùng với đó, việc trả lương cho người lao động theo nguyên tắc thị trường đã được xác định thông qua thỏa thuận giữa hai bên, căn cứ năng suất lao động, chất lượng lẫn hiệu quả công việc và mức lương không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định. Các doanh nghiệp cơ bản trả đúng, đủ, kịp thời và áp dụng mức lương tối thiểu vùng để trả cho người lao động theo quy định. Việc thanh toán tiền lương làm thêm giờ và tiền lương làm việc vào ban đêm được các doanh nghiệp thực hiện tốt. Đặc biệt, phần lớn các doanh nghiệp ở địa phương cũng áp dụng chế độ làm việc 48 giờ/tuần, một số doanh nghiệp khác 44 giờ/tuần và có nghỉ chế độ, lễ, Tết, hàng năm…

Bên cạnh những kết quả đạt được, mặc dù đã có Nghị định số 03/2013/NĐ-CP ngày 16/01/2014 của Chính phủ và Thông tư số 23/2014/TT-BLĐTBXH ngày 29/8/2014 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nhưng rất nhiều doanh nghiệp không khai trình việc sử dụng lao động, báo cáo tình hình thay đổi về lao động; người lao động chưa nhận thức rõ ý nghĩa, sự cần thiết phải giao kết hợp đồng lao động; tình trạng người sử dụng lao động thực hiện việc thử việc kéo dài, tiền lương thử việc không đảm bảo quy định pháp luật còn diễn ra. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp vi phạm về thời gian nghỉ chế độ, chưa thực hiện đúng, đầy đủ quy định của pháp luật về an toàn lao động, vệ sinh lao động. Đặc biệt, hiện tượng doanh nghiệp không đăng ký tham gia Bảo hiểm Xã hội bắt buộc hoặc đăng ký tham gia một phần trong tổng số người lao động phải tham gia Bảo hiểm Xã hội vẫn phổ biến…

Để Bộ luật Lao động 2012 tiếp tục thi hành đạt hiệu quả và phổ biến sâu rộng hơn nữa, thời gian tới, các cơ quan, đơn vị và địa phương trên địa bàn tỉnh thống nhất một số nội dung liên quan đến bổ sung quy định xử phạt hành chính đối với hành vi không khai trình việc sử dụng lao động, báo cáo tình hình thay đổi về lao động nhằm tạo thuận lợi cho công tác nắm bắt, tổng hợp tình hình lao động tại địa phương; áp dụng chính sách phát triển, phân bổ nguồn nhân lực, dạy nghề, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề, ưu đãi người lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; hướng dẫn cụ thể về việc xây dựng thang, bảng lương; quy định rõ về nghỉ giữa ca trong từng trường hợp cụ thể, thời hạn thông báo trước cho người lao động lịch nghỉ hàng năm; có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện biện pháp cải thiện điều kiện làm việc, giảm ô nhiễm môi trường lao động.

Cùng với việc ban hành quy định chặt chẽ về điều kiện hoạt động dịch vụ huấn luyện an toàn lao động, vệ sinh lao động, kiểm định kỹ thuật an toàn lao động đối với những tổ chức, cá nhân có liên quan, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn cũng cần báo cáo hoạt động để cơ quan quản lý Nhà nước có cơ chế kiểm tra, giám sát kịp thời về tình hình hoạt động của tổ chức dịch vụ an toàn lao động, vệ sinh lao động; đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật an toàn, vệ sinh lao động ngay trong trường học; sửa đổi, bổ sung quy định hiện hành theo quan điểm bình đẳng giới, nâng cao cơ hội việc làm, nhất là bảo vệ quyền làm việc của lao động nữ có nhu cầu làm các công việc mà hiện nay pháp luật ngăn cấm…

Minh Huyền