Thực hiện điều tra, khảo sát về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số, năm 2017, Ban Dân tộc đã phối hợp với UBND các huyện, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số điều tra, khảo sát tình hình về tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Theo đó, từ năm 2014 - 7/2017, toàn tỉnh có 22,46% số cặp kết hôn tảo hôn và 0,85% số cặp kết hôn cận huyết thống. Tỷ lệ tảo hôn năm 2017 tăng lên gần 06% so với năm 2014, trong đó xã Thượng Hóa (đồng bào Rục) có 41,18% số cặp tảo hôn, xã Kim Thủy có 77,42 % cặp tảo hôn và cũng là các xã có tỷ lệ tảo hôn cao nhất tỉnh. Riêng tỷ lệ tảo hôn ở đồng bào Bru - Vân Kiều cao hơn đồng bào Chứt, đặc biệt ở các bản xa trung tâm của xã Thượng Trạch (huyện Bố Trạch), xã Kim Thủy, Ngân Thủy, Lâm Thủy (huyện Lệ Thủy). Đối với tỷ lệ kết hôn cận huyết thống năm từ năm 2014 - 2017 là 0,85% và từ 1,05% cặp (năm 2014) giảm xuống 0% (năm 2017). Hôn nhân cận huyết gần như chấm dứt, trở thành tín hiệu rất đáng mừng, chứng tỏ nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số về tác hại của hôn nhân cận huyết tăng lên rõ rệt. Đặc biệt, năm 2016 bắt đầu triển khai Đề án 498, cán bộ, Nhân dân được tuyên truyền, phổ biến về tác hại, hậu quả, nguyên nhân và biện pháp phòng, chống hôn nhân cận huyết thống.

Trong công tác xây dựng phóng sự truyền hình chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Ban Dân tộc đã phối hợp với Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Bình xây dựng, phát sóng phóng sự truyền hình “Giải pháp giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh” với thời lượng phát sóng 25 phút. Nội dung phóng sự được in thành 20 đĩa CD cấp cho các Phòng Dân tộc và UBND các xã vùng dân tộc thiểu số để tuyên truyền cho các bản nhân các dịp hội họp, sinh hoạt cộng đồng nhằm nêu rõ thực trạng, nguyên nhân, hậu quả của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống với các câu chuyện hình ảnh tại một số bản vùng dân tộc thiểu số trong tỉnh, do đó đã có tác động mạnh, tích cực đến đồng bào trên địa bàn.

Bên cạnh xây dựng pa nô tuyên truyền cho đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh, Ban Dân tộc cũng đã tiến hành phát 300 tờ áp phích cho 17 xã có đồng bào dân tộc thiểu số sống tập trung để dán tại những địa điểm công cộng như trụ sở xã, nhà sinh hoạt cộng đồng, trường học, trạm xá...; phối hợp với Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (Sở Y tế), Phòng Dân tộc các huyện Minh Hóa, Quảng Ninh, Lệ Thủy, các Đồn Biên phòng Cha Lo ( xã Dân Hóa), Làng Mô (xã Trường Sơn), Làng Ho (xã Lâm Thủy), UBND xã Dân Hóa, xã Trường Sơn, xã Lâm Thủy, xã Tân Trạch tổ chức 04 lớp tuyên truyền cho cán bộ, đồng bào với 240 người tham gia. Thông qua các buổi tuyên truyền đã nêu rõ thực trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số; nội dung Đề án “ Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2025” của Thủ tướng Chính phủ; hậu quả của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống về sức khỏe bà mẹ, trẻ em, nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời chỉ ra nguyên nhân, giải pháp giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh.

Tuy nhiên, tình trạng tảo hôn hiện nay đáng báo động, nhất là ở đối tượng học sinh các trường dân tộc nội trú, dân tộc bán trú. Chính quyền cấp xã vẫn thiếu kiên quyết, trong xử lý các trường hợp vi phạm. Tình trạng gia đình tổ chức lễ cưới (theo phong tục) sau khi các cháu chưa đủ tuổi có thai vẫn diễn ra... Nguyên nhân là do tình hình kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh còn gặp khó khăn. Đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào còn thiếu thốn. Nhiều khu vực còn biệt lập, tỷ lệ mù chữ còn rất cao. Trình độ dân trí nhận thức của đa số đồng bào còn thấp, một số phong tục tập quán lạc hậu của đồng bào chưa được xóa bỏ. Một số bản đồng bào sống khép kín, ít có điều kiện giao lưu. Việc tuyên truyền về tác hại, nguyên nhân tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cho đối tượng học sinh dân tộc nội trú, bán trú hiệu quả chưa cao; phương pháp tuyên truyền chưa phù hợp. Phần lớn các bản chưa đưa quy định về chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết vào hương ước, quy ước. Tình trạng nể nang trong công tác và quan hệ cộng đồng khi xử lý trường hợp vi phạm vẫn xảy ra nhiều nơi. Một số địa phương, đơn vị chưa chủ động, tích cực trong việc triển khai tuyên truyền vận động, triển khai giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Căn cứ tình hình thực hiện Đề án 498 năm 2017 và thực tế về số lượng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong các năm qua, để triển khai tốt Đề án 498 trong thời gian tới và trước mắt là năm 2018, các cấp, các ngành cần ưu tiên đầu tư về hạ tầng, cơ sở vật chất hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế - xã hội, tạo điều kiện xóa bỏ hủ tục lạc hậu nói chung, tảo hôn, hôn nhân cận huyết nói riêng. Mặt khác, Ban Dân tộc cũng sẽ tập trung tuyên truyền cho bố mẹ và học sinh đang học tại trường dân tộc nội trú tỉnh, trường dân tộc nội trú các huyện, trường dân tộc bán trú, trường trung học cơ sở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trường trung cấp, dạy nghề có đông con em đồng bào dân tộc thiểu số theo học.

Cùng với đó, Ban cũng sẽ tích cực tuyên truyền đến các bản kết hợp với sử dụng tờ rơi, video clip, sân khấu hóa, hệ thống truyền thanh; phổ biến nội dung tác hại của tảo hôn đối với sức khỏe, phát triển thể chất; xây dựng các panô ở những địa điểm sinh hoạt cộng đồng, trục giao thông nơi đồng bào thường hay qua lại; dán áp phích ở trụ sở UBND xã, nhà văn hóa cộng đồng, trường lớp học; phát tờ rơi đến từng hộ gia đình. Ngoài ra, Ban Dân tộc phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan bổ sung quy định, chế tài nghiêm khắc về chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vào hương ước, quy ước của bản; đồng thời tiếp tục triển khai hoạt động thuộc Mô hình thí điểm xã Thượng Trạch (huyện Bố Trạch) theo mô hình đã được phê duyệt...

Minh Huyền